Hér áður fyrr voru Bandaríkin þekkt sem land tækifæranna. Allir áttu að hafa sömu tækifæri til að framfleyta sér og eignast eitthvað um ævina. Samkvæmt sömu hugsjón sættumst við á þjóðfélagsskipan á Íslandi sem fól í sér að farsæld fólks réðist af þess eigin verðleikum. Allir áttu að eiga rétt á því að vinna sér inn eignir og vera frjálsir undan því að verða sviptir þeim ómaklega. Ísland í dag hefur hins vegar endað sem land ósanngirninnar.

Þeim boðskap var haldið að fólki að það væri gott að leggja sparnað í fasteign, en vont að eyða um efni fram. Veruleikinn reyndist öfugur. Þeir sem endurfjármögnuðu fasteignalánið sitt og veðsettu fasteignina upp í 100% til að kaupa sér góðærisgóss fá afskrifaðar skuldir niður í 110%. Munurinn á hinum dyggðuga og hinum synduga, sem eyddi um efni fram, er að hinn dyggðugi á ekki neitt, en sá gráðugi situr eftir með það sem hann keypti.

Það er ekki bara tilviljun háð hvort fólk var svipt eigum sínum, heldur er bein fylgni á milli þess að hegða sér skynsamlega og þess að vera sviptur sparnaði sínum.

Verkfræðingurinn og húsnæðiseigandinn Karl Sigfússon skrifaði grein í Fréttablaðið í síðustu viku þar sem hann lýsti því hvernig hann kippti fótunum undan eigin fjárhagsstöðu með því að hegða sér skynsamlega í fjármálum. Hann hafði lagt sparnaðinn sinn í að kaupa fasteign og skuldað í henni 65%. Aðrir sem eyddu peningunum sínum eða geymdu þá inni á bankabók, en tóku 100% lán, skulda jafnmikið í sinni fasteign og hann í dag. „Mér er refsað fyrir að sýna hagsýni og varkárni í fjármálum á meðan hinum óábyrgu er bjargað á minn kostnað. Mér finnst að ég sé hafður að fífli,“ skrifar hann.

Það eru til fleiri dæmi af hópum fólks sem festast í furðum fjármálakerfisins. Fólk sem forðaðist að taka hin áhættumiklu erlendu lán, en tók í staðinn lán hjá hinum traustu lífeyrissjóðum, var krafið um veð í annarri fasteign á móti, oftast fasteign ættingja. Þótt fólk geti sannað að það hafi tekið lánin til að kaupa sína eigin fasteign fellur það ekki undir 110% leiðina. Og ríkisstjórnin hefur kosið að gera ekkert í því.

Kenningar um skilyrðingu í sálfræði kveða á um að fólk forðist hegðun sem því er refsað fyrir og haldi áfram hegðun sem það er verðlaunað fyrir. Nú hefur heilli kynslóð fólks verið hegnt miskunnarlaust fyrir að hegða sér skynsamlega og af hófsemd. Þetta er kynslóðin sem mun aldrei eignast neitt. Rænda kynslóðin. Á meðan horfir fólkið upp á aðra verðlaunaða fyrir óskynsemi og óhóf.

Við sjáum að Kristján Arason, eiginmaður Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, fyrrverandi ráðherra, heldur tugmilljóna króna arði fyrir hlutabréf sem hann þarf aldrei að borga fyrir. Því hann var sýndareigandi til að halda uppi hlutabréfaverðinu. Við sjáum Karl Wernersson, einn mesta ævintýramanninn í íslensku viðskiptalífi, fá góðar fréttir frá dómstólum og bönkum. Hann sleppur við að svara fyrir 500 milljóna króna skuld vegna þess að eitthvað bilar í kerfinu. Nú stefnir allt í að hann fái að halda fyrirtækinu Lyfjum og heilsu, með 30 til 35% markaðshlutdeild á íslenskum lyfjamarkaði, þrátt fyrir að hann hafi skilið eftir sig sviðna jörð.

Fyrrverandi forstjóri FL Group, Ragnhildur Geirsdóttir, var á meðal þeirra fyrstu sem sáu innan frá að eitthvað vafasamt var á seyði í íslensku efnahagslífi þegar Pálmi í Fons byrjaði að blása upp hlutabréfaverðið. Ragnhildur fékk 130 milljóna króna starfslokasamning og sagði síðan ekki orð. Annar eftirmaðurinn hennar, Jón Sigurðsson, var á þrítugsaldri og fékk ofurlaun. Hann fékk 150 til 200 milljónir fyrir það eitt að koma til starfa. Hinn, Hannes Smárason, heldur eftir þriggja milljarða króna arði af FL Group, sem hann náði út áður en hann sló Íslandsmetið í gjaldþroti. Hann fékk 90 milljóna króna starfslokasamning og 50 milljóna króna bónusgreiðslur árið áður en fyrirtækið fór á hausinn. Fjöldi annarra situr á miklum fjármunum fyrir að vera meðfærilegir þátttakendur eða gerendur í spilltu efnahagslífi. Það er fólkið sem mun ná yfirráðum yfir eignum Íslands.

Þetta er skilyrðing í átt að siðrofi. Sælir eru siðspilltir, því þeir munu landið erfa.