Lögmaður LÍN hlær alla leið í bankann

Lánasjóðurinn tapaði 137 dómsmálum - Kostnaður um og yfir 100 milljónir króna

Ljóst er að tap sjóðsins vegna málaferla mun hlaupa á hundruðum milljóna króna. Þá eru ótaldar afskriftir lána.
Lánasjóður íslenskra námsmanna Ljóst er að tap sjóðsins vegna málaferla mun hlaupa á hundruðum milljóna króna. Þá eru ótaldar afskriftir lána.
Mynd: DV ehf / Sigtryggur Ari

Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur undanfarið höfðað 137 dómsmál gegn viðskiptavinum sjóðsins. Viðskiptavinirnir eiga það sameiginlegt að hafa orðið gjaldþrota í kjölfar hrunsins og var tilgangur LÍN að freista þess að rjúfa fyrningu námslánanna. Þannig yrðu hinir gjaldþrota einstaklingar skyldaðir til þess að halda áfram að greiða af láninu. Það gekk ekki eftir og töpuðust fimm prófmál í Hæstarétti á dögunum. Kostnaður LÍN vegna þessara mála mun hlaupa á milljónum króna. Mesti ágóðinn kemur í hlut lögfræðistofu Lánasjóðsins, Þorbergsson & Loftsdóttir. Reikna má með að þóknun stofunnar sé á bilinu 21–54 milljónir króna. Þá er ótalinn málskostnaður þeirra lögmanna sem vörðu einstaklinga gegn kröfum LÍN. Sá kostnaður gæti orðið upp á bilinu 60–120 milljónir króna. „Þessi málarekstur er einkennilegur því lögin eru mjög skýr,“ segir Vilhjálmur Þ. Á. Vilhjálmsson lögmaður. Þá telur hann að LÍN hefði getað sparað sér mikinn kostnað með því sleppa því að fara fram á greinargerð í hverju einasta máli.

Svipuð aðstaða og í greiðsluaðlögun

Í vikunni, nánar tiltekið þriðjudaginn 28. nóvember, var fyrirtaka í fimmtán af áðurnefndum 137 dómsmálum LÍN gegn viðskiptavinum sínum. Öll málin eiga það sameiginlegt að viðskiptavinirnir gengu í gegnum gjaldþrot en LÍN höfðaði gegn þeim mál til þess að rjúfa fyrningu námslánanna. Á dögunum féllu dómar í fimm prófmálum og voru dómarnir allir á þá leið að ekki var fallist á sjónarmið LÍN. Sú niðurstaða gerir að verkum að öll fimmtán málin sem voru á dagskrá á þriðjudaginn voru sjálfkrafa töpuð sem og hin 117 málin sem hafa verið fyrirferðarmikil á dagskrá héraðsdóms undanfarna daga og vikur. Að sögn Hrafnhildar Ástu Þorvaldsdóttur, framkvæmdastjóra LÍN, taldi sjóðurinn ástæðu til þess að láta reyna á málin því aðstaðan sé um margt lík því sem á við þegar um greiðsluaðlögun ræðir eða nauðasamninga til greiðsluaðlögunar. „Kröfur LÍN falla ekki niður leiti lántaki slíkra úrræða,“ segir Hrafnhildur Ásta. Hæstiréttur féllst ekki á þessi sjónarmið LÍN eins og áður segir og því mun sjóðurinn ekki geta slitið fyrningu krafna sinna á hendur þeim sem verða gjaldþrota.

Um ástæðu þess að 137 mál voru höfðuð segir Hrafnhildur Ásta að sérstakur fyrningarfrestur hefði byrjað að líða hjá hverjum og einum frá skiptalokum. „Slíta þarf fyrningu með sjálfstæðum hætti gagnvart skuldara og ábyrgðarmanna. Þar af leiðandi varð að höfða mál innan tveggja ára fyrningarfrestsins. Öll önnur mál en þau sem voru flutt sem prófmál biðu á meðan leyst var úr prófmálunum fimm,“ segir Hrafnhildur Ásta.

