Sjálfum mér til áminningar og öðrum til fróðleiks hef ég sem frambjóðandi 7891 til Stjórnlagaþings tekið saman 8 hluti sem ég tel að megi ekki glatast. *Lýðveldi* Hnattvæðing þýðir að einstaklingurinn upplifir hraða breytingu á heimsmyndinni í kringum sig. Helstu áhrifavaldar í lífi hans eru ekki lengur fólkið í bænum hans, stjórnmálamennirnir sem hann kaus og fyrirtækið sem hann vinnur hjá. Stórfyrirtæki og aðrir leikmenn á velli hnattvæðingarinnar birtast nú á þröskuldinum hjá honum og hann efast um eigið sjálfstæði og spyr um fullveldi þjóðar sinnar. Það er í þessum anda sem ég tala um að við megum ekki glata lýðveldinu. Sjálfstæði þjóðarinnar er okkur dýrmætt. En ef við vöndum okkur ekki þá vöknum við upp við það einn daginn að það eru nokkrir auðmenn og einstaka erlend fyrirtæki sem hafa tekið völdin af okkur. Það sama má segja um alþjóða stofnanir og samtök. Hver einasti milliríkjasamningur, sér í lagi EES-samningurinn, aðild að alþjóðlegum stofnunum og samtökum, t.d. NATO og ESB og margar aðrar ákvarðanir á vettvangi stjórnmálanna fela í sér í það minnsta tímabundið afsal á hluta fullveldisins. Sem getur verið meira en í góðu lagi. Þannig væri ég persónulega tilbúinn til þess að afsala því tímabundið að hluta fyrir nýtt norrænt sambandsríki. EN það þarf að vera tryggt að það sé almenningur sem hefur með það að segja. Fulltrúalýðræðið er barn síns tíma. Nú þegar við stöndum á þröskuldi að nýju lýðveldi þurfum við að tryggja að þar sé borinn hagur almennings fyrir brjósti, ekki fjórflokksins. Það var ánægjulegt í þessu samhengi að sjá í niðurstöðum Þjóðfundar 2010 að þar stendur m.a.: Á Íslandi skal vera virkt og gagnsætt lýðræði. *Forseti* Ég vil halda því að á Íslandi sé forseti. Ég vil geta farið í kjörklefa og kosið minn forseta. Þegar flett er í gegnum gögn Þjóðfundar 2010 þá er áhugavert að lesa að þar stendur meðal annars: Að kjörinn forseti hafi ekki setið á þingi, né hafi tekið þátt í pólítísku starfi. Á Íslandi býr fólk sem vill samstöðu á meðal fólksins, einingu almennings. Við viljum að börnin okkar vaxi úr grasi með góðar fyrirmyndir fyrir augum. Forseti landsins þarf að vera slík fyrirmynd. Minningin sem ég á um Kristján Eldjárn og Vigdísi Finnbogadóttur er sú að þau hafi verið mér fyrirmynd, þó svo að ég sjái nú að þau hafi ekki verið gallalaus. En það er þessi ímynd forseta sem má ekki glatast: Látleysi og heiðarleiki umfram útrásavíkingaeltingaleiki. *Þingkosningar* Sama hvað okkur finnst hafa dalað í lýðræðismálum Íslendinga þá megum við ekki vanmeta að kunnátta hins almenna borgara liggur í því að kjósa til Alþingis og sveitastjórna. Við verðum að átta okkur á því að sá vandi sem við eigum við að etja varðandi traust almennings til flokkakerfisins liggur ekki nema að hluta til í því hvernig kosningakerfið er byggt upp. Ég vil halda þingkosningum og kosningafyrirkomulagi þar óbreyttu að svo stöddu. Æfum okkur fyrst í persónukjöri ef við viljum fara þá leið á sveitastjórnarstiginu. Skoðum hver reynslan verður þar og tökum svo ákvörðun um framhaldið. Að ætla að ana út í að breyta þingkosningum úr listakosningum yfir í persónukosningar án þess að vera búin að átta okkur á því hvaða þýðingu það hefur fyrir framboð fjársterkra aðila er feigðarflan. *Þrískipting ríkisvaldsins* Skiptingu í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald er lýst í 2. gr. stjórnarskrár