Utanríkispólitík stórvelda er meira hagsmunadrifin nú en verið hefur, minni áhersla er á mannréttindi og lýðræði og prinsipp um lýðræði, frelsi, fjölbreytni, friðhelgi landamæra og sjálfsákvörðunarréttur þjóða á undir högg að sækja. Evrópa hefur skorið sig úr og lagt áherslu á þessi grunngildi. Það var styrkur Dana og Grænlendinga þegar Bandaríkin ásældust Grænland að eiga fullan stuðning Evrópusambandsins. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Þetta er náttúrlega líka þannig, að sækja um aðild að Evrópusambandinu, það er ekki eins og að fara á netið og kaupa fótanuddtæki á Temu. Þú lest skilmálana og lest lýsingu á tækinu, þú veist hvað þú færð, sennilega eitthvað sem að bilar eftir þrjá daga. Þetta eru raunverulegir samningar. Það hafa farið fram raunverulegir samningar í hverju einasta tilviki þegar land eða ríki hefur gengið í Evrópusambandið.
„Algjörlega, það er þannig. Þetta er bara, þú talar um Temu, aðrir hafa verið að benda á, sem eru frekar að hallast að því að fara yfir á já, eða það er fólk sem hefur sagt við mig já, þú veist þegar við skoðuðum og sáum mynd af fasteign í blöðunum, við vorum að hugsa um að stækka við okkur, þá fórum við og skoðuðum fasteignina. Við skoðuðum hana hátt og lágt og síðan hófust samningaviðræður við seljandann og á endanum náðist niðurstaða sem við vorum mjög meðvituð um. Þannig að þetta er líka þannig í smækkaðri mynd að við þurfum að segja einmitt já til að sjá og vita meira og taka sameiginlega ábyrgð á því hvaða skref við Íslendingar ætlum inn í framtíðina af því þetta er, núna er þetta ekki bara stjórnmálamannanna að bera þessa ákvörðun og bera þessa ábyrgð heldur ekki síður þetta að þetta er komið til þín. Þetta er komið til fólksins í landinu, Ólafur.
Við öll núna berum ábyrgð á því hvernig skref við tökum inn í framtíðina, hvort við tökum skref inn í meiri vitneskju, inn í meira öryggi, inn í meiri samstöðu, samvinnu og samheldni, ekki síst meðal líkt þenkjandi ríkja. Þannig að þetta skref núna í ágúst, það ýtir okkur í átt að því að einmitt ekki bara vita meira heldur að við förum í enn frekara og dýpra það samtal þegar ef og þegar samningur næst. Það verður náttúrlega líka risaumræða í samfélaginu þegar við náum samningi að fara út í það samtal með þjóðinni og átta okkur á hvaða leiðir eru bestar og farsælastar fyrir land og þjóð.“
Heimsmyndin hún hefur gjörbreyst á nokkrum árum. Mig langar til að segja bara á einu og hálfu ári, þá hefur heimsmyndin gjörsamlega breyst og við erum að sjá það að raunveruleg vagga lýðræðis og mannréttinda er í Evrópu.
„Já, já, það er kannski að hluta til það sem fólkið sem vill frekar sjá stórveldapólitíkina fara af stað, svona multipolar umhverfi að það hefur ekki endilega sett mannréttindi og það sem fylgir mannréttindum, þessi prinsipp um lýðræði, frelsi, fjölbreytni, friðhelgi landamæra, sjálfsákvörðunarrétt þjóða, Evrópa hefur svolítið verið að þvælast fyrir, það er það sem mér finnst svo fallegt, að sjá í þessu harða umhverfi þar sem allir eru byrjaðir að hugsa um sig og við vitum það alveg að utanríkispólitík og stefna, ekki síst stórveldanna í dag, og það bara er eitthvað sem við bara virðum og við vinnum með. En hún er að breytast, hún er að verða meira hagsmunadrifin, við sjáum það í Bandaríkjunum, við sjáum það að einhverju leyti með Kína líka, en Rússland er náttúrlega ömurlegt dæmi um það hvernig miskunnarlaus hagsmunabarátta, grimmileg hagsmunabarátta er rekin.
En á móti kemur í þessum brútal heimi sem við lifum í að þá er samt þarna mengi 27 ríkja, ríkja sem eru líka ólík. Við erum nefnilega mjög ólík. Mjög ólík ríki sem hafa sína sjálfstæðu utanríkisstefnu, skattastefnu og svo framvegis, að þau eru þó að reyna að sammælast um það og ekki síst eftir að Orban er farinn, við erum búin að upplifa 16 ár af Orban og samt hélt Evrópusambandið saman, að þetta er eining ríkja sem er einmitt að segja, eins og við sáum til dæmis í Grænlandsmálinu, þegar því miður Bandaríkin ætluðu að brjóta þessi prinsipp um friðhelgi landamæra og sjálfsákvörðunarrétt þjóða, þá komu Evrópuríkin mjög sterkt og stigu niður fætur og sögðu: „Nei, kæru vinir í vestri, svona förum við ekki að og ef þið ætlið að fara gegn Danmörku, Konungsríkinu Danmörku og sjálfsákvörðunarrétti Grænlendinga, þá munum við ekki styðja það. Þvert á móti munum við styðja Dani og Grænlendinga.“ Og það leiddi til þess, sú samstaða leiddi til þess að Bandaríkin fóru til baka og við eigum eftir að sjá hvernig það síðan allt þróast, því að því miður er það þannig að við erum að sjá að Grænlandsmálið er ekki búið , en ég vona að það leysist farsællega, þannig að það verði fyrst og síðast til þess að styrkja Norður-Atlantshafið og styrkja norðurslóðir með þeim hætti að NATO verði sterkari sem aldrei fyrr, að samstaða ríkja á þessu svæði, ekki síst norðurslóðaríkjanna sjö, og ég vona að þegar Rússland hefur séð að sér og gefið eftir í þessu stríði og að við sjáum þá svona farsælli þróun á norðurslóðum. Allt þetta mun hjálpa Íslandi.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
