Bankar til sölu - aftur

Ný eigendastefna ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki var kynnt í vikunni

Ríkið á 100% hlut í Íslandsbanka, 98,2% hlut í Landsbanka og aðeins 13% hlut í Arion banka. Ekki liggur fyrir í hvaða röð bankarnir verða seldir.
Stóru bankarnir þrír Ríkið á 100% hlut í Íslandsbanka, 98,2% hlut í Landsbanka og aðeins 13% hlut í Arion banka. Ekki liggur fyrir í hvaða röð bankarnir verða seldir.
Mynd: DV ehf / Sigtryggur Ari

Síðastliðinn þriðjudag tilkynnti fjármála- og efnahagsráðuneytið að ný eigendastefna ríkisins fyrir fjármálafyrirtæki hafi tekið gildi, eftir að stefnan var samþykkt af ríkisstjórn. Stefnan gildir fyrir fjögur fjármálafyrirtæki, Landsbankann, Íslandsbanka, Arion banka og Sparisjóð Austurlands.

Í eigendastefnunni má finna umfjöllun um markmið ríkisins með eignarhaldinu, skipulag eigendahlutverksins og meginreglur og viðmið eigendastefnunnar, svo sem varðandi stjórnarhætti, kröfur og árangursviðmið. Mesta athygli hefur vakið umfjöllun í stefnunni um sölu bankanna.

Hagfelldar aðstæður og ákjósanlegt jafnvægi

Í stefnunni er vikið sérstaklega að markmiði um sölu og eignarhald til framtíðar. Þar kemur fram að ásættanleg skilyrði þurfi að vera fyrir hendi áður en eignarhlutur verði seldur og er þar meðal annars vísað til þess að aðstæður á fjármálamarkaði þurfi að vera hagfelldar og æskilegar, líklegt sé að kaupendur séu til staðar og að viðkomandi fyrirtæki sé tilbúið til sölu. Þá er bent á að áður en lokaákvörðun um sölu er tekin skuli horft til þess að fjármagnsuppbygging og rekstur viðkomandi fyrirtækis sé í ákjósanlegu jafnvægi. Allt saman eru það nokkuð matskenndar forsendur og erfitt að átta sig á hvort eða hvenær er fyrirsjáanlegt að skilyrðum fyrir sölu sé fullnægt.

Ljóst er að stefnan er sett á að hlutir ríkisins verði seldir enda tekið fram að eignarhald ríkisins á bönkum sé tímabundið fyrirkomulag. Með hvaða hætti eða í hvaða röð hlutirnir verða seldir er hins vegar ekki tíundað frekar í stefnunni.

Breytt skipulag við sölu banka í ljósi fyrri reynslu

Um sölu ríkisbankanna í kringum síðustu aldamót hefur mikið verið fjallað síðustu ár og þykir ljóst að ýmsar brotalamir voru á því söluferli. Þegar Kaupþing, Landsbanki og Glitnir féllu í október 2008 voru ekki liðin sex ár frá því að sölu ríkisins á stórum eignarhlutum í tveimur fyrrnefndu bönkunum lauk.

Meðal þess sem hefur verið gagnrýnt í því ferli er hversu óformlegt og ógagnsætt það hafi verið. Þá var skipulagið þannig að ráðherranefnd um einkavæðingu starfaði undir forystu forsætisráðherra en auk hans áttu þrír ráðherrar þar sæti. Undir nefndinni starfaði framkvæmdanefnd um einkavæðingu sem sinnti nánari undirbúningi og framkvæmd.

Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um fall íslensku bankanna er einkum gagnrýnt að aðkoma löggjafans að söluferli Landsbankans og Búnaðarbankans hefði verið lítil sem engin, nánast aðeins eitt lagaákvæði sem heimilaði að hlutafé ríkissjóðs í bönkunum yrði selt. Ekki var fest í lög nein stefnumörkun af hálfu Alþingis eða efnisreglur um hvernig ætti að standa að sölunni. Það var alfarið í höndum stjórnvalda að ákveða nánari framkvæmd og forsendur fyrir sölu bankanna. Af þeim sökum hafi stjórnvöld getað breytt kröfum, forsendum og viðmiðum við sölu bankanna, einkum á lokastigi söluferlisins.

