Á Íslandi virðist vera ein regla sem gildir um verðbólgu.
Þegar hún kemur frá launafólki er brugðist við af fullri hörku.
Þegar hún kemur frá mörkuðum sem hafa áhrif á allt hagkerfið er skrifuð skýrsla.
Það er erfitt að komast að annarri niðurstöðu.
Í mörg ár hafa neytendur bent á að eldsneytisverð á Íslandi virðist lúta öðrum lögmálum en víða annars staðar. FÍB hefur árum saman varað við fákeppni á markaðnum, kallað eftir auknu aðhaldi og jafnvel hvatt til þess að skoðuð verði úrræði sem önnur Evrópuríki hafa gripið til þegar samkeppni skilar ekki eðlilegu verði. ASÍ hefur ítrekað bent á að þegar heimsmarkaðsverð á olíu lækkar eða ríkið lækkar álögur skili sá ávinningur sér ekki að fullu til neytenda.
Nú bætist Samkeppniseftirlitið við.
Frumniðurstöður eftirlitsins, sem byggja á gögnum frá olíufélögunum sjálfum, sýna að álagning á dísil hefur hækkað um um 50% að raunvirði frá árinu 2022 og á bensín um 25%. Þá telur eftirlitið ástæðu til að skoða hvort verðhækkanir hafi átt sér stað rétt áður en skattalækkanir tóku gildi.
Þetta eru ekki lengur vangaveltur.
Þetta eru ekki lengur aðeins skoðanir hagsmunasamtaka.
Þetta eru frumniðurstöður opinbers eftirlits.
Og samt virðist viðbragðið hið sama og áður.
Fleiri umsagnir.
Fleiri fundir.
Fleiri skýringar.
Meira samráð.
Á meðan heldur almenningur áfram að borga.
Þetta er ekki bensínmál. Þetta er verðbólgumál.
Það sem gerist á eldsneytismarkaðnum stoppar ekki við bensíndæluna.
Það endurspeglast í hverjum vöruflutningi.
Í matvöruverði.
Í byggingarkostnaði.
Í þjónustu.
Í vísitölu neysluverðs.
Í verðtryggðum húsnæðislánum.
Í stýrivöxtum.
Og að lokum í endurskoðun kjarasamninga.
Þess vegna er eldsneytisverð ekki einkamál þeirra sem aka bílum.
Það er þjóðhagsmál.
Þegar álagning hækkar á markaði sem hefur svona víðtæk áhrif smitast kostnaðurinn út um allt samfélagið. Hann verður hluti af verðbólgunni sem heimilin greiða síðar með hærri afborgunum, hærri vöxtum og rýrari kaupmætti.
Það sem gerist hjá olíufélögunum endurspeglast því um allt hagkerfið.
Hvers vegna er alltaf brugðist við afleiðingunum en ekki orsökunum?
Þegar verðbólgan hækkar bregst Seðlabankinn við með háum stýrivöxtum.
Þegar verðtryggð lán hækka er heimilunum sagt að sýna þolinmæði.
Þegar kemur að endurskoðun kjarasamninga er launafólk hvatt til hófsemi.
En hvar er sama ákveðni þegar kemur að þeim mörkuðum sem ýta sjálfir undir verðbólguna?
Þar virðist allt gerast hægar.
Þar eru skipaðir starfshópar.
Skrifaðar skýrslur.
Haldið samráð.
Og beðið.
Það er eins og stjórnvöld séu sífellt tilbúin að meðhöndla einkennin en hikandi við að takast á við orsakirnar.
FÍB hafði rétt fyrir sér. ASÍ hafði rétt fyrir sér. Nú segir Samkeppniseftirlitið hið sama.
FÍB hefur bent á þetta árum saman.
ASÍ hefur bent á þetta árum saman.
Nú bendir Samkeppniseftirlitið á þetta.
Hvað þarf eiginlega meira?
Ef neytendasamtök, verkalýðshreyfingin og opinbert samkeppniseftirlit benda öll í sömu átt, eftir hverju eru stjórnvöld þá að bíða?
Er verið að bíða eftir haustþingi?
Kannski er verið að bíða eftir næstu verðbólgumælingu.
Kannski eftir næstu stýrivaxtaákvörðun.
Kannski eftir næstu hækkun á verðtryggðum húsnæðislánum.
Eða kannski eftir að Alþingi komi úr sumarfríi.
Ef svo er er það sorglegt.
Verðbólgan fer ekki í sumarfrí.
Verðtryggð lán taka sér ekki sumarfrí.
Matvörureikningurinn tekur sér ekki sumarfrí.
Bensíndælan tekur sér ekki sumarfrí.
En stundum virðist pólitísk ákvörðunartaka gera það.
Það væri fyndið ef það væri ekki svona dýrt.
Hver borgar reikninginn?
Ekki olíufélögin.
Heldur fólkið sem þarf að keyra til vinnu.
Flutningafyrirtækin.
Bændurnir.
Verktakarnir.
Fjölskyldurnar sem borga af verðtryggðum húsnæðislánum.
Og að lokum allt samfélagið þegar verðbólgan étur kaupmáttinn og gerir endurskoðun kjarasamninga sífellt erfiðari.
Það er þess vegna sem þetta mál skiptir svo miklu.
Það snýst ekki um verð á einum lítra af bensíni.
Það snýst um verðmyndun í íslensku hagkerfi.
Verðbólgan hverfur ekki með aðgerðaleysi
Íslendingar hafa glímt við þráláta verðbólgu stóran hluta síðustu hálfrar aldar.
Enginn heldur því fram að hægt sé að útrýma henni með einni ákvörðun.
En það er jafn fráleitt að ætla að hún minnki af sjálfu sér á meðan stjórnvöld horfa fram hjá kostnaðarþáttum sem hafa áhrif á allt hagkerfið.
Kannski er það stærsta spurningin sem frumniðurstöður Samkeppniseftirlitsins vekja.
Ekki hvort vandinn sé til.
Heldur hvers vegna stjórnvöld virðast enn telja að hægt sé að tala hann niður.
Við þurfum ekki fleiri skýrslur.
Við þurfum ekki fleiri starfshópa.
Við þurfum ekki fleiri umræðuskjöl.
Við þurfum stjórnvöld sem þora að taka ákvarðanir þegar fyrir liggja gögn sem benda til þess að markaður sem hefur áhrif á allt hagkerfið kunni ekki að skila þeirri samkeppni sem almenningur á rétt á.
Því verðbólgan bíður ekki.
Heimilin bíða ekki.
Endurskoðun kjarasamninga bíður ekki.
Spurningin er aðeins ein.
Hversu lengi ætla stjórnvöld að gera það?
