Eitt mesta áfall Íslands var hrun verðleikasamfélagsins í góðærinu. Það gerðist þegar fjármagnið fór að flæða til manna sem áttu það ekki skilið og höfðu ekki hæfileika til að skapa verðmæti. Nýja-Ísland verður byggt á grunni þessa hruns.

Hugmyndin með kapítalismanum er að peningarnir fari til þeirra sem kunna að skapa verðmæti. Í einfaldaðri mynd er það þannig að þeir sem eru hæfastir til að skapa verðmæti muni sjálfkrafa fá aukið fjármagn, sem skapar síðan meiri verðmæti öllu samfélaginu til heilla. Þar mætast sanngirni og hagsmunir samfélagsins í heild. Þessi virkni hrundi á Íslandi þegar lánaflóðið kom til landsins. Upphaf þessa hruns markast af því þegar pólitísk ákvörðun var tekin um að selja Landsbankann í hendur manna sem enga hæfileika höfðu á sviði bankastarfsemi. Og sem fengu hann að láni af annarlegum ástæðum.

Fjölmörg dæmi eru um að fólk hafi hagnast um milljarða með því að fá milljarða að láni í gegnum kunningsskap eða frændsemi, til dæmis með áhættulausum viðskiptum með hjálp kúlulána. Vanhæft fólk náði yfirráðum yfir fyrirtækjum landsins og réð stjórnendur af vanhæfni, sem reyndust síðan auðvitað líka vera vanhæfir. Stundum voru þeir einfaldlega strengjabrúður sem tryggðu að eigendur gætu mergsogið fyrirtæki, líkt og Þór Sigfússon virðist hafa verið hjá Sjóvá.

Fjölgun vanhæfra í valdastöðum er svipuð í lánadrifnu þjóðfélagi og þegar pólitíkin fær vald yfir fyrirtækjum í viðskiptalífinu. Vanhæfnin á efstu stigum hefur síðan margfeldisáhrif og smitast út í allt viðskiptalífið. Vanhæfnin hreinsast út úr kerfinu með tímanum þegar fyrirtæki undir stjórn vanhæfra fara á hausinn, nema lánsféð haldi áfram að raska stöðunni.

Margir útrásarvíkingar byggðu allt sitt á getunni til að veðsetja og fá lán, en ekki getunni til verðmætasköpunar. Undantekningar eru til dæmis Bakkabræðurnir Lýður og Ágúst Guðmundssynir, sem svífast nú einskis í tilraun til að endurheimta veldið sem þeir byggðu upp frá grunni en glutruðu svo niður. Önnur undantekning er Jóhannes Jónsson í Bónus. Hann fékk ekki veldi sitt að láni eða að gjöf. 80 prósent þjóðarinnar vilja ekki að Jóhannes fái forkaupsrétt á 10% hlut í verslunarveldinu Högum. Það snýst ekki nauðsynlega um andstöðu fólks við Jóhannes, heldur getur það verið andstaða við fyrirgreiðslusamfélagið sem hér var við lýði. Fólk vill að menn vinni sér inn fyrir hlutunum á jafnræðisgrundvelli í verðleikasamfélagi, en fái þá ekki upp í hendurnar eins og áður.

Stærstu ákvarðanir yfirvalda í hruninu voru að bjarga ríkasta fólki landsins en fórna framtíð venjulega fólksins. Geir Haarde og Ingibjörg Sólrún ákváðu að bjarga peningamarkaðssjóðunum og borga upp innistæður milljónamæringa. Venjulega fólkið, sem á fasteign með láni og jafnvel bíl á láni, er hins vegar skipulega svipt eigum sínum með ósanngjörnum lánasamningum til að halda uppi bönkunum. Þess vegna hefur það ekki efni á að taka þátt í dreifðri eignaraðild fyrirtækjanna sem nú er verið að útdeila.

Í fyrirgreiðsluþjóðfélaginu var auðvelt fyrir vanhæfa og siðlausa að verða ríkir óháð verðleikum. Margir þeirra náðu að koma undan illa fengnu fé, sem var síðan bjargað af Geir og Ingibjörgu. Þetta er fólkið sem mun kaupa upp Nýja-Ísland.