Þjóðhöfðingjar í dönskum höllum

Valur Gunnarsson skrifar um danskar stjórnarbyggingar sem er að finna víða um heim. Greinin er birt í mánudagsblaði DV og er aðgengileg í fullri lengd, áskrifendum DV.is

Bessastaðabóndinn kemur sér nú fyrir í höll sinni eina ferðina enn, og sýnist sitt hverjum. Þetta er þó varla í fyrsta sinn sem fólk hefur skiptar skoðanir um ábúanda jarðarinnar, því í um 700 ár hefur verið talað, og oft illa, um „Bessastaðavaldið“. Jörðin var upprunalega í eigu Snorra Sturlusonar, en eftir að Ísland komst undir Noregskonung sölsaði konungur undir sig svæðið og sátu æðstu umboðsmenn hans þar næstu aldir. Danir létu byggja steinhús árið 1761 og varð Bessastaðastofa aðsetur stiftamtmanns til 1804, þegar Lærði skólinn var fluttur þangað inn. Frá 1945 hafa Bessastaðir svo verið aðsetur forseta Íslands.

Forsætisráðherra vor starfar einnig í danskri höll, eða öllu heldur fangelsi. Árið 1759 gaf Danakonungur út tilskipun um að reisa skyldi tukthús á Íslandi og stóð það tilbúið 1771, en var lagt niður um hálfri öld síðar. Frá 1904 hefur það verið skrifstofa ráðherra og síðar forsætisráðherra Íslands. Á grasinu fyrir framan stendur svo stytta af sjálfum Kristjáni 9. og merki hans skreytir einnig Alþingishúsið fyrir ofan byggingarár þess, 1881. Húsið var reyndar reist gagngert fyrir Alþingi Íslendinga, en arkitektinn, F. Bald, var danskur. Því má segja að allir æðstu embættismenn landsins búi í dönskum höllum, en þetta er reyndar alls ekki jafn óalgengt og í fyrstu mætti halda.

Meira »