„Ef fullvalda ríkisstjórnir, á hverjum tíma og úr öllum flokkum, geta ekki tryggt þjóðinni nothæfan gjaldmiðil, þá er það fullveldi ekki mikils virði,“ segir Þröstur Ólafsson, hagfræðingur og fyrrverandi framkvæmdastjóri þingflokks Alþýðuflokksins, í grein í Morgunblaðinu í dag.
Þröstur, sem var aðstoðarmaður Jóns Baldvins Hannibalssonar í utanríkisráðherratíð hans, segir í ítarlegri grein að það sé „skröksaga“ að stöðugur gjaldmiðill leiði ávallt til atvinnuleysis í efnahagsólgum, það sé „spaugsaga“ að krónan hafi verið bjargvættur í hruninu og þjóðin sé meira fullvalda en minna ef hún notar stöðugan gjaldmiðil. Beinir hann svo spjótum sínum að verkalýðsleiðtogum sem telji krónuna vera allt í lagi.
„Lausagöngukrónan lék landslýð illilega“
Þröstur segir að allt frá gengisfellingunum miklu í lok sjöunda áratugarins og til bankahrunsins hafi verðbólga verið helsta viðfangsefni ríkisstjórna. „Í bæði skiptin olli hún mikilli kjaraskerðingu og jafnvægisleysi innan hagkerfisins. Atvinnuleysi og landflótti voru umtalsverð í fyrra skiptið, þrátt fyrir miklar gengisfellingar. Sama endurtók sig tímabundið í seinna skiptið,“ segir Þröstur.
„Lausagöngukrónan lék landslýð illilega, einkum árin eftir 2008, þegar kjörin rýrnuðu um plús/mínus 20%. Hjá flestum þjóðfélagshópum kom þetta kjarahrun aldrei til baka. Þungbær verðtrygging er önnur afleiðing sveigjanleikans. Hún er okkur enn, fimmtíu árum seinna, mikill fjötur um fót. Það var Eyjafjallajökull sem bjargaði okkur frá langvarandi atvinnuleysi. Spaugsagan um bjargvættarafl krónunnar í eftirleik Hrunsins afsannar sig í tímasetningu afturbatans. Þegar hann hefst að marki (2013) hefur krónan reist sig við.“
Geti hoppað úr krónunni þegar hún er veik
Hann segir að síðasta áratuginn hafi Seðlabankinn reynt að halda gengi krónunnar stöðugu en það hafi verið dýrkeypt:
„Til að ná árangri þurfa svokallaðir stýrivextir að vera hærri en verðbólgustigið hverju sinni. Þetta er meginforsenda „hlutfallslegs stöðugleika“ krónunnar. Við komumst ekki frá háum vöxtum meðan haldið er fast við krónuna,“ segir Þröstur og bætir við að skiptikostnaður krónunnar fyrir þá sem borga með henni erlendis sé umtalsverður. „Ef borið er saman markaðsgengi erlendra gjaldmiðla og uppgjörsgengið þá sést mikill munur. Hann er notendum korta erlendis óhagstæður en bankar og eigendur þeirra hagnast. Peningamenn geta enn stundað kaup og sölu á krónunni í hagnaðarskyni. Þeir hoppa út úr krónunni þegar hún er sterk en kaupa þegar hún er veik.“
Skröksaga að stöðugur gjaldmiðill leiði ætíð til atvinnuleysis
Þröstur beinir svo spjótum sínum að verkalýðsleiðtogum en bæði Vilhjálmur Birgisson formaður SGS og Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar hafa lýst því yfir að þau hafni aðildarviðræðum við Evrópusambandið.
„Það er því skiljanlegt að þeir síðarnefndu vilji halda dauðahaldi í þessa sjálfvirku gróðalind og segi NEI með hástöfum í ágústlok. Dapurlegt er hins vegar að heyra verkalýðsleiðtoga segja opinberlega að allt sé lagi með krónuna. Það séu bara háir vextir og verðtryggingin sem þurfi að vinna bug á! Fyrir almenning er já-ið í ágústlok mikilvægt. Það gefur fyrirheit um stöðugri og ódýrari gjaldmiðil. Það er leiðin til að losna við háa vexti og verðtryggingu.“
Þröstur hafnar því að stöðugur gjaldmiðill leiði ætíð til atvinnuleysis, en Sólveig Anna hefur einmitt rætt það sem einn galla þess að taka upp evru.
„Það er skröksaga,“ segir Þröstur. „Það getur vissulega orðið atvinnuleysi í efnahagslegum ólgusjó, en það getur líka gerst hjá lausagengisþjóðum, eins og dæmin sanna.“
