Þorvaldur Gylfason

Auðlindaákvæðið batnaði enn í meðförum Stjórnlagaráðs í dag. Við gerðum tvær breytingar á ákvæðinu. Í fyrsta lagi segjum við nú um auðlindirnar, að enginn megi „selja þær eða veðsetja, *beint eða óbeint*“. Feitletruðu viðbótinni er ætlað að tryggja, svo að ekki fari á milli mála, að ekki megi veðsetja skip út á kvótann, sem fylgir því – eftir þeirri sjálfsögðu reglu, að engum leyfist að veðsetja eigur annarra. Í annan stað segjum við nú um leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlindanna: „Slík leyfi *skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau* leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Með feitletruðu viðbótinni er það áréttað, að fiskveiðistjórnin verður að samrýmast jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar, enda hafa fallið dómar og álit í Hæstarétti 1998 og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna 2007 þess efnis, að fiskveiðistjórnarkerfið, sem við búum við, brjóti gegn jafnræði og mannréttindum. Feitletraði textinn var felldur inn í ákvæðið í dag með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða. Auðlindaákvæðið í frumvarpinu hljóðar nú svo í heild sinni: „Auðlindir í náttúru Íslands, sem ekki eru í einkaeigu, eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær, eða réttindi tengd þeim, til eignar eða varanlegra afnota og því má aldrei selja þær eða veðsetja, beint eða óbeint. Til auðlinda í þjóðareign teljast náttúrugæði, svo sem nytjastofnar, aðrar auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu, vatns- og virkjunarréttindi og jarðhita- og námaréttindi. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar þeirra, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlindunum.“ Í drögum að nýrri stjórnarskrá Færeyja segir svo í íslenzkri þýðingu: „Við nýtingu auðlinda skulu stjórnvöld annaðhvort innheimta auðlindagjald eða tryggja öllum jafnræði til nýtingar.“ Og síðan: „Arður af landi og fiskimiðum, sem ekki eru í einkaeign, er auðlind og eign fólksins.“ Þetta þýðir, að þjóðin á auðlindirnar og tekur gjald fyrir afnot þeirra eða tryggir öllum jafnan aðgang að þeim. Við sitjum öll við sama borð. Þetta er hugsunin á bak við auðlindaákvæðið í þeim drögum að frumvarpi Stjórnlagaráðs til nýrrar stjórnarskrár, sem hafa nú verið kynnt almenningi.