Böðlar sannleikans

Undanfarin ár hafa dunið á DV málsóknir þar sem sótt hefur verið að tjáningarfrelsinu með grimmari og skipulagðari hætti en áður hefur sést á okkar tímum.

Einstakir blaðamenn hafa verið hundeltir af leiguþýi sem gert hefur verið út, jafnvel af glæpamönnum, til að koma höggi á fjölmiðilinn. Og það hefur svo sannarlega tekist því milljónakostnaður hefur fallið á útgáfuna þegar misvitrir dómarar hafa lokið sér af og saurgað altari réttlætisins.

Þegar mest var stóðu yfir 10 lögsóknir á blaðamenn DV og útgáfuna. Langflest málin hafa snúið að tjáningarfrelsinu og hvað hafi mátt segja. Í mörgum þeirra var sýknað en samt náðu dómarar að koma höggi á útgáfuna.

Frægast er mál knattspyrnukappans Eiðs Smára Gudjohnsen sem hafði fengið rausnarlega lánafyrirgreiðslu í íslenskum banka á útrásartímanum. Veð voru takmörkuð og það glitti í vinargreiða gagnvart viðskiptavininum fræga. Á Þorláksmessudag sendi Eiður með hraði stefnur á ritstjóra og fréttastjóra DV þar sem krafist var fangelsisrefsingar og fébóta vegna umfjöllunar blaðsins. Ekki var deilt um sannleiksgildi frásagnarinnar heldur var eingöngu krafist þagnar um fjármál hans.

Undirréttur dæmdi Eiði í hag og úrskurðaði dómarinn, Hervör Þorvaldsdóttir, að hinir lögsóttu skyldu fara í fangelsi fyrir að hafa sagt frá fjármálum mannsins. Heiðrún Lind Marteinsdóttir, lögmaður Eiðs, úthrópaði hina ,,seku“ og hafði uppi stór orð um þá svívirðu að DV skyldi fjalla um skjólstæðing hennar með þessum hætti. Hún fagnaði því að blaðamennirnir, sem sögðu sannleikann, fengju fangelsisdóm.

En svo undarlega vildi til að Hæstiréttur snéri við dómnum og sýknaði DV algjörlega. Af algjörlega óskiljanlegum ástæðum ákvað dómurinn þó að þeir einstaklingar sem lögsóttir voru skyldu sjálfir standa undir kostnaði af málsvörn sinni. Þannig tókst dómurunum að koma höggi á saklausa. Skilaboðin voru skýr: „Við náum ykkur alltaf“. Það lá í loftinu að hluti íslenska réttarkerfisins ætlaði sér að knésetja fjölmiðilinn. Og fleiri dómar hafa fallið þar sem sýknað er en blaðamönnum gert að borga sjálfir fyrir að verjast ofsóknunum.

Blaðamaðurinn Jón Bjarki Magnússon hefur í tvígang verið dæmdur í undirrétti fyrir skrif sín. Í öðru tilvikinu var hann dæmdur vegna þess að hann hafði eftir þriðja aðila ummæli. Milljónir króna hafa fallið á blaðamanninn sem gerði það eitt að vinna sína vinnu. Íslenskir dómstólar hafa fyrirskipað honum að greiða sem nemur árslaunum vegna skrifa sinna.

Nýfallinn dómur Mannréttindadómstóls Evrópu, sem gerir íslenska ríkinu skylt að greiða blaðamönnum Vikunnar og DV tíu milljónir króna, undirstrikar á hvaða óheillabrautum íslenskir dómstólar hafa verið í herferð sinni gegn tjáningarfrelsinu. En þarna var þó aðeins um að ræða tvö mál. Fjöldi annarra mála gegn DV og tímaritum Birtíngs bíður þess nú að mælikvarða réttlætisins verði brugðið á málin og þolendur ofsóknanna fá uppreisn æru og bætur vegna árásanna.

Skuggi hefur hvílt yfir störfum íslenskra blaðamanna og þau útgáfufyrirtæki sem harðast urðu úti glímdu við erfiðleika við að standa straum af kostnaðinum. Og blaðamenn máttu sæta því að sá lögmaður sem harðast gekk fram í lögsóknum gegn þeim og fjölmiðlum þeirra, Vilhjálmur Hans Vilhjálmsson, kallaði þá „síbrotamenn“ í óvenju subbulegri blaðagrein. Í þeim stóra hópi fólks sem Vilhjálmur veittist að með ærumeiðingum eru blaðamennirnir Björk Eiðsdóttir og Erla Hlynsdóttir sem nú fá bætur vegna misgjörða sem þær þurftu að þola í skugga íslenskra laga.

Enn bíða nokkur mál á hendur DV þess að dómstólar afgreiði þau. Sum þeirra snúa að tjáningarfrelsinu. Hæst ber tvö mál Hreiðars Más Guðjónssonar sem vill fá dæmdar ómerkar þær skoðanir sem settar voru fram í leiðara DV. Þá vill hann bætur vegna þess að lýst var í fréttagreinum braski hans með krónur og stöðutöku því tengt. Þá er Jón Snorri Snorrason, lektor við Háskóla Íslands, í máli gegn DV vegna þess að sagt var frá groddalegu gjaldþroti fyrirtækisins Sigurplasts þar sem kennarinn gegndi stjórnarformennsku. Vart líður sú vika að starfsmenn DV þurfi ekki að verjast fyrir dómstólum.

Það blasir við íslenska löggjafanum og réttarkerfinu að þar verða menn að taka til hendinni. Eðlilegt væri að þeir dómarar sem verstar ákúrur fá vegna afglapa sinna víki úr störfum sínum. Það má aldrei aftur gerast á Íslandi að einstaklingar og fjölmiðlar þurfi að þola þær ofsóknir sem átt hafa sér stað undir fána réttlætisgyðjunnar.

Dómarar eiga ekki að komast upp með að traðka á réttlætinu og láta illan hug og geðþótta ráða niðurstöðum sínum. Við megum aldrei gleyma dómsmorðunum og þeim misgjörðum sem hafa átt sér stað. Það verður að uppræta böðla sannleikans og siðvæða réttarkerfið.