Bjarni Bjarnason er rithöfundur sem einhvern veginn siglir sífellt undir radar. Honum kannski rétt bregður fyrir þegar bók eftir hann kemur út, skýtur upp hausnum stundarkorn, ef það þá gerist. En jafnharðan er hann kominn aftur undir yfirborðið.

Nokkuð lengi hef ég ætlað mér að lesa bók eftir Bjarna. Fyrst líklega fyrir tæpum áratug þegar verðlaunaskáldsagan Mannætukonan og maður hennar kom út. Af því varð ekki, ekki frekar en þegar Andlit kom út 2003, verk sem kallað var skáldævisaga höfundarins og ég var spenntur fyrir, ekki síst þar sem ég hafði frekar nýlega lesið hinar mögnuðu skáldævisögur Guðbergs Bergssonar þar sem hugtakið „skáldævisaga“ kom fyrst fram. Enn var ég áhugasamur þegar Bjarni sendi frá sér skáldsöguna Bernharður Núll fyrir tveimur árum, en enn og aftur lét ég hjá líða að verða mér úti um eintak og greip aðrar bækur úr flóðinu það árið til lestrar í staðinn. Að hafa bækurnar á jólagjafaóskalistanum hefur engu þarna um breytt.

Fjöldi bóka sem ég hafði lesið eftir Bjarna stóð því enn á núlli þegar ég komst að því fyrir nokkrum vikum að nú væru tvær bækur væntanlegar frá höfundinum. Varð ég þá staðráðnari en nokkru sinni fyrr í að glugga loks í bók eftir manninn og hugðist ég lesa bókina sem hér er til umfjöllunar, Leitina að Audrey Hepburn. Hún er kölluð skáldsaga bæði í kynningar- og káputexta, en enn kom babb í bátinn þegar einn starfsmaður á Uppheimum, forlaginu sem gefur út Bjarna, sagði mér að þetta væri skáldævisaga sem væri í raun beint framhald af Andliti. Mér fannst ég ekki geta tekið upp þráðinn þar sem önnur bók, sem ég hafði ekki lesið, endaði og ekki tímdi ég að eyða tíma í lestur á sex ára gamalli bók þegar maður keppist nú við þessar vikurnar að lesa sem mest af bókunum sem eru að koma nýjar út. En svo sagði ég við sjálfan mig að þetta gengi ekki lengur; þessu skringilega sambandi mínu við höfund sem ég hef aldrei lesið yrði að ljúka. Andlit yrði bara lesin í jólafríinu ef Leitin að Audrey Hepburn myndi heilla.

Og það gerði hún. Bókin hefst á mjög kúltiveruðum nótum þar sem sögumaðurinn, Gullbrandur Högnason, fer frá Orly-flugvelli í úthverfi Parísar og inn í Tuileries-garðana í borginni ásamt myndlistarmanni nokkrum, drekkur eplasafa og íhugar að hefja lestur á Grámosa Thors Vilhjálmssonar. Ef lesandi heldur að hann sé að hefja lestur á þurri og steingeldri frásögn af uppskrúfuðum rauðvíns- og eplasafasötrandi fagurkera á rölti um París, lesandi háfleygar bókmenntir og hlustandi á hátimbraðar sinfóníur, þá kemst hann fljótt að raun um að það er meira fútt í sögunni en það. Á blaðsíðu níu er Gullbrandur til dæmis kominn heim til ókunnugs manns sem hann uppgötvar að hefur annarlegar hvatir þegar gestgjafinn býður honum allt í einu greiðslu fyrir að sitja í stól og lesa bók á meðan maðurinn fróar sér. Gullbrandur, sem hefur húmor í töluverðu magni, segir að honum hafi legið svo mikið á út eftir þessa „frjálslegu bræðralagsuppástungu“ að hann gleymdi að spyrja manninn hvort hann væri afkomandi Marquies de Sade.

