Jón Pétur Zimsen ritar langan lista af ástæðum til að segja nei. Listinn er áhrifamikill, rúmlega tuttugu liðir, taktfastir og tilfinningaþrungnir. En þegar lesið er ofan í hann kemur í ljós að slagkrafturinn liggur í lengdinni, ekki í liðunum sjálfum. Og hann hvílir allur á einum grundvallarmisskilningi: að 29. ágúst séum við að ganga í Evrópusambandið.
Það erum við ekki.
Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um eitt: hvort við leyfum okkur að klára viðræður og fá samning í hendurnar. Ekkert fullveldi er gefið eftir við það. Engin stjórnarskrá er sett á hilluna. Enginn „ESB-her“ mætir á Miðnesheiði. Full aðild, með öllu sem henni fylgir, gæti aldrei orðið að veruleika nema þjóðin samþykkti hana í annarri atkvæðagreiðslu, um fullbúinn samning. Fyrst semjum við. Svo kjósum við.
Þess vegna er stærstur hluti listans svar við spurningu sem er ekki á kjörseðlinum. „Erlendir skriffinnar sem enginn kaus“, „umboðsmenn erlends valds í sjóðum okkar“, „auðlindir í hendur útlendinga“, þetta eru villandi lýsingar á fullri aðild sem enginn er beðinn um að samþykkja í sumar. Að hafna viðræðum vegna þess sem gæti staðið í samningi sem enginn hefur enn séð er eins og að hafna tilboði í íbúð áður en þú færð að sjá upphæðina.
Tökum svo tölurnar, því þær eru það áþreifanlega í umræðunni. Jón Pétur segir að við myndum „alltaf borga miklu meira inn í skuldum vafið Evrópusamband en skilaði sér til baka“. Þetta er einmitt þar sem gögnin tala skýrar en þulan. Nefndarálit utanríkismálanefndar magnmetur raunkostnað aðildar á 2 til 7 milljarða króna á ári, ekki tugi milljarða, ekki botnlausa hít. Það er vegna þess að stór hluti þess sem við greiddum brúttó kæmi á móti þeim framlögum sem við borgum nú þegar inn í EES og EFTA. Ein tala, byggð á opinberu áliti Alþingis, segir meira en tuttugu fullyrðingar með orðinu „líklega“. Við myndum greiða 0-3 milljarða í ESB umfram það sem við greiðum í EES í dag. Auk þess er það atriði sem við fáum tækifæri til að semja um.
Nokkrir liðir standast einfaldlega ekki. Það er enginn sameiginlegur ESB-her og aðild breytti engu um að NATO er áfram hornsteinn varna okkar og tvíhliða samningurinn við Bandaríkin stendur sjálfstæður. Og fríverslunin: Það er rétt að ESB hefur ekki fríverslunarsamning við Kína eins og Ísland, en sem aðildarríki fengjum við í staðinn aðgang að öllu neti fríverslunarsamninga ESB, sem er margfalt umfangsmeira. Að einblína á Temu-pakka er að horfa á eitt tré og missa af skóginum.
Í grein sinni gerir Jón Pétur einn góðan hlut: hann vitnar orðrétt í þingsályktunartillöguna um að viðræður feli í sér aðlögun að regluverki sambandsins. Það er rétt, en það er líka einmitt röksemdin með því að klára málið. Ísland hefur nú þegar tekið upp meginþorra þess regluverks gegnum EES-samninginn. Munurinn á núverandi stöðu og fullri aðild er þess vegna fyrst og fremst stigsmunur, ekki eðlismunur og eina leiðin til að sjá nákvæmlega hver sá munur er, í krónum og áhrifum, er að ljúka viðræðum og lesa samninginn.
Jón Pétur vísar til Icesave og þorskastríðanna og segir okkur að standa í fæturna. En í Icesave stóð þjóðin í fæturna með því að fá að kjósa, með því að neita að láta ákveða málið fyrir sig fyrir fram. Það er nákvæmlega það sem já-ið snýst um núna: að þjóðin fái samninginn í hendurnar og felli sinn eigin dóm, í stað þess að fáeinir ákveði niðurstöðuna óséð.
Að semja er ekki að segja já við Evrópusambandinu. Það er að segja já við því að fá að velja.
Þess vegna segi ég: já takk. Við viljum sjá saming.
Höfundur er ritstjóri Verðbólguvaktarinnar og situr í starfshópi um gervigreind til góðs.
