Undanfarið hefur gusuæði runnið á landann. Hafa til að mynda konur á svokölluðu kulnunarskeiði í stórum stíl lært að verða gusumeistarar eða mæta reglulega í gusur þar sem svokallaður gusumeistari sveiflar blævæng eða handklæði eins og nautabani undir geggjaðri tónlist að smekk viðkomandi gusumeistara. Einn af vinsælustu gusustöðunum er gamall grásleppuskúr við Ægisíðu. Sú sem þetta skrifar hefur mætt þar og skemmt sér vel enda um nokkurs konar heilsudjamm að ræða.
Það var því frekar reyfarakennt að lesa fundargerð borgarráðs frá síðasta fundi ráðsins sem haldinn var 25. júní 2026 og gögnin sem lögð voru fram á fundinum um grásleppuskúr við Ægisíðu. Af þeim má helst ráða að hústökukona hefði söðlað undir sig grásleppuskúr sem er í eigu borgarinnar og breytt honum í leyfisleysi í gufubað og stundi þar ólöglega starfsemi sem hún hefði gert í þó nokkurn tíma fyrir allra augum þótt mikil hætta sé á að með starfseminni sé verið að skemma menningarminjar.
Þetta er svolítið sérstakt í ljósi þess að á fundinum var lagt fram rúmlega 7 mánaða gamalt minnisblað frá borgarlögmanni til borgarráðs, dags. 20. nóvember 2025, um málið. Pistlahöfundur leitaði í fundargerðum borgarráðs hvor minnisblaðið hefði ekki verið lagt fram fyrr en fann ekkert um það.
Í þessu rúmlega 7 mánaða gamla minnisblaði borgarlögmanns til borgarráðs er að finna frásögn um sögu skúrsins síðustu 20 árin eða frá því að ákveðið var á árinu 2006 að hefja vinnu við varðveislu menningarminja á Grímsstaðavör við Ægisíðu, sem m.a. fól í sér að hefja viðræður við eigendur þeirra skúra á svæðinu sem væru í einkaeigu. Hafi eigandi umrædds skúrs, en skúrinn er án allra lóðarréttinda og ekki fasteign í skilningi laga, afsalað honum endurgjaldslaust til Reykjavíkurborgar með afsali á árinu 2007. Hafi skúrinn svo verið endurgerður af hálfu borgarinnar á árunum 2020-2021. Hafi gefandi síðan fengið aðgang að honum haustið 2021, án þess að það sé skýrt frekar í minnisblaðinu í hvaða skyni það var gert. Í maí 2024 hafi viðkomandi aðili sem reki nú gufubaðsstarfsemi í skúrnum (sem pistlahöfundur mun hér eftir nefna gusumeistara) óskað eftir að kaupa grásleppuskúrinn af gefanda til þess að reka þar gufubað, en einnig átt í samskiptum við fjölda skrifstofa og sviða innan borgarinnar í sama tilgangi. Hafi Reykjavíkurborg ekki orðið við þeirri beiðni. Í lok desember 2024 hafi gefandi skúrsins síðan lýst yfir riftun á afsalinu og bar fyrir sig að Reykjavíkurborg hafi vanefnt þá forsendu hans fyrir gjöfinni að setja á laggirnar fræðslusetur fyrir almenning. Hafi riftunaryfirlýsingu gefanda verið mótmælt af Reykjavíkurborg.
