Umsóknir hafa borist

Sex umsóknir hafa borist í stöðuna. Það sérstaka er að hver og einn umsækjandi hefur skrifað eigin starfslýsingu fyrir starfið, því þeir eru ekki sammála um hvað það snýst. Vinnuveitandinn, sem ert þú, þarf því að ákveða hvernig starfið á að vera, hver á að fá það og hvaða tilgangi starfið á að þjóna, vitandi að fljótlega eftir valið gæti komið ný stjórnarskrá með enn annarri starfslýsingu.

Forsetaembættið er í grunninn undarleg tilraun til að búa til íslenskt aðalsfólk, sem hægt er að senda til útlanda til að hitta önnur heldrimenni, eða taka á móti þegar þau koma hingað til lands. Við höfðum lengst komist með því að eiga einn jarl og danskan hundadagakonung, en bættum það upp við stofnun sjálfstæðs ríkis með því að setja á fót konunglegt forsetaembætti sem kom í stað danska konungsins í stjórnarskránni.

Fram á síðustu ár hafa störf forsetans verið fyrst og fremst tvíþætt, að ýta undir samstöðu þjóðarinnar, einna helst með því að tala upp íslenskt þjóðarstolt, og svo stunda markaðssetningu á Íslandi gagnvart útlendingum. Í raun mætti kalla þetta innri og ytri markaðssetningu. Sameiningartáknið er hluti af innri markaðssetningu. Liður í henni var að réttlæta árangur íslenskra viðskiptamanna með tengslum Íslendinga við orku landsins og eðlislæga útrásargetu þeirra. Hann tók þátt í því að búa til sjálfsmynd og ímynd Íslendinga, og selja þær Íslendingum sem útlendingum.

Ólafur Ragnar Grímsson og Dorrit Moussaieff hafa fyllt upp í þetta hlutverk íslenska aðalsins og markaðsfólksins. Hann var sölumaður lýðveldisins númer eitt. Hún demantadrottning, sprottin úr elítu Bretlands. Forsetinn fyrir hrun var í raun þjóðkjörinn kokteilboðsfulltrúi og ræðuhaldari; konunglegur sölumaður Íslands.

Ólafur Ragnar býr að ótrúlegri aðlögunarhæfni mannsins sem fór úr hálfgerðum kommúnisma yfir í þjóðerniskapítalisma og svo víðar. Þegar þjóðarstoltið brast vegna ósamrýmanleika markaðssetningarinnar og raunveruleikans setti Ólafur Ragnar trompið út. Hann virkjaði þriðja hlutverk forsetans, að færa ákvörðunarrétt til almennings frá stjórnmálamönnum. Mótframbjóðendur mæta trompi Ólafs Ragnars ýmist með því að spila nóló eða grand:

Gerandinn: Andrea Ólafsdóttir ætlar að ganga lengra en Ólafur í því að breyta forsetanum úr tákni í geranda í umdeildum þjóðfélagsmálum. Í starfslýsingu hennar kemur fram hugtakið „dagskrárvald“, sem snýst um að forsetinn geti komið ákveðnum málum inn í umræðuna. Hún vill að forsetinn berjist gegn verðtryggingu lána, of lágum launum og of mikilli hækkun lána. Reyndar eru 63 stöður sem bjóða upp á slík störf lausar til umsóknar fram á næsta vor, en án hins konunglega ívafs.

Sameinandinn: Þóra Arnórsdóttir vill draga úr gerandahlutverki forsetans og leggja þess í stað áherslu á það sem hann segir, enda hafi hann takmörkuð völd umfram áhrifavaldið. Hún vill fylgja ríkisstjórninni í ríkari mæli og færa forsetaembættið nær sameiningartákninu sem það var.

Umræðustjórinn: Ari Trausti Guðmundsson ætlar á svipaðan hátt að verða vettvangur fyrir samhljóm þjóðarinnar. Hann vill forðast átök og verða þess í stað „umræðustjóri þjóðarinnar“, til að forða henni frá því að lenda alltaf í illdeilum. Starfslýsingin á við upplýstan landsföður eða þjóðargúrú, sem reynir að bjarga lýðræðinu frá heimskulegri umræðu.

Alþýðuforsetinn: Hannes Bjarnason vill vera alþýðlegur forseti. Hann segist vera venjulegur maður sem treystir sér til þess að spjalla við hvaða hefðarmenni sem er. En Hannes virðist vera of grandvar til að vera aðalsmaður eða bílasali, hvað þá Íslandssali númer eitt. Hann yrði því „einn af okkur“ á Bessastöðum.

Hugsjónaforsetinn: Herdís Þorgeirsdóttir vill gera forsetaembættið að farvegi fyrir hugsjónir, eins og mannréttindi. Stuðningsmaður hennar skrifaði á þjóðmálavefinn Eyjuna á Pressunni að styrkur hennar væri að „gróðursetja hugmyndir og hlúa að þeim“. Hugmyndin virðist vera að hún sé sameinandi umræðuforseti.

Flestir frambjóðendur eiga það sameiginlegt að hafa gert að einu aðalatriði kosningabaráttu sinnar að umræðan í landinu sé óeðlileg og að fjölmiðlar standi sig illa. Þeir eiga það líka flestir sammerkt, að trúa því að ef athyglin færðist meira á þá sjálfa myndu þeir vera öðrum Íslendingum slík fyrirmynd í orðum, fasi og framkomu, að þjóðin yrði betri fyrir vikið.

Allir frambjóðendurnir hafa sína kosti og galla, sem eru afstæðir eftir því hvern er talað við. Andstæðingar ríkisstjórnarinnar virðast vilja forseta sem tekur völd frá ríkisstjórninni, en fylgjendur hennar forseta sem truflar ekki ríkisstjórnina. Lýðræði eins er sundrung annars.

Ekki nóg með að starfslýsing sé í höndum hvers umsækjanda fyrir sig, heldur mun starfslýsingin mögulega taka miklum breytingum á kjörtímabilinu. Ef ný stjórnarskrá stjórnlagaráðs verður samþykkt mun lýðræðislegt hlutverk forsetans dvína, og eftir situr markaðsforsetinn, sameiningartáknið og/eða hinn upplýsti umræðustjóri, eins konar þjóðargúrú.

Val á konunglegum umræðustjóra, markaðsmanni eða sameiningartákni er nógu erfitt, þótt víddirnar séu ekki svona margar. Til að auðvelda valið verður sett upp próf á DV.is í dag, þar sem fólk getur valið áherslur sínar sem viðkoma forsetaembættinu og fengið sjálfkrafa útreikninga á því hvaða frambjóðendur samræmast þeim best.