Haraldur Ólafsson, formaður Heimssýnar, segir í viðtali við The Sunday Telegraph í gær að nei-sinnar á Íslandi byggi málflutning sinn á þeim málflutningi sem forsvarsmenn Brexit hreyfingarinnar í Bretlandi beittu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna um útgöngu úr ESB fyrir tíu árum. Brexit sé fyrirmynd nei-hreyfingarinnar á Íslandi.
Haraldur segir að slagorð Brexit „Take Back Control“ hafi orðið nei-hreyfingunni innblástur til að keyra á því að þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snúist um það hvort við Íslendingar höldum stjórn á okkar eigin málum „Keep Control Motto,“ eins og hann orðar það á ensku.
Telegraph hefur löngum þótt hliðhollt breska Íhaldsflokknum og var mjög hlynnt Brexit á sínum tíma. Borið hefur á gagnrýni á Brexit að undanförnu vegna þess að efnahagsáhrif þess hafa orðið allt önnur en Brexit hreyfingin lofaði fyrir þjóðaratkvæðið. Brexit hreyfingin lofaði að öll innflytjendavandamál yrðu úr sögunni, nóg yrði til af peningum í heilbrigðiskerfið, menntakerfið, félagslega kerfið og hvaðeina þegar Bretar hættu að borga til ESB. Reyndin hefur orðið önnur og efnahagur Bretlands hefur skaðast meir en jafnvel svartsýnustu menn óttuðust fyrir fram. Einhverjir Brexit sinnar, þar á meðal Telegraph, hafa ýjað að því að ástæða efnahagslegra ófara Bretlands í kjölfar Brexit sé sú að ekki hafi verið gengið nógu langt í að einangra Bretland frá Evrópu. Fátt bendir þess að það sé á rökum reist.
Brexit menn hafa talað skýrt um að einu örlögin sem séu verri en að vera aðili að ESB séu að vera aðili að EES sem þiggur lög og reglur ESB án þess að hafa nein áhrif á innihald þeirra. Samkvæmt þessu má ætla að lokamarkmið nei-sinna á Íslandi sé ekki að halda Íslandi utan ESB heldur útganga úr EES. Ella höfum við varla „stjórn á okkar eigin málum“ í Brexit skilningnum, sem er innblástur nei-hreyfingarinnar.
Blaðamaður Telegraph fullyrðir og hefur eftir Haraldi að innganga í ESB þýði sjálfkrafa að Ísland undirgangist sameiginlega fiskveiðistefnu ESB og opni íslenska fiskveiðilögsögu fyrir flotum annarra ESB landa. Einnig muni ESB taka yfir ákvörðun og úthlutun aflaheimilda á Íslandsmiðum.
Engan veginn er hægt að fullyrða að ein einasta þessara staðhæfinga standist. Núgildandi reglur ESB eru skýrar um að veiðireynsla ræður þegar aflaheimildum er úthlutað. Á Íslandsmiðum búa einungis íslensk skip yfir veiðireynslu og því fráleitt að tala um að fiskveiðiflotar annarra ESB ríkja fái að koma hingað og veiða. Við deilum engum fiskistofnum með öðrum ríkjum og sameiginlega fiskveiðistefnan snýst sérstaklega um að hafa stjórn á veiðum úr stofnum sem flakka milli lögsaga ríkja ESB. Forsvarsmenn sambandsins hafa beinlínis bent á að ESB geri sér grein fyrir því að sérstaða Íslands í sjávarútvegi kalli á sérlausnir fyrir Ísland. Engu orði er vikið að þessu í viðtalinu, hvorki hjá Haraldi né blaðamanni.
Sannleikurinn var annað stóra fórnarlambið í Brexit þjóðaratkvæðagreiðslunni. Brexit sinnar héldu uppi linnulausum áróðri, lofuðu gulli og grænum skógum ef Bretland losnaði undan oki hins illa Evrópusambands. Þeir höfðu nauman sigur 2016 og út fóru Bretar. Hitt stóra fórnarlambið var breska þjóðin. Nú finnur hún afleiðingarnar Brexit á eigin skinni og samkvæmt könnunum vilja nú 60-70% Breta komst aftur í ESB.
Nei-sinnar á Íslandi nota Brexit áróðurinn sem fyrirmynd sem sína fyrirmynd í baráttunni gegn því að þjóðin fái að sjá fullbúinn aðildarsamning við ESB og geti tekið afstöðu til hans á grundvelli staðreynda en ekki hræðsluáróðurs, sem byggður er á falsi og ósannindum. Brexit áróðurinn var uppfullur af lygum. Þetta vita Bretar núna. Við Íslendingar ættum að draga lærdóm af því og láta ekki ósannindi og hræðsluáróður nei-sinna, sem skirrast ekki við að bera á borð hluti sem þeir vita sannarlega að stangast á við staðreyndir, móta afstöðu okkar. Tilgangurinn helgar meðalið hjá sumum.
Við Íslendingar verðum að spyrja okkur lykilspurninganna: Hverra erinda ganga nei-sinnar? Hvaða hagsmuni eru þeir að verja? Hvers vegna hræðast þeir svo óskaplega að þjóðin fái að taka afstöðu til fullbúins samnings um aðild Íslands, meta kosti hans og galla? Hvað eru menn að fela? Hverjir standa í raun á bak við nei-hreyfinguna og hvers vegna?
