Á dögunum voru stofnuð samtök til að vinna gegn því að þjóðin sjálf fái að ráða því hvort ljúka eigi viðræðum við Evrópusambandið um að færa 75% aðild Íslands í 100%.
Samtökin tóku traustataki þau tvö kjörorð sem lengi hafa sameinað þjóðina um að standa saman í íþróttakappleikjum við aðrar þjóðir. Það er fullkomlega heimilt en lýsir aftur á móti ekki sérstaklega risháum málatilbúnaði.
Markmiðið virðist fyrst og fremst vera að rugla kjósendur í ríminu með mishermi og rangtúlkunum fremur en að færa fram gild rök gegn því að þróa utanríkispólitík landsins áfram á þeim sama hugmyndafræðilega grunni, sem hún hefur verið reist á í hart nær átta áratugi.
Bjarni Benediktsson framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins og fyrrum forsætisráðherra steig í síðustu viku inn í þetta umræðumynstur, sem sannarlega er býsna góð eftirlíking af aðferðafræði MAGA hreyfingarinnar í Bandaríkjunum.
Mikilvægur málarekstur forsætisráðherra og utanríkisráðherra
Framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins krafðist skýringa utanríkisráðherra á samtölum við forystumenn aðildarríkja Evrópusambandsins. Gerði hann því skóna, án þess að segja berum orðum, að utanríkisráðherra hefði greint ranglega frá slíkum samtölum.
Tilefnið var svar forsætisráðherra Hollands á þingi við fyrirspurn frá þingmanni systurflokks Miðflokksins og MAGA hreyfingarinnar um mögulegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnunni. Svar forsætisráðherrans var neikvætt þótt ríkisstjórn Hollands hafi, án skuldbindingar, fagnað áformum Alþingis um þjóðaratkvæði með þeim kröfum um sérlausnir, sem þeim fylgja.
Svar forsætisráðherrans kom á óvart. En hörð andstaða systurflokks Miðflokksins á hollenska þinginu við lausn á sér íslenskum hagsmunum kom aftur á móti ekki óvænt.
Bæði forsætisráðherra og utanríkisráðherra hafa kynnt fyrir framkvæmdastjórn ESB og ýmsum pólitískum leiðtogum aðildarríkjanna ákvörðun Alþingis.
Af fréttum að dæma hefur inntakið í þeim samtölum fyrst og fremst verið þetta: Til þess að Ísland njóti að fullu þess mikla ávinnings, sem 100% aðild í stað 75% aðildar hefði fyrir viðskipti, efnahag og öryggi Íslands, þyrfti að finna sérstakar lausnir; einkum vegna sérstöðu Íslands í sjávarútvegi og landbúnaði.
Mikilvægt að kynna heildarsjónarmið Íslands fyrirfram
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að hún muni ekki skrifa undir aðildarsamning nema hann tryggi heildarhagsmuni Íslands þar með talið þær sérlausnir, sem ályktun Alþingis skilgreinir. Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hefur afdráttarlaust talað á sama veg.
Á sérlausnir getur að sjálfsögðu ekki reynt fyrr en samningar hefjast.
Það er hins vegar afar mikilvægt fyrir Ísland að forsætisráðherra og utanríkisráðherra hafa kynnt þessi heildarsjónarmið fyrirfram þannig að bæði framkvæmdastjórnin og leiðtogar einstakra ríkja viti um þessa skýru afstöðu áður en til samninga er gengið, ákveði þjóðin það.
Ísland á að sjálfsögðu ekki að ganga til viðræðna með úrslitakosti og á að sama skapi að ætlast að til að Evrópusambandsríkin geri það ekki heldur, þar á meðal Holland.
Nýja hreyfingin lyftir undir með forsætisráðherra Hollands
Mjög margir leiðtogar Evrópusambandsins hafa sýnt þessum málstað skilning. Öllum er þó ljóst að slík ummæli eru óskuldbindandi. Á þau reynir ekki fyrr en samningar hefjast.
Segja má að svar forsætisráðherra Hollands sé helsta undantekningin frá jákvæðum umælum leiðtoga aðildarríkja. Öll slík svör geta síðan breyst í báðar áttir þegar á hólminn er komið. Það er eðli samningaviðræðna.
Hér heima virðast samtök Halldórs Benjamíns Þorbergssonar vera málefnalega á bandi forsætisráðherra Hollands eins og talsmenn þeirra lýsa afstöðu hans. Að minnsta kosti lyfta þau undir með þeim málflutningi.
En hvað ætla þessir móthaldsmenn að gera segi þjóðin já?
Sitja þeir þá enn sem fastast við sinn keip? Felst þá í slagorðinu „áfram Ísland“ að þeir haldi bara áfram að semja við sjálfa sig um að engu sé unnt að þoka fram í sérlausnum fyrir Ísland? Verður það eina framlag þeirra? Verður það eina framlag heildarsamtaka atvinnulífsins?
Að réttu lagi ætti að kalla eftir svörum við slíkum spurningum.
