Íslenskur Gautur frá Sviss

Jón Viðar Jónsson skrifar dóm um sýningu Þorleifs Arnar Arnarsonar, Pétur Gaut, á Listahátíð. Dómurinn er birtur í mánudags og þriðjudagsblaði DV en er að fullu aðgengilegur áskrifendum Dv.is

Þorleifur Örn Arnarsson hefur verið að gera það gott sem leikstjóri á meginlandinu frá því að hann útskrifaðist úr Ernst Busch-leiklistarskólanum í Berlín fyrir sjö árum. Ég hef ekki haft tækifæri til að fylgjast með störfum hans þar nema úr fjarlægð, mest í fréttum af undirtektum við sýningum hans sem hafa verið misjafnar. Nú síðustu árin mun hann aðallega hafa starfað í Sviss. Þar hafa sýningar hans farið nokkuð misvel í Svisslendinga, einhverjar valdið hneykslan hjá ýmsum, en hrifið aðra; um sumt af þessu má lesa nánar á leiklistarvefnum reykvelin.is sem opnaður var fyrr í vetur og ég hvet ykkur til að líta öðru hverju á. Það var sannarlega kominn tími til að við fengjum ofurlítið bragð af því sem Þorleifur Örn hefur verið að gera og á Listahátíð þakkir skildar fyrir að sjá til þess.

Pétur Gautur (1867) var á sínum tíma stimplaður sem lesleikur, svona eins og Fást Goethes, fremur en sviðsverk. Ætli ástæðan hafi ekki aðallega verið sú hversu illa hann passaði inn í realistískt leikhúsapparat sinnar tíðar. En auðvitað var Ibsen í þessu eins og svo mörgu öðru langt á undan sínum samferðamönnum. Nú er þetta leikhúsapparat löngu horfið veg allrar veraldar og önnur komin í staðinn. Einfaldur og lauslegur söguþráður og skáldlegar og ljóðrænar víddir verksins, sem birtast ekki síst í magnþrungnu myndmáli þess og seiðandi orðlist (sem enginn hefur vitaskuld túlkað betur á okkar máli en Einar Ben) bjóða upp á endalausar tilraunir til nýrrar skilningsleitar, nýrrar túlkunar. Pétur Gautur er kominn í flokk með Hamlet, Don Kíkóta, Fást og fleiri sístæðum tákngervingum ákveðinna grunnþátta í mannlegu eðli og atferli. Þetta er eitt þeirra verka sem einungis vinna á eftir því sem við eldumst og rekumst oftar á það – og rekumst oftar á Pétur Gaut í fari okkar sjálfra.

Þorleifur Örn hefur stokkað mjög upp í spilum Ibsens, ugglaust í samvinnu við hinn svissneska dramatúrg sem er einnig skrifaður fyrir verkinu. Á heildina litið finnst mér þeir spila nokkuð vel úr þeim. Heimferð Péturs í fimmta þætti, endurkoma hans sem aldraðs manns og endurfundir við gamla og misvelkomna kunningja, verður meginuppistaða leiksins sem hefst með sjóvolki Péturs fyrir utan Noregsstrendur. Síðan fléttast þeir viðburðir úr æsku hans, sem fyrstu þrír þættirnir lýsa, inn í vegferð fimmta þáttarins: minning, draumur, á köflum martröð.

Meira »