Njóttu sólar skynsamlega

Um leið og sólin lætur sjá sig flykkjast Íslendingar út úr öllum skúmaskotum til að sleikja hana bak og fyrir. Við erum þekkt fyrir að nýta þessa örfáu daga á ári, sem sú gula lætur sjá sig, til hins ítrasta. Margir vilja þó gleyma sólaráburðinum og sumir telja jafnvel að það taki því ekki að bera hann á sig vegna þess að sólin á Íslandi er ekki svo sterk. Það er hins vegar mikill misskilningur því sólin á Íslandi getur verið mjög sterk og ljós húð Íslendinga brennur auðveldlega, jafnvel þó ekki sé sól.

Óhófleg sól er einn helsti orsakaþáttur sortuæxla og sólbrunar auka hættuna verulega, sérstaklega ef börn og unglingar brenna. Sortuæxli er alvarlegasta tegund húðkrabbameins og tíðni þeirra á Íslandi hefur margfaldast á síðustu tuttugu árum. Talið er að aukin sólardýrkun skipti þar höfuð máli. Sortuæxli er sjöunda algengasta tegund krabbameina hjá konum og tólfta hjá körlum. Þá er sortuæxli algengasta krabbamein sem konur á aldrinum 20 til 35 ára fá, en árlega greinast um þrjátíu tilfelli af sortuæxli á Íslandi á ári hverju og þrjátíu forstigs sortuæxli.

Vert er að hafa í huga að allir geta fengið sortuæxli en þeir sem eru með ljósa húð eru í mestri áhættu. Það er þó óþarfi að fara að hræðast sólina, heldur frekar að læra að njóta hennar á skynsaman hátt.

Hér er nokkur atriði sem gott er að hafa í huga á sólríkum sumardögum.

-Forðumst sólina um miðjan daginn, en geislar sólarinnar eru sterkastir frá klukkan 11:00 til 15:00. Þrátt fyrir að himininn sé skýjaður er ekki þar með sagt að geislar sólarinnar séu ekki skaðlegir. Um hádegi á skýjuðum degi nær meiri geislun til jarðar en á heiðbjörtum degi um klukkan 16:00.

- Sitjum í skugganum, en það er góð og einföld leið til að verjast útfjólubláum geislum sólarinnar.

- Klæðumst fötum. Að klæðast víðum langerma skyrtum og síðbuxum er þægileg og árangursrík aðferð til að verjast geislum sólarinnar þegar maður þarf að vera utanhúss um miðjan dag. Barðastórir hattar veita augum, eyrum, andliti og aftan á hálsi góða vörn en á þessum stöðum hættir okkur sérstaklega til að sólbrenna.

- Notum sólaráburð. Nauðsynlegt er að bera nægilegt magn af sólaráburði á þau svæði húðarinnar sem sólin skín á. Áburðurinn verður að veita vernd gegn bæði A og B geislum og vera með stuðulinn 15 eða hærri. Bera á áburðinn á hálftíma áður en farið er í sólina og endurtaka á tveggja klukkutíma fresti. Munum að jafnvel vatnsþolinn sólaráburður máist af við það að þurrka sér með handklæði og þegar maður svitnar eða er lengi í vatni.

- Verum með sólgleraugu sem veita algjöra vernd fyrir útfjólublárri geislun. Sólgleraugu með vörn gegn bæði A og B geislum draga stórlega úr áreiti sólargeislunarinnar á augun, en slíkt getur orsakað ský á auga (e. cataract) og aðra augnsjúkdóma.

- Forðumst ljósabekki. Geislunin frá sólarlömpum getur skaðað á húðina og augun. Og sú brúnka sem fæst frá sólarlömpum ver húðina ekki fyrir geislun frá sólinni. Það er því er ekki hægt að undirbúa húðina fyrir ferð til sólarlanda með því að fara í sólarlampa á sólbaðstofu.

(Upplýsingar af heimasíðum Lýðheilsustöðvar og Landlæknisembættisins)

Meðhöndlun sólbruna

Eftir að hafa verið lengi í sólinni þarf húðin á raka að halda og því er nauðsynlegt að bera þar til gerð krem á líkamann eftir sólböð og útiveru á góðviðrisdögum. Á það við hvort sem húðin hefur brunnið eða ekki. Best er að nota „after sun“ krem eða gel unnið úr Aloe vera plöntunni. Það er sérstaklega græðandi og kælandi, sérstaklega ef það er geymt inni í ískáp.

Sólbruni kemur yfirleitt ekki í ljós fyrr en nokkrum klukkutímum eftir að húðin brennur. Bruninn lýsir sér með brennandi tilfinningu, kláða og öðrum óþægindum í húðinni. Í mjög slæmum tilfellum geta myndast vökvafylltar blöðrur á brunasvæðunum. Þeir sem eru mjög viðkvæmir fyrir sól geta einnig fengið sólarexem með tilheyrandi kláða. „After sun“ krem og Aloe vera gel geta slegið á óþægindin, en sólbruna og sólarexem má einnig meðhöndla með vægu sterakremi, til dæmis Mildison. Sterakrem má þó ekki bera á augnlok eða í kringum augu.

(Upplýsingar af lyfja.is, Jóna Valdís Ólafsdóttir lyfjafræðingur)