Lilja Alfreðsdóttir, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, núverandi formaður Framsóknar utan þings, steig í gær fram í blaðaviðtali og reyndi að halda því fram að unnt sé að telja upp sex hagstjórnarmistök núverandi ríkisstjórnar. Lilja hefur allt á hornum sér og reynir að finna eitthvað gagnrýnisvert í fari ríkisstjórnarinnar þó að það sem hún tiltekur sé býsna rýrt.
Orðið á götunni er að þó að það sé ekki tíundað í blaðaviðtalinu þá virðist helsti vandi Lilju og margra flokksmanna hennar vera sá að Framsóknarflokknum var gjörsamlega hafnað í Alþingiskosningunum sem fram fóru í nóvember 2024. Flokkurinn hafði þá starfað í ríkisstjórn með Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokki í sjö ár og kjósendur sögðu hreint út: Ekki meir, ekki meir! Vinstri græn voru þurrkuð út af Alþingi og fengu engan mann kjörinn en um var að ræða vinstri stjórn Katrínar Jakobsdóttur. Framsókn galt afhroð, fór úr 13 þingmönnum niður í fimm og tapaði átta þingsætum sem stappar nærri Íslandsmeti. Meðal þeirra þingmanna flokksins sem féllu af þingi voru ráðherrarnir Lilja Alfreðsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Willum Þór Þórsson. Þáverandi formaður flokksins, Sigurður Ingi Jóhannsson, komst inn á Alþingi sem uppbótarþingmaður, 63. og síðasti þingmaðurinn sem náði kjöri í kosningunum. Af fjórum ráðherrum flokksins féllu þrír í kosningunum sem segir meira en mörg orð um frammistöðu Framsóknar á stjórnmálasviðinu árin 2017 til 2024.
Lilja gerir mikið úr því að verðbólga sé aðeins yfir því sem vonast var eftir. Hún gerir lítið úr því hvaða áhrif 40 prósenta hækkun olíuverðs í heiminum hefur haft – en hækkunin er nú sem betur fer að ganga til baka. Henni verður tíðrætt um að mögulega verði verðbólga yfir viðmiðunarmörkum í haust sem gæti leitt til að kjarasamningar losni. Hún heldur því fram að ríkisstjórnin hafi ekkert lagt af mörkum til að freista þess að kjarasamningar haldi í haust. Það virðist hafa farið fram hjá henni að ríkisstjórnin lækkaði virðisaukaskatt á eldsneyti tímabundið vegna olíuverðshækkana í heiminum til að draga úr verðbólgu.
En hitt er svo annað mál að þessi verðþróun er ekki viðfangsefni ríkisstjórnarinnar einnar. Atvinnulífið þarf að gera betur ef kjarasamningar eiga að halda. Verðhækkanir á matvöru hafa þar mikið að segja. Íslenskar landbúnaðarvörur hafa hækkað mikið sem og aðrar matvörur sem vega þungt í vísitölu. Kaupmenn, heildsalar, stórmarkaðir og íslenskur landbúnaður verða að taka sinn skerf og það strax.
Þá er alveg ljóst að verðþróun á olíuvörum mun hafa mikið að segja. Ríkisstjórnin hefur falið Samkeppniseftirlitinu að hafa sérstaklega vakandi auga með verðþróun á olíuvörum í því mikla umróti sem verið hefur á alþjóðlegum olíumörkuðum og er enn. Stofnuninni voru tryggðar viðbótartekjur til að geta sinnt þessu brýna verkefni.
Orðið á götunni er að Lilja sé ósanngjörn í tali þegar hún heldur því fram að ríkisstjórnin horfist ekki í augu við stöðuna. Það er öðru nær. Stjórnin er einmitt að sinna því sem mikilvægast er til að samningar haldi í haust. Atvinnulífið sem á mest undir varðandi kjarasamningana verður að bretta upp ermar og gera sitt. Það gildir um verslun og framleiðendur sem hér voru nefndir en einnig um vátryggingafélög, banka, flutningafyrirtæki og aðra.
Órökstuddir sleggjudómar Lilju Alfreðsdóttur munu hvorki hjálpa henni sem stjórnmálamanni né flokki hennar. Ef hún vill láta taka sig alvarlega og eiga von um að komast einhvern tímann aftur á þing verður hún að vanda málflutning sinn betur. Orðið á götunni er að Lilja þyrfti jafnvel að horfast í augu við og takast á við þá staðreynd að hún átti sjálf sæti í ríkisstjórninni sem þandi ríkisútgjöld út án þess að afla tekna eða draga saman á móti, safnaði botnlausri innviðaskuld og lét reka á reiðanum í orkuöflun. Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur er að takast á við þennan uppsafnaða vanda ríkisstjórnarinnar sem Lilja sat í í sjö ár, og sem kjósendur höfnuðu svo afdráttarlaust í kosningunum í nóvember 2024.
Orðið á götunni er unnt sé að skýra málflutning Lilju núna með því erfiða fyrirbæri, ráðherrafráhvarfi, sem þjáir marga fyrrverandi ráðherra sem hafa þurft að sjá á eftir völdum, virðingu og þeirri aðstöðu sem flestir þeirra þrá svo innilega. Við höfum séð nokkur dæmi um þetta á Alþingi frá síðustu kosningum.
Trúlega er enn verra að halda áfram í stjórnmálum en eiga ekki sæti á Alþingi. Það er sorgleg staða.
