Fimm sjálfsvíg á hálfu ári: „Þá áttuðum við okkur á því að þetta væri ekki eðlilegt ástand“

Tónleikar með boðskap – Hressleiki og ofdrykkja merki þunglyndis

„Hvað er betra en að tjá sig með tónlist?“
Bylgja Guðjónsdóttir „Hvað er betra en að tjá sig með tónlist?“

Fimmtudaginn 5. október voru haldnir á Gauknum tónleikar sem báru yfirskriftina „Stopp! Hugvekja/Tónleikar um geðheilbrigðismál“. Þar stigu á svið margar íslenskar þungarokkhljómsveitir eins og World Narcosis, We Made God og Skaði. En einnig voru þar flutt ávörp af sálfræðingum og öðrum einstaklingum sem hafa reynslu af að hjálpa þeim sem hafa glímt við þunglyndi og aðra geðsjúkdóma.

Frumkvæði námsstúlkna

Tveir ungir námsmenn, Bylgja Guðjónsdóttir og Elín Jósepsdóttir, skipulögðu viðburðinn til að bregðast við mikilli sjálfsvígshrinu sem gengið hefur yfir þungarokkheiminn á Íslandi í ár. Frá því í apríl hafa fimm ungir karlmenn, sem annaðhvort voru hljómsveitarmeðlimir eða áhangendur þungarokkhljómsveita, svipt sig lífi.

Bylgja segir: „Við sátum saman í kaffi heima hjá mér og vorum að ræða atburði seinustu mánaða. Þetta var orðið svo mikið, á svo stuttum tíma, að ég var byrjuð að hrökkva við ef einhver sagði „Varstu búin að heyra?“. Þá áttuðum við okkur á því að þetta væri ekki eðlilegt ástand. Við fundum okkur knúnar til að gera eitthvað og þá fæddist sú hugmynd að halda tónleika, því hvað er betra en að tjá sig með tónlist?“ Hún áætlar að þungarokksenan á Íslandi telji einungis um nokkur hundruð einstaklinga og því er þetta hlutfall sjálfsvíga gríðarlega hátt. „Ég þekkti þá ekki persónulega en þetta er lítil sena og það vita allir af öllum.“

„Ég leitaði mér hjálpar en komst þá jafnframt að því að úrræðin liggja ekki í augum uppi“

Fyrsta skrefið var að ræða við eigendur Gauksins sem voru allir af vilja gerðir til að hjálpa. Aðgangur var ókeypis en tekið var við frjálsum framlögum til sjálfsvígsforvarnarsamtakanna Pieta. Níu hljómsveitir voru bókaðar sem og sálfræðingarnir Kristján Helgi Hjartarson og Tómas Kristjánsson, Hanna Ruth Ólafsdóttir frá Rauða krossinum og útvarpskonan Andrea Jónsdóttir.

Karlmennskuímyndin yfirþyrmandi

Bylgja segir takmark tónleikanna hafa verið þríþætt, það er að vekja fólk til umhugsunar um þessi mál, að auka fræðslu um þau úrræði sem í boði eru og minnast þeirra sem fallið hafa í valinn. Sérstakt minningarleiði var á staðnum þar sem fólk gat sett blóm, ljósmyndir eða aðra muni til að minnast fallinna félaga. „Við viljum sýna samhug og fá fólk til að opna sig um þetta. Við viljum koma áleiðis þeim skilaboðum að sjálfsvíg sé ekki lausnin.“

Karlmenn eru sérstakur áhættuhópur þegar kemur að sjálfsvígum og það á við í rokkinu sem og annars staðar. „Þessi karlmennskuímynd er svo yfirþyrmandi og það er erfitt fyrir þá að tjá sig um þetta. Þeim er kennt það frá unga aldri að gráta ekki og sýna engar tilfinningar og það viljum við uppræta. En við megum ekki gleyma konunum okkar. Þær fremja síður sjálfsvíg en eru oft inni í kerfinu með langvarandi vandamál, jafnvel í mörg ár.“

Bylgja telur að auka megi á fræðsluna um lausnir og úrræði sem í boði eru, bæði í framhaldsskólum og grunnskólum. Nefnir hún sérstaklega neyðarsíma Rauða krossins, 1717, þar sem hægt er að hringja inn nafnlaust og frítt.