Ábyrgðarmenn gætu setið í súpunni

Að hennar sögn voru öll lán sem LÍN veitti fram til ársins 2009 tryggð með sjálfskuldarábyrgð. „Sjálfskuldarábyrgðir halda gildi sínu þótt lántaki verði gjaldþrota, enda sé gætt að því að höfða mál á hendur ábyrgðarmanni innan tveggja ára fyrningartíma. Gjaldþrot lántaka leiða til þess að sjálfskuldarábyrgð sem veitt var í þágu viðkomandi verður virk og LÍN heimilt að krefja um greiðslu sjálfskuldarábyrgðar. Tilvitnaður dómur Hæstaréttar hefur takmarkaða þýðingu hvað varðar þau mál þar sem ábyrgð er til staðar þar sem greiðsluskyldan fellur á ábyrgðarmenn lántakandans. Til framtíðar litið er ljóst að fjártjón LÍN mun verða umtalsvert fjölgi gjaldþrotum þeirra lántaka sem hafa ekki lagt fram tryggingar fyrir greiðslu námslánaskulda sinna,“ segir Hrafnhildur Ásta.

Framkvæmdastjóri LÍN segir að sjóðurinn hafi talið ástæðu til þess að láta reyna á málin því aðstaðan sé um margt lík því sem á við þegar um greiðsluaðlögun ræðir eða nauðasamninga til greiðsluaðlögunar. „Kröfur LÍN falla ekki niður leiti lántaki slíkra úrræða,“ segir Hrafnhildur.
Hrafnhildur Ásta Þorvaldsdóttir Framkvæmdastjóri LÍN segir að sjóðurinn hafi talið ástæðu til þess að láta reyna á málin því aðstaðan sé um margt lík því sem á við þegar um greiðsluaðlögun ræðir eða nauðasamninga til greiðsluaðlögunar. „Kröfur LÍN falla ekki niður leiti lántaki slíkra úrræða,“ segir Hrafnhildur.

Illa farið með fé

Einn þeirra sem tók að sér að verja gjaldþrota einstaklinga sem fengu stefnu frá LÍN er Vilhjálmur Þ. Á. Vilhjálmsson, lögmaður hjá Lögfræðistofu Reykjavíkur. Hann setur spurningarmerki við þann fjölda málsókna sem LÍN réðst í. Lögin séu skýr og ef löggjafinn hefði viljað að námslán væru undanskilin þá hefði verið einfalt að taka það sérstaklega fram í lögunum. Fyrst LÍN taldi að slíkur vafi væri fyrir hendi þannig að á þetta þyrfti að reyna í hverju og einu máli, þá er umhugsunarefni hvers vegna það þurfti að fá móttekna greinargerð í hverju og einu máli í stað þess að setja málin í ótímabundinn frest þangað til niðurstaða Hæstaréttar lægi fyrir.

„Þess í stað þá var þetta bara í hefðbundnu ferli hjá LÍN. Lögmenn skiluðu greinargerðum og meira að segja voru mál dómtekin í þeim tilvikum þar sem viðkomandi mætti ekki fyrir dóm til að móttaka stefnu. Nú liggur fyrir að LÍN þarf að greiða málskostnað í öllum þessum málum þar sem tekið var til varna með hefðbundnum hætti. Unnt hefði verið að komast hjá því með því að annaðhvort sleppa þessum málsóknum nú eða mælast til þess að málin væru sett í frest eftir að LÍN skilaði stefnu. Verst er þetta þó fyrir þá einstaklinga sem ekki mættu og LÍN vann því málin gegn á grundvelli mætingarleysis,“ segir Vilhjálmur.

Setur spurningamerki við þann fjölda málssókna sem LÍN réðst í.
Vilhjálmur Þ. Á. Vilhjálmsson Setur spurningamerki við þann fjölda málssókna sem LÍN réðst í.

