Þjóðaratkvæðagreiðslan í haust snýst fyrst og fremst um það hvort við viljum styrkja enn frekar stöðu Íslands í samstarfi við þjóðir, sem byggja á sömu gildum: Þjóðir sem standa vörð um frelsi, lýðræði, fullveldi og frjáls viðskipti í Atlantshafsbandalaginu og Evrópusambandinu.
Við getum opnað nýjar leiðir til að styrkja samkeppnisstöðu Íslands og treysta öryggi þjóðarinnar gagnvart nýjum fjölþáttaógnum.
En við getum líka lokað þessum leiðum.
Tvær leiðir sem myndu lokast
Nei hefur þær augljósu afleiðingar að kostir Íslands verða færri og staðan til að mæta nýjum aðstæðum verður þrengri. Í þessu samhengi má nefna tvær mikilvægar leiðir að brýnum úrlausnarefnum, sem X NEI lokar.
· Leið til að styrkja samkeppnisstöðu Íslands með aðild að tollabandalaginu í nýju tollastríði, sem valdið hefur óöryggi og óvissu í alþjóðlegum viðskiptum og ógnar litlum þjóðum meir en þeim stærri.
· Leið til að styrkja stöðu Íslands og margra íslenskra fyrirtækja gagnvart fjölþáttaógnum með fullri aðild að Evrópusambandinu.
Full aðild að alþjóðlegu samstarfi bandalagsþjóða er ekki sjálfstætt eða einangrað keppikefli heldur leið til að ná margvíslegum þjóðhagslega mikilvægum markmiðum.
Tollabandalagið: Haldreipi og sóknarfæri
Þegar Ísland fékk aðild að innri markaði Evrópusambandsins voru gerðir sérsamningar um aukið tollfrelsi fyrir sjávarafurðir. Þeir tryggðu tollfrelsi fyrir ríflega 90% af þeim sjávarafurðum, sem við framleiddum þá. Nú er þetta hlutfall komið niður fyrir 70% vegna nýrrar framleiðslu.
Það er því til mikils að vinna að tryggja fullt tollfrelsi fyrir allar sjávarafurðir. Þar eru sóknarfæri.
Á tímum heimstollastríðs skiptir þó enn meira máli að vera í bandalagi með þeim þjóðum, sem ætla að verja fríverslunarstefnuna. Slíkt haldreipi er Íslandi afar mikilvægt. Sérstaklega eftir að Bandaríkin snerust gegn frjálsum milliríkjaviðskiptum.
Hlutleysi dugar skammt
Hér þarf einnig að hafa í huga að Evrópusambandið er með mun víðtækari fríverslunarsamninga og viðskiptasamninga en við höfum í gegnum EFTA og í tveimur tvíhliða samningum. Útflutningur til Kína er þar ekki undanskilin þótt hann byggist ekki á formlegum fríverslunarsamningi.
Hlutleysi á milli þeirra, sem ætla að stjórna heimsviðskiptum með tollum og hinna, sem ætla að verja hugmyndafræði frjálsra viðskipta, kann að reynast álíka sterkt haldreipi og hlutleysið í aðdraganda seinni heimsstyrjaldarinnar.
Við þurfum einfaldlega að velja á milli ólíkra meginmarkmiða: Fríverslunarstefnu eða tollastefnu. Að liggja lágt er ekki utanríkisviðskiptastefna.
Er Ísland sterkara en Bretland?
Í þjóðaratkvæðinu um Brexit fyrir tíu árum var því haldið fram að Bretland myndi verða sterkara með því að semja sjálfstætt við aðrar þjóðir fremur en að vera hluti af tollabandalagi.
Þeir sem hvetja íslenska kjósendur til að segja nei í haust endurnota þessa sömu röksemd.
Hér getum við þó lært af reynslu Breta. Þeir eru eitt af stærstu efnahagsveldum heims. Frelsið, sem þeir kusu fram yfir samstöðu, hefur ekki náð að vega upp 6 til 8% minni verðmætasköpun, sem hlaust af Brexit.
Yfir sjötíu sjálfstæðir fríverslunarsamningar gefa Bretum minna svigrúm en þeir hefðu með öllum fríverslunar- og viðskiptasamningum Evrópusambandsins. Í búð reynslunnar hefur einfaldlega komið í ljós að Bretar voru sterkari í tollasamstarfinu.
Í þessu ljósi þurfa þeir, sem halda því fram að hagsmunir Íslands liggi utan tollabandalagsins en ekki innan, að sýna fram á að staða okkar sé sterkari en Breta í viðskiptasamningum. Enn er djúpt á slíkum rökum.
Traustari varnir gegn fjölþáttaógnum
Á sviði varnar- og öryggismála hafa orðið þær miklu breytingar að Íslandi eins og öðrum þjóðum stendur nú mest ógn af svokölluðum fjölþáttaárásum.
Varnarsamningurinn við Bandaríkin tekur ekki til þessara nýju ógna. Evrópusambandið hefur í náinni samvinnu við Atlantshafsbandalagið tekið frumkvæði á þessu sviði.
Núverandi ríkisstjórn hefur þegar stigið skref í rétta átt á með samstarfssamkomulagi við Evrópusambandið. En við njótum ekki þeirrar gagnkvæmu tryggingar um aðstoð vegna fjölþáttaárása, sem felst í fullri aðild.
Hér eru gífurlegir hagsmunir í húfi fyrir Ísland sem fullvalda ríki og mörg þjóðhagslega mikilvæg einkafyrirtæki í landinu.
Það væri ábyrgðarleysi að horfa fram hjá þessum nýju ógnum. Og ljóst er að nei í haust þrengir stöðu okkar til að tryggja varnir landsins að þessu leyti eins vel og kostur er.
