Íslendingar verða seint vændir um að eiga öflugt stjórnmálalíf, eins og sjá má af skilgetnu afkvæmi þess, hörmulegri stöðu almennings í dag. Það er hins vegar eðlilegt að þjóð sem telur ekki fleiri en meðalborg í Evrópu hafi ekki úr að spila mikið meiri mannauði á Alþingi sínu en borgarstjórn í Valladolid á Spáni, þar sem íbúafjöldinn er svipaður og á Íslandi. Að halda öðru fram væri líklega hroki og þjóðernishyggja.

Byltingin í janúar fólst í því að hluti almennings beitti handafli til að brjóta upp einkaklúbb vanhæfra stjórnmálamanna. Fólkið vildi koma á fót raunverulegu lýðræði í stað ráðherraræðisins sem valdi hagsmuni flokka fram yfir hagsmuni almennings.

Fyrirferðarmesta gagnrýni formanna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gegn nýju ríkisstjórninni einkenndist af gamalgróinni andstöðu þessara flokka gegn þingræðinu og lýðræðinu, þeirri hinni sömu og skapaði pólitískar aðstæður fyrir mestu kollsteypu almennings á síðari árum. Formennirnir gagnrýndu sérstaklega að nýja ríkisstjórnin skyldi ætla að láta þingið ráða um aðildarviðræður um Evrópusambandið.

„Það virðist taktík þessarar ríkisstjórnar að treysta á stjórnarandstöðuna,“ kvartaði Bjarni Benediktsson í Morgunblaðinu. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson tók í sama streng: „Þetta hlýtur að vera einsdæmi.“

Þeir hneykslast á því að ný ríkisstjórn virki þingræðið eftir áratugalanga lömun þess af völdum þeirra eigin flokka. Masókísk fylgispekt stjórnarandstöðunnar við ráðherraræðið hlýtur að vera vonbrigði fyrir lýðræðissinna.

Steingrímur J. Sigfússon er jafnvel úthrópaður fyrir tvískinnung þegar hann lætur þingið ráða, frekar en sig sjálfan. Gagnrýnendum hans finnst það ámælisverður löstur að virða stjórnarskrárbundinn rétt lýðræðislega kjörinna fulltrúa til að skera úr um málin á grundvelli sannfæringar sinnar. Út frá hagsmunum almennings ætti hins vegar að gagnrýna hann ef hann gerði hið gagnstæða.

Fyrstu skref stjórnarandstöðunnar benda til þess að hún hafi ekki lært að ganga í takt við tímann. Hún hefur ekki brugðist hugmyndafræðilega við uppgjöri þjóðarinnar við starfshætti stjórnmálamanna og ekki séð til botns í naflaskoðun sinni.

Þingræðisleg tilvistarkreppa stjórnarandstöðunnar beinir aftur athyglinni að gjaldþroti og gengisfellingu íslenskra stjórnmála. Heppilegt viðbragð við mannauðskreppu í yfirstjórn lítillar þjóðar er að virkja sem flesta í ákvörðunartökum og það tekst ekki í fyrirsjáanlegri nöldurkeppni tveggja liða. Endurreisn stjórnmálanna verður að vera á grundvelli þjóðarinnar, en ekki hinna fáu. Lýðræðið er ekki hús við Austurvöll. Því ber að fagna þegar ríkisstjórnin stígur eitt skref á leiðinni til þess að standa við gefin loforð um lýðræðisumbætur.