Það er með ólíkindum að árið 2026 skuli enn vera deilt um hvar kaffistofa Samhjálpar eigi að vera staðsett.
Ekki vegna þess að starfsemin sé ný.
Ekki vegna þess að þörfin sé óþekkt.
Og alls ekki vegna þess að Reykjavíkurborg hafi ekki vitað af vandanum.
Samhjálp hefur um árabil sinnt mikilvægu samfélagslegu hlutverki. Þangað leitar fólk sem hefur oft hvergi annars staðar að leita. Enginn dregur í efa mikilvægi þeirrar þjónustu.
Samt hefur starfsemin árum saman búið við óvissu.
Nú hefur úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála fellt úr gildi byggingarleyfi sem borgin sjálf veitti vegna nýrrar kaffistofu á Grensásvegi. Enn á að funda. Enn á að fara yfir stöðuna. Enn á að ræða næstu skref.
Það er auðvitað sjálfsagt að stjórnsýslan fari að lögum og leiðrétti mistök þegar þau koma í ljós.
En eftir öll þessi ár hlýtur að vera eðlilegt að spyrja:
Er ekki komið nóg af því að draga Samhjálp á asnaeyrunum?
Þetta er ekki nýtt verkefni.
Þetta er ekki nýtt vandamál.
Þetta er þjónusta sem borgaryfirvöld hafa vitað af árum saman.
Á meðan fólkið sem reiðir sig á þjónustu Samhjálpar bíður hefur borgarkerfið alltaf tíma fyrir fleiri fundi, fleiri greiningar og fleiri yfirferðir.
Spurningin er því ekki hvort embættismenn séu að vinna vinnuna sína.
Spurningin er af hverju þessi stjórnsýsla skilar svo sjaldan niðurstöðu þegar samfélagsleg þjónusta á í hlut.
Tvö verklög í sömu borg
Undanfarin ár hefur Reykjavíkurborg lagt mikla áherslu á endurskipulagningu fyrrverandi bensínstöðvalóða. Markmiðin hafa verið þétting byggðar, betri landnýting og ný uppbygging.
Það eru eðlileg markmið.
En um leið blasir við að með þessum breytingum hafa orðið til veruleg verðmæti. Byggingarréttur hefur aukist, nýir þróunarreitir orðið til og möguleikar til uppbyggingar stóraukist.
Þegar horft er á þessi verkefni virðist stjórnsýslan geta unnið af ákveðni, skýrum vilja og með markvissum hætti.
Þess vegna verður samanburðurinn svo áleitinn.
Sama borg sem getur leyst flókin skipulagsmál þegar verðmætar lóðir eru undir virðist eiga í endalausum erfiðleikum með að finna varanlegt heimili fyrir kaffistofu sem þjónar fólki í neyð.
Það er erfitt að horfa fram hjá þeirri andstæðu.
Forgangsröðunin sem vekur spurningar
Það sem vekur hvað mestar spurningar er að borgin virðist stundum geta tekið ákvarðanir sem hafa afgerandi áhrif á samfélagslega mikilvæga starfsemi áður en varanleg lausn liggur fyrir.
Á sama tíma hefur mikil vinna farið í að skapa ný tækifæri á verðmætum þróunarsvæðum.
Þetta er ekki gagnrýni á uppbyggingu.
Borgin á að þróast.
En hún á líka að geta sinnt grunnþjónustu af sömu festu.
Þegar litið er til umræðunnar um fyrrverandi bensínstöðvalóðir vaknar eðlilega sú spurning hvort ekki hefði mátt leggja jafn ríka áherslu á að tryggja samfélagslega innviði samhliða þeirri þróun.
Svipaðar spurningar komu upp í umræðunni um Reykjavíkurflugvöll, þar sem árum saman var tekist á um framtíð verðmæts lands á sama tíma og deilt var um hvort raunhæfir valkostir væru tilbúnir.
Hvort menn voru sammála þeirri stefnu eða ekki skiptir ekki höfuðmáli hér.
Það sem skiptir máli er mynstrið.
Þegar samfélagsleg þjónusta á í hlut virðist lausnin oft bíða.
Þegar verðmætar þróunarlóðir eru undir virðist lausnin oftar verða hluti af upphafinu.
Þar liggur ádeilan.
Arfleifð sem þarf að gera upp
Það er mikilvægt að halda því til haga að núverandi meirihluti skapaði ekki þetta mál. Fulltrúar hans hafa sjálfir sagt að betur hefði mátt standa að undirbúningi þess og nú hvílir á þeim ábyrgðin að finna farsæla lausn.
En það breytir ekki því að þetta verklag varð ekki til á einni nóttu.
Í nær tvo áratugi var Reykjavík undir sömu pólitísku forystu. Á þeim tíma var ráðist í stór skipulagsverkefni, þéttingu byggðar og umfangsmiklar breytingar á borgarlandinu.
Samt tókst ekki að tryggja varanlega aðstöðu fyrir starfsemi sem nýtur víðtæks stuðnings og sinnir einu mikilvægasta samfélagslega hlutverki borgarinnar.
Það hlýtur að vera eðlilegt að spyrja hvort forgangsröðunin hafi verið rétt.
Hvers vegna ekki Hringbraut 12?
Í stað þess að líta eingöngu á fyrrverandi bensínstöðvalóðir sem tækifæri til nýrrar uppbyggingar ætti Reykjavíkurborg einnig að skoða hvort hluti þeirra geti þjónað samfélagslegum markmiðum.
Lóðin við Hringbraut 12 kemur þar strax upp í hugann.
Ekki sem búsetuúrræði.
Heldur sem þjónustumiðstöð og kaffistofa fyrir Samhjálp eða sambærilega starfsemi.
Hún er miðsvæðis.
Hún hefur gott aðgengi að almenningssamgöngum.
Hún er nálægt annarri þjónustu.
Hún uppfyllir því mörg þeirra skilyrða sem Samhjálp hefur þurft að leita að árum saman.
Það væri í raun fallegt dæmi um samfélagslega endurnýtingu.
Fyrrverandi bensínstöð sem áður þjónaði bílum gæti farið að þjóna fólki.
Borg fyrir fólk
Reykjavík verður ekki aðeins metin eftir fjölda nýrra íbúða, hækkandi lóðaverði eða byggingarrétti.
Hún verður líka metin eftir því hvernig hún kemur fram við þá sem hafa minnst á milli handanna.
Samhjálparmálið snýst því um meira en eina kaffistofu.
Það snýst um forgangsröðun.
Ef Reykjavíkurborg gat sýnt þá festu sem þurfti til að umbreyta fyrrverandi bensínstöðvalóðum í verðmæt þróunarsvæði, þá hlýtur hún líka að geta sýnt sömu festu við að tryggja Samhjálp varanlegt heimili.
Spurningin er ekki hvort borgin geti fundið lausn.
Spurningin er hvort hún telji það jafn brýnt og önnur verkefni sem hún hefur kosið að setja í forgang.
