Salan á Þóru

Ég skal fúslega viðurkenna að mér fannst ágætt að Þóra Arnórsdóttir skyldi stíga fram og gefa kost á sér í forsetakosningunum gegn Ólafi Ragnari Grímssyni. Þóra er flekklaus fjölmiðlakona sem hefur ýmsa góða kosti sem komu fram í störfum hennar fyrir RÚV: hún virtist vera klár, fróð, lifandi, vel máli farin og kom hún vel fyrir í sjónvarpi, bæði í viðtölum og öðru. Þeir sem til hennar þekkja bera henni líka vel söguna og lýsa henni sem skemmtilegri og greindri manneskju, konu með áhugaverðan persónuleika.

Myndin sem ég hafði af Þóru var því óravegu frá því að hún væri passív, litlaus, skoðanalítil, dauf eða íhaldssöm dúlla, líkt og sumar konur sem komast áfram í sjónvarpi á útliti sínu frekar en inntaki. Með öðrum orðum: Kjarnakona með bein í nefinu.

Svo hófst kosningabaráttan við Ólaf Ragnar og þá sé ég allt í einu að í framboði er önnur Þóra en ég hafði gert mér í hugarlund. Framboð hennar gengur út á að stilla henni upp sem allt annarri manneskju. Þóra gerir út á þá hugmynd að hún eigi að verða „sameiningartákn“ þjóðarinnar ef hún nær kjöri, „bjarta landsmóðirin“ eins og það var orðað í úttekt Fréttatímans á frambjóðendunum. Slíkt tákn getur auðvitað ekki stigið á of margar tær, það má ekki vera of aðgangshart eða afgerandi í skoðunum.

Á Beinni línu á DV.is tók Þóra sér óratíma í að svara einföldum spurningum þar sem markmið hennar virtist vera að komast eins mjúkega frá því sem spurt var um og hún gæti. Í kosningaþættinum á RÚV með öðrum frambjóðendum virkaði Þóra ekki sem hún sjálf; hún var tvístígandi og loðin í svörum, óörugg, þokukennd. Óöryggið braust svo enn fremur fram í lokin þegar hún reyndi að eiga síðasta orðið í þættinum. Forseti Íslands þarf að hafa sterkan persónuleika, skýra sýn og sjarma.

Þóra reynir að spila á dýrkun margra Íslendinga á Vigdísi Finnbogadóttur í atinu við Ólaf þegar hún stillir sér upp sem sams konar forseta og hún var; ólíkari forsetar finnast ekki í lýðveldissögunni en Ólafur Ragnar og Vigdís. Sá fyrrnefndi hefur verið umdeilt tákn sundrungar og deilna, sem hugsar fyrst og fremst um eigin hagsmuni, á meðan Vigdís sat á friðarstóli í sextán ár sem einhvers konar táknmynd þjóðarinnar – sjaldan eða aldrei fengu landsmenn það á tilfinninguna að Vigdís væri annað en forseti á forsendum þjóðarinnar. Þóra getur ekki, nánast á einni nóttu, stokkið af skjánum og inn í hjörtu landsmanna sem sameiningartákn þjóðarinnar ala Vigdís.

Þessi ímynd Þóru virðist vera hönnuð á auglýsingastofu af markaðsþenkjandi auglýsinga- og PR-mönnum sem bjuggu til strategíu fyrir framboð hennar: Spilum á Vigdísarblæti þjóðarinnar! Munurinn á framboði Vigdísar árið 1980 og framboði Þóru árið 2012 er meðal annars sá að Vigdís var fyrsti kvenforsetinn í heimssögunni og jafnréttisbarátta kynjanna í vestrænum samfélögum var enn tiltölulega skammt á veg komin. Kvenskörungur hefði líklega ekki náð kjöri í karlaveldinu á Íslandi árið 1980 – hún hefði einfaldlega þótt of ógnvænleg og stuðandi fyrir tíðarandann. En slík kona, sem ég hélt að Þóra væri, ætti vissulega möguleika á embættinu í dag. Þessi hannaða ímyndarsköpun er því tímaskekkja Þóru og getur ekki annað en komið sér illa fyrir hana af því hún er tilbúningur, óeinlæg og þar með tilgerðarleg.

Framboðsráðgjöfin sem hún hefur fengið er slæm; fólk sér í gegnum slíkt hannað sjálf. Þóra ætti miklu frekar að reyna að sýna tennurnar gegn sitjandi forseta sem er pólitískt dýr af sterkari gerðinni. Fyrir vikið er barátta Þóru og Ólafs Ragnars farin að minna á söguna um Rauðhettu og úlfinn. Vigdís var Vigdís árið 1980 og Þóra ætti bara að leyfa sér að vera Þóra árið 2012.

Þess utan snýst hluti af kosningabaráttu Þóru um ódýrar og sjoppulegar markaðsbrellur eins og að halda Þórudaginn hátíðlegan – hann var á sunnudaginn um allt land, gefa fólki pylsur á Glerártorgi, fara í Þórugöngur, kveikja upp í Þóruvarðeldum, prenta boli með myndum af Þóru, hnýta Þóruveiðiflugur og bökun á Hnall-Þórum. Þetta er svo yfirdrifið og örvæntingarfullt hjá Þóru; hún markaðsvæðir framboð sitt í atkvæðaleitinni, selur tilbúna táknmynd. Þessi sjoppuvæðing á framboði hennar er einnig þáttur sem ég hefði ekki fyrirfram búist við frá henni. Sölumennska framboðs hennar er afleikur. Dólgsleg markaðsfræði á alls ekki heima á öllum sviðum mannlífsins; smekkvísi er þörf í forsetakosningum. Hvað er næst: Þórubingó í Vinabæ þar sem sigurvegarinn vinnur Þóruhrærivél?

Um þessa auglýsingatilburði Þóru sagði Björn Valur Gíslason, þingmaður VG, á fimmtudaginn, um leið og hann viðurkenndi að hann væri líklegur til að kjósa hana: „Þetta er eiginlega að verða tú möts fyrir mig.“ Markaðsherferð hennar og ímyndarsköpunin í anda þjóðardýrlinganna Vigdísar og hinnar argentínsku Evu Perón, sem var kölluð „þjóðarandi Argentínumanna“, gæti því haft öfug áhrif fyrir hana og fælt fólk frá henni. Ég hef enn ekki ákveðið að láta ógert að kjósa Þóru út af þessu en hún spillir fyrir sér með þessum óþarfa trixum sínum og styrkir því stöðu Ólafs Ragnars í baráttunni. Þóra hefur alla burði til að fara eingöngu fram á eigin verðleikum og mannkostum. Hún gæti sleppt skruminu og prjálinu.