Björn Hlynur Haraldsson hefur verið einn af burðarásum Vesturports frá upphafi. Hann hefur leikið í nær öllum stærri verkefnum hópsins, auk þess sem hann hefur starfað sjálfstætt utan hans, eins og aðrir Vesturportarar. Hann hefur leikið, leikstýrt, skrifað leikrit og gert kvikmynd. Sterkur grunur leikur á að Björn Hlynur hafi oft átt meiri þátt í ýmsum textum Vesturports en aðrir sem hafa einnig verið skrifaðir fyrir þeim. Fyrir fjórum árum var frumsýnt á Akureyri leikrit hans Dubbeldusch sem hann leikstýrði sjálfur. Það var einkar lipurlega skrifuð kómedía um alvarlegt efni, tvöfalt siðgæði og yfirborðsmennsku, sorgleg og fyndin í senn, ágætlega leikin og sviðsett.

Nú kemur Björn Hlynur aftur fram með eigið verk, Axlar-Björn, sem var frumsýnt á Litla sviði Borgarleikhússins í síðustu viku. Þar er lýst samskiptum geðlæknis og sjúklings sem gengur með þá ranghugmynd að hann sé Axlar-Björn, morðvargurinn frægi á Snæfellsnesi. Báðir heita Björn, læknir og sjúklingur, líklega er læknirinn þó ekki Pétursson, eins og hinn kveðst vera. Doktor Björn er að reyna að fá nafna sinn ofan af þessari firru og beitir til þess ýmsum ráðum. Hann nálgast innlifun þess sjúka í hina gömlu þjóðsögu sem sálrænan varnarhátt til að komast hjá því að horfast í augu við óuppgerðar sakir úr æsku, bældan sársauka, sektarkennd, skömm, reiði, hatur og annan slíkan ófögnuð sem við erum mörg okkar, sálarfræðinni samkvæmt, að burðast með, okkur sjálfum og öðrum til ómældra leiðinda og sorgar.

Læknirinn leggur því til atlögu við þennan varnarmúr og er vel vopnaður. Hann hefur meðal annars kynnt sér sögu Axlar-Bjarnar vandlega og spurt sig hvers vegna sjúki maðurinn noti einmitt hana. Þar finnur hann glufu í veggnum, smugu sem gerir honum kleift að brjóta sér leið inn í heim óranna, leggja í andlega vegferð sem síðan er sviðsett í sýningunni og væntanlega endar með bata sjúklingsins. Eða var honum ef til vill ekkert batnað þarna í leikslokin? Sat allt við það sama og í upphafi? Og meðal annarra orða: hvert var upphafið að þessu öllu? Hvað hafði sá sjúki eiginlega gert sem leiddi hann á fund læknisins? Hafði hann drepið mann – eða menn? Eitthvað sýndist mér vera djúpt á svörum við því í textanum. Nema það hafi farið fram hjá mér á meðan sýningin flaug hjá. Frásögnin er hér svo hröð, skiptingar svo örar og tíðar, og tæpt á einstökum atriðum, að maður má hafa sig allan við að missa ekki af neinu.

Líflegt og litskrúðugt teater
Það krefst mikils af leikskáldi að búa til andlegar hólmgöngur sem þessar; Björn Hlynur gerir sér ekki auðvelt fyrir með efnisvalinu. Stóru skáldin hafa auðvitað gert því skil á magnaðan hátt: Ibsen, Strindberg, O´Neill, Lars Norén, Pinter, og fleiri. En þau hafa líka hætt sér lengst ofan í sálardjúp persónanna; það er víst það sem hefur gert þau stór. Þau hafa náð að bregða upp myndum af margslungnum vef mótsagnakenndra tilfinninga, hugsana og hvata, jafnframt því sem þau hafa náð að sérkenna persónurnar svo að þær hafa staðið okkur fyrir hugsskotssjónum sem lifandi einstaklingar. Síðan hafa stórleikararnir komið og fyllt út í myndina með nærveru sinni og tjáningu. Og þá hefur maður átt stórar stundir í leikhúsinu.

Svo langt komast Björn Hlynur og hans liðsmenn ekki að þessu sinni. Það eru einkum hin ytri hjálpartæki sviðsins, ljós, hljóð, tónar, leikmunir og fjölbreytilegar sviðsetningar með vísanir í ýmis þekkt form leikhúss og leikrænna tilþrifa, sem Björn notar til þess að halda okkur við efnið í þær áttatíu mínútur sem leikurinn tekur, án hlés. Út af fyrir sig gengur það prýðilega, enda hefur hann snjalla menn sér til fulltingis – raunar vill svo til að það eru allt strákar. Söguefnið sjálft er hins vegar of rýrt í roðinu, persónulýsingarnar tvær dregnar of almennum dráttum, til að maður fái á þeim verulegan áhuga. Ekki ósvipað og verið hefur í sumum fyrri leikjum Vesturports, einkum þeim sem þau hafa skrifað sjálf: ég nefni aðeins Fástleik þeirra eða Húsmóðurina sem okkur eru báðir í fersku minni. Flottar umbúðir utan um frekar banalt efni. Menn leika sér af færni og á stundum galsakenndri hugkvæmni með brelluverk sviðsins – en leggjast ekki svo djúpt að við finnum til verulegrar samkenndar, sterkra hughrifa, séum, þegar lengst gengur, knúin til þess að horfast í augu við okkur sjálf.

Atli Rafn Sigurðarson og Helgi Björnsson leika mennina tvo. Atli Rafn er óneitanlega fágaðri leikari, léttari á sér og fimari en Helgi, sem hefur lengi verið fjarri sviðinu; leikur hans er heldur þyngri og grófari í sniðum en leikur Atla. Engu að síður skila þeir báðir sínu snyrtilega. Á stöku stað brá jafnvel fyrir glampa geðveikinnar í leik Atla Rafns, hrottalegum og ógnandi; það var vel gert af leikaranum.

Hljóðheimur sýningarinnar, tónlist Kjartans Sveinssonar og hljóðlist Eiríks Sigurðssonar, er ákaflega vel unninn og saman spunninn. Sömu sögu er að segja um ljós Kjartans Þórissonar. Samspil lýsingar og leikmyndar Axels Hallkels mjög gott.
Svo ég leyfi mér að sletta: það er líflegt og litskrúðugt teater sem hér er í boði, en mikið drama er það ekki.