„Og sérstaklega væri mér það kærkomið, ef þú vildir lina svolítið á ofsóknum þínum gegn draugunum, því að þeir munu vissulega verða vorir einu hjálpendur, þegar vér leggjum bátum vorum upp að bryggjum eilífðarlandsins.“
Þannig skrifaði Þórbergur Þórðarson í bréfi til Halldórs Laxness árið 1952.
Einhverra hluta vegna finnst mér þessi gamli texti ríma vel við boðskap tveggja öndvegis atvinnurekenda, sem vitnuðu í Morgunblaðinu í byrjun mánaðarins gegn því að þjóðin sjálf fái að ákveða að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið og gegn því að hún fái svo síðar að taka endanlega ákvörðun um fulla aðild.
Mannúðarstefna án ábyrgðar
Annar þessara heiðursmanna er Kristófer Óliversson eigandi Center hótelkeðjunnar.
Að eigin sögn hefur hann hækkað laun á undanförnum árum langt umfram það, sem reksturinn ræður við. En draumur hans er að búa í efnahagsumhverfi þar sem stjórnvöld vinda sjálfkrafa ofan af slíkum samningum með gengislækkunum.
Stundum er þetta kallað pilsfaldakapitalismi. En mér er nær að halda að ræstingakonan, sem er andlag umræðunnar, upplifi þetta fremur sem nútíma draugagang.
Rétt er að halda því til haga að eigandi hótelkeðjunnar telur þetta vera mannúðarstefnu því uppsagnir séu verri kostur. Nú má það vel vera. En eftir stendur að lögmál markaðskerfisins með kostum sínum og göllum virka ekki sem skyldi ef atvinnurekendur eru ábyrgðarlausir í svo þýðingarmiklum samningum.
Hættan af jöfnum leikreglum
Hinn heiðursmaðurinn er Halldór Benjamín Þorbergsson forstjóri fasteignarisans Heima, sem að stórum hluta er í eigu lífeyrissjóða. Hann leigir út fasteignir, mest til fyrirtækja.
Draumaheimur hans er að geta haldið áfram að gera leigusamninga í verðtryggðum krónum. Sá sérstaki gjaldmiðill er þeirrar náttúru að halda alltaf verðgildi sínu. Hann virkar því fyrir leigusala sem sjálfvirk tekjumulningsvél.
Í viðskiptunum tekur leigukaupi alla áhættu en leigusali enga. Þetta er því önnur birtingarmynd af pilsfaldakapítalisma.
Mörg fyrirtæki, en þó ekki öll, geta velt þessum sjálfvirku hækkunum beint út í verðlagið.
Stöðugleika hagkerfi fyrir suma
Eini mótleikur launafólks, sem er í fjötrum slíkra leigusamninga og fær laun í óverðtryggðum krónum, er að knýja á um launahækkanir, óháð verðmætasköpun, og heimta rauð verðbólgustrikstrik með reglulegu millibili. Þannig höfum við búið til stöðugt hagkerfi fyrir suma en óstöðugt fyrir fjöldann.
En þetta flokkast líka undir mannúðarstefnu. Það heitir að framboð á leiguhúsnæði mynda bara minnka ef jafnræðis yrði gætt í viðskiptunum og báðir hefðu tekjur í jafngildum gjaldmiðli.
En hvenær komst það inn í markaðsfræðin að mannúð sé útilokuð ef allir hlíta sömu leikreglum í sama landi? Í augum margra er nýja kenningin nær því að vera draugasaga.
Engin vitnun án krydds
Báðir vitna þessir öðlingsmenn, í sama tölublaði Morgunblaðsins, um að Ísland myndi glata fullveldi sínu og atvinnulífið myndi hrynja ef landið yrði aðili að tollabandalagi Evrópu.
Hótelstjórinn nefnir sérstaklega samninga um beint flug til og frá Kína. Enginn veit þó betur en hann hversu mörg aðildarríki tollabandalagsins hafa fyrir löngu samið um slíkt flug. Enginn veit betur en hann að horfur eru á að þetta væntanlega beina flug til Íslands muni millilenda í einhverju aðildarríkja tollabandalagsins áður en það kemur til Keflavíkur.
Stundum eru vitnisburðir bragðlausir með öllu ef þeir eru ekki kryddaðir hressilega. Í þessu tilviki með gamalli draugasögu.
Draugasögur fremur en að nota fullveldið í þágu athafnafrelsis
Báðir vita þeir, Kristófer og Halldór Benjamín, að viðskipti aðildarríkja tollabandalagsins við Kína eru þau mestu sem þekkjast í heiminum öllum milli tveggja markaðssvæða.
Samningar tollabandalagsins um fríverslun og viðskipti eru mun fleiri, dýpri og umfangsmeiri en fríverslunarsamningar EFTA og tveir tvíhliðasamningar, sem Ísland hefur gert upp á eigin spýtur.
Segi þjóðin já 29. ágúst takmarkar hún vissulega möguleika stjórnmálamanna til að gera tvíhliða samninga um viðskipti umfram þá tvo sem í gildi eru, en hún myndi auka athafnafrelsi einstaklinga og fyrirtækja þeirra til að gera viðskipti um allan heim. Fullveldið yrði notað í þágu atvinnulífsins og verðmætasköpunar.
Að auki myndi íslenskt atvinnulíf njóta þess styrks og öryggis í heimstollastríði, sem felst í sameinuðu afli ríkjanna sem mynda tollabandalagið.
Þetta vita þeir Óliver og Halldór Benjamín. En þegar þeir vitna í Morgunblaðinu muna þeir bara draugasögurnar, sem þeir hafa heyrt á samkomum.
Betri er ein gömul draugasaga en að horfast í augu við nýjan veruleika
Bandaríkin, sem áður voru forysturíki frjálsra viðskipta, eru nú forysturíki ofurtollastefnu og þeirrar hugmyndafræði að afl þeirra sterku eigi að ráða í viðskiptum en ekki almennar reglur, sem verja hagsmuni minni ríkja.
Þetta hefur sett Ísland í alveg nýja stöðu eins og mörg önnur lönd. Ísland hefur þegar orðið fyrir barðinu á þessari breyttu viðskiptastefnu. Enginn veit hversu langt Bandaríkin munu ganga. Við vitum það eitt að Ísland ásamt mörgum öðrum ríkjum stendur andspænis nýrri áhættu í alþjóðlegum viðskiptum.
Það myndi flokkast undir illt umtal ef ég ætlaði þeim félögum, Ólíver og Halldóri Benjamín, að þekkja ekki til þessarar nýju óvissu, sem fylgir heimstollastríði.
Þeir hafa á hinn bóginn kosið að vitna með draugasögum, meðal annars um pólitískan ómöguleika á beinu flugi, í þeim tilgangi einum að fá kjósendur til að horfa til hliðar við þennan nýjan veruleika fram á haustið. Og um leið að horfa til hliðar við heildarhagsmuni þjóðarinnar í þágu hinna fáu.
Þeirra bókmenntalegu hjálpendur
Eins og Þórbergur bað Laxness um að lina ofsóknir sínar gegn draugum biðla þeir félagar nú til kjósenda um að láta af vantrú á draugasögur. Boðskapur þeirra er: Draugarnir verða vorir einu hjálpendur þegar þjóðin leggur bátum sínum upp að bryggjum þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
