John Major, forsætisráðherra Bretlands og leiðtogi Íhaldsflokksins á árunum 1990 til 1997, segir að Bretar þurfi að fá aðgang að innri markaði Evrópu á næstu fimm árum og að útganga landsins úr Evrópusambandinu hafi kostað hagkerfið 100 milljarða punda á ári og 40 milljarða í skatttekjur. Telur hann að Bretland muni eiga afturkvæmt í Evrópusambandið.
Major er í ítarlegu viðtali við Independent, þar segir hann meðal annars að Andy Burnham, sem er líklegur til að taka við sem forsætisráðherra síðar í sumar, sé ekki nógu reyndur til að vera þjóðarleiðtogi á alþjóðasviði.
Norður-Kórea er eina landið sem er alveg fullvalda
„Fyrir Brexit vorum við helsti bandamaður Bandaríkjanna, það má deila hvort við séum það í dag, við vorum leiðandi meðlimur í Evrópusambandinu sem taldi 500 milljónir einstaklinga. Þetta er farið. Við erum núna 70 milljóna þjóð í heimi sem telur 9,5 milljarð. Við höfum mun minni áhrif og mun færri vinasambönd á erfiðum tímum en við höfðum áður. Þetta er grundvallaratriðið þegar kemur að því að fara úr Evrópusambandinu,“ segir Major.
Hann segir að loforðið um að ná völdum til baka frá Brussel hafa verið innantómt slagorð. „Að ná völdum til baka? Til að gera hvað? Stöðva komu bátana? Það gekk svona vel. Til að bæta hagkerfið? Það hefur ekki gerst. Þetta var bara innantómt slagorð til að segja í raun að okkur sé illa við útlendinga, gerum þetta allt sjálf. Það er bara eitt land í heiminum sem er fullvalda að öllu leyti, það er Norður-Kórea. Ég held að okkur langi ekki í þannig þjóðfélag.“
Major segir að Bretland sem meðlimur af ýmsum alþjóðastofnunum, hvort sem það sé Atlantshafsbandalagið eða Sameinuðu þjóðirnar, þá deili það fullveldinu með öðrum þjóðum. „Greinilega þegar kemur að Evrópumálum þá eigum við, í augum þeim sem vildu útgöngu, ekki að deila fullveldinu með nágrönnum okkar. Ég skil það ekki.“
Ekki raungerst að Bretland yrði sterkara
Varðandi efnahagsmálin, sem hafa skipt miklu máli, þá hafi því verið spáð að Bretland myndi tapa á bilinu 4 til 6% af þjóðarframleiðslunni. „Nýleg könnun segir að það hafi verið of lágt mat af því sem við höfum tapað, það sé í raun á milli 6 og 8%. Jafnvel ef við tökum bara lægri töluna. Við höfum tapað um 100 milljörðum punda í viðskiptum á hverju ári. Þessir 100 milljarðar punda í viðskiptum þýða um 40 milljarða punda í skatttekjur,“ segir Major. „Mikið af þeim vandamálum og þær óvinsælu ákvarðanir sem hefur verið gripið til hefðu aldrei verið nauðsynlegar.“
Það hafi ekki staðist fullyrðingar fyrir Brexit-kosningarnar 2016 um að ef Bretland gengi út myndi Evrópusambandið liðast í sundur. „Langt því frá,“ segir Major. Lítið sé talað um útgönguna í dag því það hefur alfarið mistekist að ná fram því sem ætlast var. „Við vitum hverjir töpuðu. Það eru öll veski í landinu.“
Hann gagnrýnir þá sem töluðu mest fyrir útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu, Boris Johnson, Michael Gove, Jacob Rees-Mogg og ekki síst Nigel Farage. Dregur hann í efa að þögn þeirra um málið í dag sé merki um að þeir finnist þeir ábyrgir. „Þetta hefur skaðað þjóðina. Ég myndi ekki segja varanlega en þetta skaðaði okkur verulega.“
Major segir að hann þekki engan sem viti um neitt jákvætt sem hafi komið út úr því að yfirgefa Evrópusambandið. Það hefði þó aldrei komið til greina að fara gegn niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar á sínum tíma. „Það sem gerir mig reiðan er hvernig snúið var upp á atkvæðagreiðsluna með því sem var sagt að yrði útkoman ef við færum úr Evrópusambandinu,“ segir hann. „Það var sagt að við yrðum sterkari og meira fullvalda. Það hefur ekki raungerst.“
Bretland muni verða aftur hluti af Evrópusambandinu
Major segir að skammtímamarkmið Bretlands eigi að vera að endurbyggja traust við Evrópu. „Markmið næstu fimm ára þarf að vera að koma okkur aftur inn í innri markaðinn. Það mun samt kosta og við verðum að vera hreinskilin við þjóðina, ef við förum aftur í innri markaðinn þá verðum við að segja hvað það færir okkur og hvað það mun kosta.“
Hann telur ekki að Bretland geti farið aftur inn í Evrópusambandið í náinni framtíð. „Það er of lítið traust til staðar. Of mikill ótti. Flokkar eins og Reform UK myndu eyðileggja alla samninga ef þeir kæmust til valda.“
Major telur að Bretland muni aftur verða hluti af Evrópusambandinu til lengri tíma litið. „Ég held að það séu breytingar í farvatninu. Það er næsta kynslóð. Þeir sem kusu að fara var að stórum hluta eldra fólk. Í dag telja 68% fólks það hafa verið mistök að fara og 32% telja að það hafi verið rétt. Ef við förum í samningaviðræður og fólk fengi að sjá hvað við þyrftum að gangast undir þá tel ég að tölurnar breytist. Næsta kynslóð ólst upp þegar við vorum í Evrópusambandinu, líkaði það vel, er alþjóðasinnuð. Brexit byggir á þjóðerniskennd. Þjóðerniskennd er óþekkt í reynslu Breta síðustu hundruð ára og ég tel að næsta kynslóð fari aftur í það far.“