Íslands. Þessi þrískipting er mikilvægur þáttur þeirrar lýðræðisskipanar, sem lýðveldið hvílir á. Vel má vera að einhverjum komi það spánskt fyrir sjónir að ég taki hér sérstaklega fram að ég vilji halda í þrískiptingu ríkisvaldsins. En í umræðum um nýja stjórnarskrá er í sjálfu sér ekkert sjálfgefið og við verðum að átta okkur á því að þegar þær upplýsingar sem liggja fyrir um frambjóðendurnar 523 til Stjórnlagaþings eru skoðaðar þá mætti jafnvel halda að sumum væri þægð í því að gerðar væru breytingar, breytinganna vegna… Sé þrískipting ríkisvaldsins veik þá búum við, við ógnarstjórn. Lestur Rannsóknarskýrslunnar vekur hins vegar vissulega hjá manna spurningar um hvort að smæð landsins valdi því að þrískiptingunni verði í raun aldrei náð. Ein af þeim málsgreinum úr rannsóknarskýrslunni sem hafa allt að því haldið fyrir mér vöku er úr áttunda bindi, af blaðsíðu 132: ,,Smæð íslensks samfélags skapar miklu fremur forsendur fyrir fyrirgreiðslupólitík sem byggist á kunningsskap og ættartengslum milli manna og elur á mismunun ekkert síður en mútuþægnin gerir, þótt með ólíkum hætti sé. Bent hefur verið á að slæleg vinnubrögð í íslenskri stjórnsýslu sé nærtækast að skýra ,,með almennu agaleysi, eða skorti á grundvallarreglum sem þrífst vel við skilyrði smæðarinnar“. Þetta þurfum við að sjá í samhengi. Við höfum verið með þrískiptingu ríkisvalds í orði en ekki á borði. Ég vil halda þrískiptingunni, raunverulegri þrískiptingu. *Kjördæmaskipan* Höldum óbreyttri kjördæmaskipan. Við getum ekki breytt hvoru tveggja í sömu andrá, ,,hætt með flokkana" og hætt með kjördæmin. Ég vil persónutengdari kosningar og því vil ég halda kjördæmaskipan en samt þarf að reikna þetta aðeins út, því að ,,einn maður, eitt atkvæði” á að gilda. En þetta þarf að hugsa í samhengi og þar er vert að hafa í huga að hér gildir (vonandi áfram) félagafrelsi og þó við breytum kosningafyrirkomulaginu þá leggjum við ekki niður (bönnum) starfsemi stjórnmálaflokka, eins og skilja mætti á skrifum sumra. Að landið sé eitt kjördæmi kæmi hins vegar vel til greina ef við miðum við svipað kosningakerfi og verið hefur, þ.e. listakjör. *Kosningaaldurinn* Honum vil ég halda óbreyttum. Hef engin rök séð sem mæla með því að honum sé breytt, en sé að Eiríkur Bergmann frambjóðandi til Stjórnlagaþings leggur til að hann verði lækkaður í 16 ára aldur. Það gæti verið góð hugmynd, en hana þarf þá að ræða vel. Ég er mjög hlynntur uppbyggingu ungmennalýðræðis og virkrar borgaralegrar þátttöku fólks á öllum aldri og ef unga fólkið kallar eftir því að fá að kjósa, þá eigum við að bregðast við því. *Friðhelgi Alþingis* Ég er alinn upp við það að við þurfum á því að halda að ákveðnir staðir og ákveðnar stundir séu okkur helgar. • Ég vil ala börnin mín upp í samfélagi þar sem virðing er í hávegum höfð og skítkast ekki liðið. • Ég vil ala börnin mín upp í samfélagi þar sem falleg orð hafa gildi og ljót orð eru þeim til skammar sem þau nota. • Ég vil ala börnin mín upp í samfélagi þar sem fólki líður vel og einelti er gert útlægt. • Ég vil ala börnin mín upp í samfélagi jafningja þar sem gjár eru brúaðar og stríðsgrafir heyra sögunni til. Friðhelgi Alþingis er hluti af svona samfélagi. Ég vil land þar sem ekki þarf á lögregluverði að halda fyrir utan Alþingi, land þar sem einstaklingarnir sem þar búa horfa á Alþingi sitt sömu augum og eigin börn. *Þjóðkirkja* Ég vil halda