Í hinni nýju eigendastefnu er skipulagið í dag rakið þannig að fjármála- og efnahagsráðuneytið fari fyrir hönd ríkisins með eignarráðin í bönkunum og beri ábyrgð á sölu þeirra en að Bankasýsla ríkisins gegni frumkvæðishlutverki við sölu hlutanna og annist sölumeðferðina. Komi fram tillaga frá Bankasýslunni um sölu eignarhluta, og fallist ráðherra á slíka tillögu, útbýr hann sérstaka greinargerð um ráðgerða sölumeðferð og leggur fyrir hlutaðeigandi nefndir Alþingis. Þar skal koma fram hver helstu markmið eru með sölu hlutans, hvaða söluaðferð verði beitt og hvernig sölumeðferð verði háttað að öðru leyti. Nefndirnar fá tækifæri til að gera athugasemdir við efni greinargerðarinnar en að því loknu tekur ráðherra ákvörðun um það hvort sölumeðferð eignarhlutarins verði hafin. Þegar tilboð í viðkomandi eignarhluta liggja fyrir ásamt rökstuddu mati Bankasýslunnar á þeim tekur ráðherra ákvörðun um hvort samþykkja skuli tilboð eða hafna.

Aðkoma löggjafans er nú meiri en áður að söluferlinu þó að ekki sé beinlínis ráðgert að söluforsendur verði nákvæmlega festar í lög. Með þessu ætti þó að vera komið í veg fyrir að stjórnvöldum verði unnt á lokastigum söluferlisins að víkja frá eða hnika til þeim forsendum sem þá hafa verið kynntar nefndum Alþingis.

Áhersla á dreift eignarhald

Í undirbúningi einkavæðingar bankanna upp úr aldamótum var einkum togast á um hugtökin „kjölfestufjárfestir“ og „dreifð eignaraðild“ og hugmyndir um þau hugtök mörkuðu að verulegu leyti hugmyndafræðilegar línur í opinberri umræðu á þeim tíma. Niðurstaðan varð sú að smærri hlutar bankanna voru seldir til almennings en við lokasölu stærstu hluta ríkisins var gengið út frá því að selja þá í heilu lagi til eins aðila, kjölfestufjárfestis.

Í hinni nýju eigendastefnu kemur fram að stefnt verði að því að íslensk fjármálafyrirtæki verði í heilbrigðu og dreifðu eignarhaldi. Með dreifðu eignarhaldi sé átt við að eigendahópur sé fjölbreyttur og að fjármálafyrirtæki verði skráð á hlutabréfamarkaði. Þá er tekið fram að sala til erlends fjármálafyrirtækis sem er með dreifðu eignarhaldi geti uppfyllt skilyrði um dreift eignarhald. Má raunar í stefnunni finna vísi þess að sala til erlends fjármálafyrirtækis teljist æskileg, þar sem slíkt geti stuðlað að virkari og víðtækari samkeppni og skapað færi á að lækka fjármögnunarkostnað til hagsbóta fyrir viðskiptaaðila viðkomandi fjármálafyrirtækis.

Markmið varðandi einstök félög

Annað atriði sem var gagnrýnt við söluferli ríkisbankanna árið 2001 var að ekki hafi legið fyrir skýr stefna eða áætlun um hvenær eða í hvaða röð eignarhlutir ríkisins skyldu seldir. Þannig var lengi vel ráðgert að selja Landsbankann fyrst og Búnaðarbankann síðar en mál þróuðust hins vegar á þann veg að bankarnir voru seldir á svipuðum tíma.

Í nýrri eigendastefnu er ekki að finna áætlun um hvenær hlutir ríkisins verða seldir eða í hvaða röð. Hins vegar eru áform ríkisins gagnvart hverju og einu félagi rakin. Varðandi Landsbankann er stefnt að því að ríkið eigi til framtíðar 34–40% í bankanum, til að stuðla að stöðugleika í fjármálakerfinu og tryggja nauðsynlega innviði þess. Að öðru leyti verði eignarhlutur ríkisins í bankanum seldir á næstu árum en ríkið á nú 98,2% hlut í bankanum. Athygli vekur að hvað varðar Íslandsbanka er stefnt að því að selja allan eignarhlut ríkisins en ríkið á öll hlutabréf í Íslandsbanka. Varðandi Arion banka, þar sem ríkið er 13% eigandi, er vísað til þess í stefnunni að líklega verði sá hlutur seldur samhliða sölu meirihlutaeiganda eða skráningu bankans á hlutabréfamarkað. Að lokum segir að stefnt sé að því að selja 49,5% eignarhlut ríkisins í Sparisjóði Austurlands, enda sé ekki markmið ríkisins að vera eigandi sparisjóðs til langframa.

Viltu lesa meira? Þú getur strax lesið þessa grein og aðrar í heild sinni hér á DV.is með því að ýta á „Sjá meira“ og nýta þér hagstæða áskriftartilboð frá aðeins 928 kr. á mánuði.
Sjá meira »
Gleymt lykilorð?
Auglýsing

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.