Mistökin í uppeldinu

Við virðumst oft gera minni kröfur til stjórnmálamanna en barna.

Stjórnmálamaðurinn sem var dæmdur sekur um að brjóta stjórnarskrána brást við með reiði í stað afsökunarbeiðni. Síðustu daga hafa þingmenn rifist um það í vinnunni hvenær mið nótt er og hvenær ekki, slengt fram órökstuddum samsæriskenningum um aðra, gegn betri vitund, og sýnt hegðun sem börn og unglingar væru ávítt fyrir. Margrét Tryggvadóttir, þingmaður Hreyfingarinnar, sem er óháð valdablokkum og utan gamalgróna flokkakerfisins, segir að veran á Alþingi sé eins og í „herbergi fullu af bavíönum“.

„Ég bauð mig ekki fram til að sitja í þingsal með fólki sem vaknar á hverjum morgni eins og Láki jarðálfur og reynir að finna nýjar leiðir til að vera vont, til þess að skemma og eyðileggja. Fólki sem krefst atkvæðagreiðslu um miðja nótt um hvort mál skuli ganga til nefndar og fer svo sjálft af vettvangi og neitar að láta boða félaga sína svo atkvæðagreiðslan geti ekki farið fram, fólki sem líkir samstarfsfólki sínu við ýmsa af helstu fjöldamorðingjum 20. aldarinnar, fólki sem er alveg sama um málefnin en hoppar alltaf ofan í skotgrafir stjórnar- og stjórnarandstæðu sem gera ekkert annað en að dýpka,“ segir Margrét.

Við berum öll ábyrgð á þessu fólki. Það hegðar sér, eins og það heldur að það þurfi að hegða sér til að vera kosið aftur. Að því leyti höfum við uppeldisskyldu gagnvart þeim. Og það hafa orðið mistök í uppeldinu.

Hugo Þórisson barnasálfræðingur ráðleggur foreldrum að stimpla ekki börnin sín fyrir mistök þeirra, en hjálpa þeim engu að síður að horfast í augu við áhrif gjörða sinna. En stjórnmálamennirnir okkar vilja ekki horfast í augu við mistök sín. Þeir kenna öllum öðrum um – ljúga jafnvel upp á aðra og grafa undan öllum sem gagnrýna þá – allt frekar en að játa mistök sín.

Skúli Mogensen, stofnandi flugfélagsins WOW Air og hugbúnaðarfyrirtækisins Oz, lýsti mistökum í viðhorfinu gagnvart mistökum sem einu helsta vandamáli Íslendinga í viðtali við helgarblað DV. „Ég held að það sé eitt aðalvandamál Íslendinga að hér ríkir enginn skilningur fyrir mistökum.“ Þetta er vítahringur. Ef enginn vill viðurkenna mistök eru mistök síður fyrirgefin.

Barn sem vill ekki viðurkenna mistök hefur alist upp við að líta á það sem skömm að gera mistök. Það er eitthvað ófyrirgefanlegt. En mistök eiga ekki að vera ófyrirgefanleg. Þau eru óumflýjanleg. Að láta eins og þau séu ekki til kemur í veg fyrir lærdóm og fyrirgefningu. Það heftir andlegan þroska. Ef við gerum þá kröfu til barnsins að það geri aldrei mistök, þrjóskast það við að viðurkenna þau, og getur leiðst út í andfélagslega hegðun, eins og að blekkja, ljúga upp á aðra og axla ekki ábyrgð.

Svipað virðist hafa hent stjórnmálamennina okkar í kjölfar efnahagshrunsins. Þeir grafa sig dýpra og dýpra í skotgrafirnar, iðrast einskis og kenna öllum öðrum um eftir mistökin. Úrkynjuð umræðuhefð og flokkadrættir, eins og í stjórnlausum skóla, virðist knýja fólk til framkomu og samskipta á Alþingi, sem þættu óásættanleg annars staðar í samfélaginu. Hluti af ástæðunni er að kjósendur gera kröfu um sterkan, óskeikulan leiðtoga, sem á að leiða þjóðina og tala í hana kjark. Slíkar kröfur kalla yfir okkur hegðunarvandamál stjórnmálamanna.

Ef barn léti eins og stjórnmálamennirnir í sínum versta ham yrðu viðbrögðin samúð. Það væri talið þurfa á handleiðslu og hjálp að halda til að takast á við hegðunarvandamálið. Við þurfum líka að hjálpa stjórnmálamönnunum að bæta framkomu sína, með því að senda þeim skýr skilaboð. Gott væri að þeir byrjuðu á því, að hegða sér ekki þannig gagnvart öðrum, að barn yrði skammað fyrir sömu hegðun. Það ætti að vera lágmarksviðmið.