Þá kemur fram í hinu rúmlega 7 mánaða gamla minnisblaði borgarlögmanns að umræddur gusumeistari virðist hafa innréttað gufubað í grásleppuskúrnum í mars 2025 og hafið rekstur þess í apríl 2025 án þess að hafa til þess tilskilin leyfi frá Reykjavíkurborg sem eiganda grásleppuskúrsins eða starfsleyfi frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur. Hafi borgarlögmaður bæði átt í skriflegum samskiptum sem og símtöl við gusumeistarann vegna málsins og gert honum grein fyrir því að skúrinn tilheyri Reykjavíkurborg og að hann hafi enga heimild til að nota hann eða reka þar gufubað. Þá hafi borgarlögmaður tilkynnt umrædda starfsemi til Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur sem hafi brugðist við með því að senda viðkomandi bréf þar sem bent er á að ef um væri að ræða atvinnustarfsemi þá sé slíkt óheimilt nema að fengnu starfsleyfi frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur. Þá hafi safnstjóri Borgarsögusafns Reykjavíkur aflað umsagnar Urban arkitekta um áhrif gufubaðsstarfsemi í grásleppuskúrnum á hann. Í umsögninni, sem er rúmlega árs gömul, eða frá 22. maí 2025, kemur meðal annars fram að grásleppuskúrinn sé ekki smíðaður og endurgerður með það í huga að þar sé gufubað. Sé ekki mælt með því að hann sé notaður með þeim hætti.
Telur borgarlögmaður því að hvorki gefanda né umræddum gusumeistara sé heimilt að fara með umráð grásleppuskúrsins og hafi þeim ítrekað verið gerð grein fyrir því að þau eigi ekkert tilkall til skúrsins og beri þeim að færa umráð hans aftur til Reykjavíkurborgar. Þær tilraunir hafa ekki borið árangur. Í ljósi þess eigi Reykjavíkurborg þann kost einan að leita atbeina dómstóla við að færa aftur grásleppuskúrinn í hendur Reykjavíkurborgar. Tekur borgarlögmaður það fram að ætla að selja gefanda eða umræddum gusumeistara grásleppuskúrinn myndi setja slæmt fordæmi, þ.e. að einstaklingur geti sölsað undir sig eignir borgarinnar með þeim hætti sem gert hafi verið og af þeim sökum gefið tækifæri til að kaupa eignina. Þá sé ljóst að ekki sé unnt að gefa út starfsleyfi fyrir rekstri gufubaðs í skúrnum nema til komi bæði heimild þess efnis í deiliskipulag fyrir svæðið og hreinlætis- og salernisaðstaða.
Ljóst er að umrætt minnisblað borgarlögmanns var ritað og sent borgarráði í tíð fyrri meirihluta og væri forvitnilegt að fá skýringar á því af hverju það var ekki lagt fram fyrr á fundi borgarráðs og af hverju gefanda var aftur veittur aðgangur að skúrnum á árinu 2021 eftir endurgerð hans.
Í bókun núverandi meirihluta á síðasta fundi borgarráðs þar sem minnisblað borgarlögmanns var lagt fram kemur m.a. fram að meirihlutinn sé hrifinn af nýjum hugmyndum og þeirri saunamenningu sem hafi vaxið hratt hér á landi. Hins vegar beri borgin ríka ábyrgð á varðveislu menningarminja og sé umræddur grásleppuskúr mikilvægur hluti af sögu útgerðar og atvinnulífs í Reykjavík. Hafi hann verið endurgerður með það að markmiði að varðveita þessa sögu fyrir komandi kynslóðir. Því sé mikilvægt að framtíðarnýting hans samræmist því hlutverki og taki mið af verndargildi hans. Sé þetta mál eitt af fjölmörgum álitaefnum sem nýr meirihluti hafi tekið við frá fyrri stjórn borgarinnar og þurfi að leysa það af festu og ábyrgð. Verði unnið að því að finna farsæla niðurstöðu sem byggi á lögum, virðingu fyrir menningararfi borgarinnar og þeirri sýn að skapa áfram fjölbreytt tækifæri til útivistar og heilsueflingar fyrir íbúa Reykjavíkur.
Þó svo að öðrum málum sem tekin voru fyrir á framangreindum fundi borgarráðs séu ekki gerð skil hér, er ljóst af fundargerðinni að álitaefnin eru fjölmörg sem núverandi meirihluti hefur tekið við frá fyrri meirihluta. Í því sambandi má nefna samninga um bensínstöðvalóðirnar, uppbyggingasamninga milli ríkis og Reykjavíkurborgar og Samhjálparmálið. Miðað við fyrstu daga nýs meirihluta í borginni verður ekki annað ráðið en hann muni ganga hratt í þau verk sem þarf að vinna.
Höfundur er lögmaður.
