Maybe I should have
Leikstjórn: Gunnar Sigurðsson og Herbert Sveinbjörnsson

Eftir gróðærisógleðina sem fór úr böndunum erum við stödd í eftirpartýi. En veislustjórarnir eru allt aðrir, öllum er boðið og það er annað á diskunum. “Guð blessi Ísland” var frábær forréttur í þessu borðhaldi og nú er kominn nýr réttur á borðið. Meðan “Guð Blessi Ísland” tók púlsinn á almennum borgurum kafar “Maybe I should have” eftir svörum þar sem ábyrgðin liggur. Þessi mynd er gott dæmi um það hvernig Michael Moore hefur haft gríðarleg áhrif á heimildamyndagerð í heiminum.

Annar leikstjóranna fer í hlutverk sögumanns í mynd um hrun íslensks kapítalisma. Fyrir vikið verður myndin mun persónulegri og skiljanlegri. Gunnar Sigurðsson er þar að auki fyndinn, skýr og skýrmæltur, enda með reynslu úr leikhúsi. Það dugar reyndar stundum ekki til, því tónlistin yfirgnæfir stöku sinnum talið sem er hrikalegt í mynd af þessu tagi. Gunnar saumar kannski ekki jafn mikið að syndaselunum eins og Moore hefði gert en engu að síður er hér hamrað á hlutum. Gunnar dregur menn til ábyrgðar og það er markvisst og rökstutt.

Þrátt fyrir nauðsynlega statistík og mikið magn upplýsinga er tempóið gott. Rétt eins og hjá Michael Moore er það gert með sniðugri grafík og myndskreyttum viðtölum sem þannig halda manni við efnið. Frábærar teikningar Halldórs Baldurssonar gera þar klárlega sitt.

Gunnar flakkar heimshornanna á milli í leit að svörum, til Nýju Jórvíkur, Washington, London og að sjálfsögðu í magnaða heimsókn til Tortóla. Gunnar gerir vel með því að taka upp hanskann og sýna hlið íbúa Guernsey. Þeirra inneignir eru hvorki tryggðar af íslenskum né breskum stjórnvöldum og tapið því algert. Í einni heimsókn Gunnars fá Transparency Int. fyrir ferðina enda greinilega misheppnað apparat sem sýndi Ísland alltaf sem minnst spillta ríkið í heimi. Þeir byggðu sínar kannanir eingöngu á “sérfræðingum” og sniðgengu almenning. Og eins og myndin sýnir eru álit og skoðanir “sérfræðinga” oft til sölu og þeim mun dýrari eftir því sem gráðan er íburðameiri.

Björgólfur fer enn og aftur á kostum sem hinn gjörsamlega veruleikafirrti viðskiptamógúll. Hagfræðiþvælan í honum fær mann til að hlæja ofan í maga og sjaldan hefur viðmælandi yfirgefið viðtal jafn hratt og hann gerir hér. Davíð Oddsson og Björgvín G. Sigurðsson neituðu að mæta en auk viðtala við aðra stjórnmálamenn er hér notast við mikið og vel unnið magn frétta úr sjónvarpi. Ýmsir fjölmiðlamenn segja sína hlið og borgarafundirnir frá sínum tíma sýna fulltrúa almennings í hita leiksins. Jón Gnarr kemur á örlítið annan hátt inn sem fulltrúi almennings og er skemmtilegur að vanda.

Myndin sýnir að hrunið er ekki eitthvað séríslenskt vandamál heldur er það móðurborð efnahagsmódelsins sjálfs sem hrynur út af græðgisvírusnum sem keyrir það fram af bjarginu. “Maybe I should have” er persónuleg saga sem gerir það auðveldara fyrir fólk að tengja sig við hana en beinaberar tölur og statistík. Hún setur flókna hluti í einfalt samhengi svo fleiri en doktorar í hagfræði skilja hvað fór úrskeiðis. Hún gerir nákvæmlega það sem Eva Joly talar um í einum af hápunktum myndarinnar. Við verðum að dæma hina seku fyrst og láta þá taka ábyrgð. Þá fyrst og ekki sekúndu fyrr getum við fyrirgefið hinum seku.
Erpur Eyvindarson