Fannst þeim ekki ástæða til að ganga fyrst í skrokk á forsætisráðherra Hollands?
Innganga Bjarna Benediktssonar fyrrum forsætisráðherra í þetta sérstaka umræðumynstur nýju hreyfingarinnar markar nokkur þáttaskil í sögu heildarsamtaka atvinnulífsins í landinu.
Getur einhver ímyndað sér að fyrri forystumenn í heildarsamtökum atvinnulífsins hefðu við slíkar aðstæður gert eitthvað annað en óska fyrst eftir skýringum frá forsætisráðherra Hollands þegar umræðan snýst um svo mikilvæga íslenska hagsmuni?
Fannst framkvæmdastjóranum virkilega ekki vera tilefni til að ganga fyrst í skrokk á forsætisráðherra Hollands og kalla eftir skilningi á málstað landsins eins og hann hefur verið skilgreindur í ályktun Alþingis Íslendinga?
Í nýrri pólitískri þrætubók þýðir „áfram Ísland“ aðeins: stöndum kyrr
Þegar fótboltalandsliðið keppir hverfur hnútukastið milli Víkinga og KR-inga. Þjóðin hrópar þá saman: Áfram Ísland í þeirri trú að við getum unnið öflugustu þjóðir í fótbolta. Stundum tekst það.
Nú er búið að hertaka þessi orð í þágu pólitískrar þrætubókar.
Í þeirri herleiðingu hafa þau fengið allt aðra og reyndar þver öfuga merkingu. Þar standa þau fyrir þessa hugsun: Stöndum kyrr og lyftum undir rök þeirra viðmælenda, sem minnstan skilning sýna á sérmálum Íslands.
Kannski er þetta svo bara gert í þeim tilgangi að rugla kjósendur í ríminu eftir forskrift frá MAGA.
Horfin hugsun
Í Ólafssögu Tryggvasonar segir frá því er hann í Svoldarorrustu lagði ör á streng og sneri að stafnbúa sínum Úlfi rauða, sem sagði þá:
„Skjót annan veg, konungur, þangað sem meiri er þörfin.“
Í nútímanum er slík hugsun ekki til í forskriftarbókum bandarísku MAGA hreyfingarinnar.
Af sjálfu leiðir að hún passar ekki inn í hugmyndafræði nýju samtakanna gegn því að Ísland hald áfram á sömu braut og það hefur lengi fylgt til að styrkja bæði samkeppnisstöðu og öryggi landsins. Nú við gjörbreyttar aðstæður í alþjóðamálum.
En hvers vegna fyrirfinnst hún ekki lengur í heildarsamtökum atvinnulífsins á Íslandi?
Stafnbúar ríkisstjórnarinnar hafa satt best að segja fulla ástæðu til að segja við þá sem nú beina örvum sínum að þeim með svo sérstökum hætti: Skjót annan veg þangað sem meiri er þörfin.
Viðræðurnar sjálfar verða prófsteinn á áhrif Íslands
Segjum sem svo að móthaldsmenn samningaviðræðna lýsi rétt afstöðu forsætisráðherra Hollands eins og hún er á þessari stundu. Þá skapast einfaldlega tækifæri fyrir þjóðina: Að láta á það reyna hvaða áhrif Ísland getur haft í samningum við önnur fullvalda bandalagsríki; hvað sem líður upphrópunum þeirra vantrúuðu á getu landsins.
Segi þjóðin já þarf hún ekki að bíða eftir að full aðild taki gildi. Hún sér áhrifin strax í samningaviðræðunum.
Verði þau á sömu lund og samtök vantrúarfólks halda fram er sjálfhætt þegar þar að kemur.
En fari svo að forsætisráðherra Hollands breyti um afstöðu og samningar náist um aðild og sérlausnir er það tafarlaus vitnisburður um hver áhrif Íslands geta verið í þessu samstarfi þegar kemur að sérstökum íslenskum hagsmunum.
Viðræðurnar sjálfar verða einfaldlega prófsteinn á áhrifin.
Til nokkurs að vinna fyrir Ísland eins og áður
Það gæti verið til nokkurs að vinna að sýna sjálfum okkur enn og aftur hvers við erum megnug í samningum við vina- og bandalagsþjóðir til áratuga rétt eins og þegar við spilum við þær fótbolta.
Fólkið í landinu og ríkisstjórnin þurfa bara að sýna sömu einurð og framsýni sem fyrri stjórnvöld sýndu í tveimur fyrri skrefum Íslands til samstarfs við þessar sömu þjóðir á sama hugmyndafræðilega grundvelli.
Samningsstaða Íslands verður því sterkari sem atkvæðin eru fleiri fyrir því að halda samningum áfram.
Í báðum fyrri tilvikum var tekist á um ný skref og sérlausnir. Í báðum tilvikum náðist hagfelld niðurstaða fyrir land og þjóð. Og í báðum tilvikum varð vantrúin verðlaus í búð sögunnar.