Að hans sögn var í þeim tilvikum fallist á kröfur LÍN. „Það er vert að benda á að einstaklingar sem voru í þessari aðstöðu voru búnir að ganga í gegnum gjaldþrotaskipti og voru því ólíklegri til þess að bregðast við enn einu kröfubréfinu eða stefnunni. Miðað við dóm Hæstaréttar þá tel ég líklegt að hægt sé að fá einhver þessara mála endurupptekin, en til að svo geti orðið þurfa viðkomandi aðilar að gera slíkar kröfur eða fá sér aðstoð lögmanns til slíks,“ segir Vilhjálmur.

Tugmilljóna tap

Kostnaðurinn við málaferli LÍN er umtalsverður. Alls þurfti lögmaður sjóðsins, Sigurbjörn Ársæll Þorbergsson, að útbúa 137 mismunandi stefnur í málunum og innheimtir hann gjald fyrir hverja og eina stefnu. DV hefur fengið upplýsingar frá nokkrum lögmönnum um að þóknun hans hafi verið 400 þúsund krónur í nokkrum málum. Í svari frá LÍN kemur fram að áætlaður lögfræðikostnaður við hvert mál sé á bilinu 150–200 þúsund krónur. Það þýðir að greiðsla LÍN til lögfræðistofu Sigurbjörns, Þorbergsson & Loftsdóttir, mun vera á bilinu 21–54 milljónir króna. Lögmaður LÍN mun því hlæja alla leið í bankann.

Þá er ekki öll sagan sögð því enn eru ógreiddir reikningar lögmanna þeirra sem tóku að sér að verja þá sem LÍN stefndi. „LÍN mun þurfa að greiða þeim sem stefnt var málskostnað. Það verður leitað eftir samkomulagi við lögmenn stefndu um greiðslu kostnaðar,“ segir Hrafnhildur Ásta. Samkvæmt heimildum DV er kostnaður lögmannanna frá 450 þúsundum og allt upp í 900 þúsund krónur á mál. Það þýðir að kostnaður LÍN vegna málsvarnarlaunanna mun nema frá 62 milljónum og allt upp í 120 milljónir króna.

„Þessi stefna kom mér mjög á óvart“

Steinar Immanúel Sörensson
Steinar Immanúel Sörensson

Steinar Immanúel Sörensson er einn þeirra sem fengu stefnu frá LÍN. Hann var úrskurðaður gjaldþrota í febrúar 2015 og átti að verða laus allra mála tveimur árum síðar. Málarekstur LÍN hefur því komið honum illa því það hefur þýtt að hann hefur haldist á vanskilaskrá í tæpt ár í viðbót eða þar til leyst væri úr dómsmálunum. Það hefur gert honum erfiðara fyrir um ýmislegt, meðal annars að finna sér leiguíbúð. „Þessi stefna kom mér mjög á óvart og það má segja að það hafi verið áfall að fá að vita að ríkisstofnun ætlaði að hundelta mann með þessum hætti,“ segir Steinar.

Fjárhagsstaða hans var, eðli málsins samkvæmt, slæm á þessum tíma og því voru kostnaðarsöm málaferli það síðasta sem hann þurfti á að halda. „Ég ráðfærði mig við lögmann og varð rólegri þegar hann sagði mér að líkur LÍN á að vinna málið væru litlar. Ég ætti ekkert og því hefði ég litlu að tapa,“ segir Steinar. Hann ákvað því að verja sig sjálfur og mætti fyrir dóm á vordögum.

„Það tók aðeins stutta stund og þar var mér tilkynnt að málinu yrði frestað þar til niðurstaða í prófmálunum lægi fyrir. Þessum málum er nú lokið og því fer ég aftur fyrir dóm núna á eftir og þá verður málið látið niður falla,“ segir Steinar. Hann fær engan málskostnað eða bætur greiddar fyrir ómakið. „Nei, nei. Maður verður víst að bíta í þetta súra epli,“ segir Steinar.

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.