Þann 29 ágúst nk. gefst þjóðinni kostur á að segja af eða á um hvort stjórnvöld eigi að taka upp samningaviðræður um aðild að Evrópusambandinu. Þar með er óhjákvæmilega boðið til opinnar umræðu um sambandið, eðli þess og þróun, pólitískt og efnahagslegt umboð, stjórnkerfi og stjórnsýslu eða hvað annað sem mönnum kann að detta í hug að setja á dagskrá umræðunnar. Dagskrárliðirnir eru eins margir og mönnum sýnist sem og umræðustjórarnir. Það getur verið erfitt að fóta sig í slíkri umræðu og átta sig á því hvar maður eigi helst að bera niður. Er það fiskurinn eða landbúnaðurinn sem skiptir mestu máli, hvað með evruna, vextina og samkeppnina eða umhverfis- og byggðamálin? Sumir telja sig þess umkomna að gefa mjög afgerandi svör á öllum sviðum og ekki síst um hættuna sem aðild felur í sér fyrir fullveldi og framtíðarhag þjóðarinnar en aðrir telja það algerlega óyggjandi að aðild feli í sér mikinn pólitískan og efnahagslegan ávinning.
Venjulegt fólk sem er að reyna að hafa yfirsýn yfir sitt daglega líf og taka skynsamlegar ákvarðanir varðandi tekjur sínar, útgjöld og framtíðaráform er sett í þá erfiðu stöðu að rýna í gegnum þokuna og reyna að greina bestu leiðina áfram. Við slíkar aðstæður er gott að staldra við og minna sig á að maður þarf bara að nesta sig og taka stefnuna á næsta áfangastað en ekki vera með allt undir. Á næsta áfangastað tökum við upp viðræður og að þeim loknum er hægt að ákvarða stefnuna til framtíðar.
Það er hins vegar mjög eðlilegt að fólk spyrji af hverju Alþingi setti okkur í þessa stöðu, af hverju við lögðum yfirleitt upp í þetta ferðalag? Þá er mikilvægt að muna að í raun hófst þetta ferðalag okkar Íslendinga árið 1970 þegar við gerðumst aðilar að EFTA og gengum í lið með Danmörku, Austurríki, Bretlandi, Svíþjóð, Noregi, Portúgal og Sviss og hófum aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Það aðlögunarferli náði hámarki með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði árið 1992.
Flest þau ríki, sem tilheyrðu EFTA þegar Ísland gerðist aðili, hafa gerst fullgildir aðilar að ESB og ég held að við getum fullyrt að öllum þessum ríkjum hafi farnast vel og þau uni hag sínum vel í sambúðinni innan ESB. Þau hafa ekki misst fullveldi sitt eða sérstöðu, það hefur ekki verið svínað á þeim svo vitað sé og þau taka enn sínar ákvarðanir í mikilvægum innanlandsmálum. Þessi ríki töldu hag sínum betur borgið innan sambandsins en utan og völdu að eiga náið samstarf við þau nágrannaríki sem byggja samfélagsgerð sína á sömu gildum og þau sjálf. Þau hafa valið að takast sameiginlega á við þær ógnir og kreppur sem sífellt ríða yfir ríki heims og á síðari árum með æ meiri hraða vegna mikilla breytinga í tækni sem getur verið hættulega aðgengileg. Heimurinn í dag er viðsjárverðari en hann hefur lengi verið og við þær aðstæður er mikilvægt að eiga vini og bandamenn sem geta lagt manni lið, ekki bara á örlagastundu heldur áður en í óefni er komið.
En getur eitthvað vont komið fyrir ríki sem er fullgildur aðili að Nató og er að auki með varnarsamning við Bandaríkin sem hefur skuldbundið sig til að sjá um hernaðarlegar varnir okkar? Satt að segja stafar ekki mikil hernaðarleg ógn að Íslandi og hefur ekki gert frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar og í landfræðilegri legu landsins felst mikil vörn. En legan hefur líka alltaf falið í sér hættur á að sambandið við umheiminn rofni vegna þess hversu háð við erum samgöngum á sjó og lofti. Á öldum áður hafði það í för með sér hungursneyð ef skipakomur lögðust af og í nútímasamfélagi, þar sem enginn er sjálfum sér nógur, erum við jafnvel enn háðari tryggum samgöngum við umheiminn en áður var. Samt siglir ekki eitt einasta kaupskip undir íslenskum fána.
Við Íslendingar höfum sýnt og sannað að við erum fullkomlega fær um að klúðra okkar málum upp á eigin spýtur og oftar en ekki vegna þess að við tökumst ekki á við vandamálin fyrr en í óefni er komið. Við spillum landi og fjörðum af því við gerum engar áætlanir til framtíðar, við leyfum stórgróðamönnum að valsa um í efnahagslífinu og graðka til sín alla bestu bitana án þess að gerð sé krafa um sanngjarnt endurgjald eða samfélagslega ábyrgð, við vanrækjum mikilvæga innviði í stað þess að gera raunhæfar áætlanir um viðhald þeirra og svona mætti áfram telja. Og það er fullkomlega í samræmi við þessa skammtímahugsun að nú sé spurt: Hvers vegna ætlum við að taka upp samningaviðræður við ESB? Af hverju höldum við ekki áfram að una glöð við okkar og látum skeika að sköpuðu? Kannski reddast það en ég held að það sé löngu tímabært að við tökum ábyrga afstöðu til framtíðar barnanna okkar og tengjumst nágrönnum okkar traustari böndum. Þetta er ágætis félagsskapur sem hefur reynst okkur vel og þar eigum við heima nema í ljós komi að því fylgi einhverjar óþekktar hættur. Samningaviðræður hljóta að leiða það í ljós ef svo er og þess vegna eru þær mikilvægar.