ákvæði um þjóðkirkju í stjórnarskrá. En ég vil ekki að einu trúfélagi sé hygglað fjárhagslega umfram önnur. Í mínum huga eru spurningarnar um aðskilnað ríkis og kirkju annars vegar og um þjóðkirkjufyrirkomulagið hins vegar tvær spurningar sem ber að aðgreina. Vel má vera að á næstu árum verði breytingar hér á, í öllu falli er gott að þetta sé rætt og skoðað – báðar spurningarnar! Hjalti Hugason frambjóðandi til Stjórnlagaþings hefur bent réttilega á að í yfir 150 ár hefur staðið yfir nokkurs konar aðgreiningaferli, en fram til 1849 var það sem kallað er játningabundið ríki og samfélag í Danmörku – og við Íslendingar vorum jú hluti af því – hluti af evangelísk-lúthersku ríki. Á þessum tíma er Danmörk að fá stjórnarskrá, konungur ekki lengur einvaldur og ríkisátrúnaður aflagður. En í nýrri stjórnarskrá er því lýst að evangelísk-lúthersk kirkja er þjóðkirkja. Hér er lýst því sem er staðan þann daginn sem stjórnarskráin er skrifuð. Þessi grein er sett inn vegna þess að ríkið vill styðja við trúarlíf meirihluta þjóðarinnar. Þessa tilhögun tökum við með stjórnarskránni 1874. Áhugavert er þó að sjá að þar er textanum breytt. ,,ER” verður ,,SKAL VERA”. Hér telur Hjalti að ástæðan sé sú að Ísland var hluti af danska ríkinu og þetta ákvæði sett inn til að viðhalda ríkisheildinni, að sama kirkja skyldi vera á Íslandi eins og í Danmörku þjóðkirkja. Um þetta segir Hjalti: ,,Með stjórnarskránni 1874 þá kemur eitthvað sem við getum kallað þjóðkirkja, þjóðkirkjuskipan, en er hins vegar algerlega tómt hugtak á þessum tíma. Það er voðalega lítið sem stendur á bak við það, menn vita kannski ekki hvað þetta merkir í raun og veru. Í dönsku stjórnarskránni var grein sem er enn inni og er númer 80 … fyrirheitisgreinin. Í henni fólst það fyrirheiti að dönsku þjóðkirkjunni skyldu sett sérstök grundvallarlög. … Það hefur aldrei gerst frá 1849 að slík væru sett í Danmörku. … Í íslensku stjórnarskrána kemur engin fyrirheitisgrein því hún hafði valdið deilum í Danmörku en hjá okkur heldur þessi þróun áfram, tekur að vísu langan tíma, en hér á landi hefur danska fyrirheitið ræst." Kirkjan er sjálfsstætt trúfélag að lögum með eigin stjórn og starfshætti og með sjálfsstæða samninga við ríkið, samninga tveggja lögbærra aðila. Að mínu viti snýst 62. gr. stjórnarskrárinnar aðallega um þann vilja Íslendinga að hafa hér kirkju sem nýtur sérstakrar verndar sökum þeirrar samleiðar sem hún hefur átt með þjóðinni. Mér þykir vænt um vini mína sem eru íslamtrúar og vissulega þætti mér réttlætanlegt að Félag múslima á Íslandi gæti byggt hér sem fyrst sína mosku, fallegustu hús sem ég kem í eru ýmiss búddahof og gaman þykir mér að koma í helgidóm gyðinga. Mér líður vel í öllum þessum bænahúsum. Og ég vil sjá að þessir trúarhópar, rétt eins og hvaða annar trúarhópur sem heldur sig innan þess lagaramma sem við setjum okkur sem þjóðfélag, geti starfað á Íslandi og komið sér upp húsnæði … Það breytir því ekki að ég vil sjá þjóðkirkjuákvæðið lítið breytt í nýrri stjórnarskrá. Eina breytingu vil ég þó sjá og hún er sú að kaþólska kirkjan (við erum enn í skuld við hana eftir valdbeitunguna á siðbótartímanum) sem og aðrar kristnar kirkjur falli undir þjóðkirkjuskilgreiningu í stjórnarskrá, semsagt að hin evangelísk-lútherska kirkja sé ekki sú eina sem flokkast sem þjóðkirkja. En að kristin kirkja sé þjóðkirkja á Íslandi, frá því vil ég ekki víkja.