Rithöfundurinn Gullbrandur er augljóslega byggður á Bjarna. Ekkert framan af bókinni gerir lesanda, sem ekki kann mikil deili á höfundinum líkt og í mínu tilviki, það ljóst en í síðari hlutanum eru Gullbrandi eignuð verk sem Bjarni hefur sent frá sér auk þess sem hann byrjar að vinna að bókunum tveimur sem hinn „raunverulegi“ höfundur gaf út í haust. Þeir sem ekki hafa lesið Andlit fá þar með hugsanlegan grun sinn þar staðfestan. Bókin skiptist í fimm hluta. Í fyrstu tveimur er Gullbrandur staddur í evrópskum stórborgum, París árið 1995 og í Róm fjórum árum síðar, þar sem hann skoðar sig um, veltir fyrir sér ýmsu á milli himins og jarðar og leggur lag sitt við þrjár fallegar stúlkur af þremur þjóðernum. Stíllinn á þessari ferðasögu, sem sögð er í dagbókarformi, er afskaplega afslappaður og fallegur og sumar setningar og málsgreinar alveg feikilega flottar. Og vangavelturnar sem Bjarni setur á blað um þetta og hitt eru undantekningalítið áhugaverðar og skemmtilega hugsaðar, til að mynda útlistun mismunarins á upplifun manns sem er einn á ferð í smábæ eins og Eyrarbakka og stórborg á borð við Róm (bls. 47-48) svo eitthvað sé nefnt.

Á vegi Gullbrands verða misáhugaverðir karakterar, þeirra eftirminnilegastur er norski ljósmyndarinn Torbjörn sem á sér bandaríska leikarann Scott Glenn sem „hreyfingarfyrirmynd“. Ástkonurnar þrjár staldra hins vegar það stutt við að þær ná aldrei að hrífa mann sérstaklega. Hin stutta uppbygging á kynferðislegu spennunni á milli Gullbrands og hinnar japönsku Ayako áður en spennulosunin fer fram er þó vel gerð.

Í þriðja hluta bókarinnar eru aðstæður Gullbrands allt aðrar en í stórborgarbröltinu. Þar segir frá sumarfríi hans og sonar Gullbrands, Snorra sem er tæplega átta ára, á Íslandi sumarið 2008. Drenginn eignaðist rithöfundurinn með hinni yfirmáta fallegu og kynþokkafullu Sól sem Gullbrandur hitti í Róm, stúlku sem átti hasshaus fyrir kærasta en var hvers manns draumur. Hvergi segir af hvaða þjóðerni Sól var en hún hafði „bókstaflega alist upp á höfunum sjö“ af því að foreldrar hennar bjuggu í seglskútu (68). Strákurinn með nafnið sem minnir á selinn litla í samnefndri barnabók er því eiginlega getinn af Gullbrandi og eins konar gyðju hafsins, þar sem sólin speglar sig dagana langa. Og Gullbrandur sér Audrey Hepburn, leikkonuna íðilfögru sem hann er með á heilanum, speglast í Sól. En þeim var ekki ætlað að eyða saman ævinni þrátt fyrir þau líkindi og að barn hafi komi undir í skyndikynnum þeirra í Róm.

Lýsingin á samskiptum feðganna er á köflum ofboðslega falleg. Bjarni kemur listilega vel til skila væntumþykjunni sem ríkir þeirra á milli og kvíðanum fyrir aðskilnaðinum óhjákvæmilega í lok sumars þegar Snorri litli þarf að fara aftur til mömmu sinnar sem býr í Noregi. Faðir og sonur ræða allt sem orð er á hafandi, allt frá flóm á músum til Megasartexta og sambandsins á milli tilfinningalífs Loga geimgengils og tónlistarinnar í Star Wars. Ef maður vill vera mjög rúðustrikaður er hægt að setja spurningarmerki við sumar vangaveltur Snorra, hvort margir drengir sem ekki eru orðnir átta ára myndu nokkurn tímann hugsa eða segja hluti á borð við að Stykkishólmur sé ekki staður heldur hugmynd (98) og að smáratínsla sé svo góð fyrir vitundina (118). En þetta er nú einu sinni skáldsaga þótt hún sé með rætur í raunveruleikanum.

Í síðustu tveimur köflum bókarinnar segir frá mestmegnis einmanalegu og innihaldsrýru lífi Gullbrands og leit hans að lífsfyllingu. Án þess að vilja segja of mikið um niðurlag bókarinnar er niðurstaðan kannski sú að Gullbrandur þarf ekki nauðsynlega að finna „Audrey Hepburn“ eða konu sem líkist henni í einu og öllu heldur lífsfyllingu í hvaða formi sem hún væri. Það gæti til dæmis verið meiri og reglulegri samvistir við soninn, eða uppgjör við eitthvað í fortíð Gullbrands/Bjarna sem ég vissi kannski hvað væri ef ég væri ekki „andlitslaus“ lesandi þessa annars hluta skáldævisögunnar. Og kannski er hans Audrey einfaldlega skrifin og þörf á meiri viðurkenningu og athygli á því sviði. Miðað við þessa bók á Bjarni miklu meiri athygli skilda.

Kristján Hrafn Guðmundsson