Hún þekkir marga sem eru að kljást við þunglyndi og aðra geðsjúkdóma. Þá hefur hún sjálf þurft að glíma við andleg veikindi. „Þess vegna skipti þetta mig svo miklu máli. Ég hef átt í minni baráttu og sem betur fer gengið vel. Ég leitaði mér hjálpar en komst þá jafnframt að því að úrræðin liggja ekki í augum uppi. Heilbrigðisstarfsfólk er allt af vilja gert til að hjálpa manni en það þarf meiri fræðslu um þetta.“

Grímur þunglyndis

Bjarni Jóhannes Ólafsson, gítarleikari og söngvari hljómsveitarinnar Church House Creepers frá Akureyri, svipti sig lífi 19. apríl síðastliðinn eftir baráttu við þunglyndi. Félagar hans úr hljómsveitinni komu fram á tónleikunum til að minnast hans.

„Ég hef alltaf haft það á tilfinningunni að ég hafi verið mjög heppinn með geðlækni.“
Ágúst Örn Pálsson „Ég hef alltaf haft það á tilfinningunni að ég hafi verið mjög heppinn með geðlækni.“

Ágúst Örn Pálsson, gítarleikari norðlensku hljómsveitarinnar Röskunar þekkti vel til Bjarna. „Hann var ægilega hress og hæfileikaríkur, fyndinn og til í allt. Ég myndi segja að hann hafi verið góður vinur vina sinna.“ Andlát Bjarna kom Ágústi hins vegar nokkuð á óvart. „Ég hafði ekki verið í sambandi við hann í nokkurn tíma og vissi lítið um það hvernig honum leið. Við höfðum aldrei talað um þetta en ég gerði ráð fyrir því að þetta væri raunin. Það er auðvelt að sjá alls konar merki um þetta eftir á.“

Hann segir þessi merki helst vera mikinn hressleika og kímni í bland við óhóflega áfengisneyslu. „Menn setja upp alls konar grímur.“ Önnur einkenni geta verið sú að loka sig af, hætta að hafa samband við fólk og mæta ekki á samkomur eða viðburði. Það séu „sígild kvíðaeinkenni.“

Var viss um sjálfsvíg

Ágúst þekkir nokkra einstaklinga í rokkinu sem eru að glíma við andleg veikindi. Sjálfur hefur hann þurft að berjast við þunglyndi og kvíða í mörg ár. „Ég varð mjög þunglyndur í kringum árið 2004 og var frá vinnu í 18 mánuði. Um tíma var ég mjög tæpur. Ég man mjög vel að ég var fyrst og fremst viss um að ég kæmi til með að drepa mig. Mig langaði það ekki en mér fannst það óumflýjanlegt og var skíthræddur við það.“

Hann fór til geðlæknis sem skrifaði upp á lyf fyrir hann og bókaði annað viðtal eftir sex vikur, sem er sá tími sem það tekur að sjá hvort lyfin virki. En þremur vikum síðar hafði ástandið versnað mikið. „Þáverandi kærasta mín fór á spítalann og grátbað um annað viðtal hjá öðrum lækni því að hún var hrædd. Eftir það fékk ég tíðari viðtöl og frábæra þjónustu.“

„Ég man það mjög vel að ég var fyrst og fremst viss um að ég kæmi til með að drepa mig. Mig langaði það ekki en mér fannst það óumflýjanlegt og var skíthræddur við það“

Geðlæknirinn kom honum í hópmeðferð en það þurftu að líða fimm mánuðir þangað til hún gat hafist. „Mér fannst sú bið mjög erfið en ég sé það vel eftir á að ég var alls ekki tilbúinn fyrr. Ég þurfti að vera heima og taka lyfin mín sem ég gerði.“ Eftir hópmeðferðina fylgdi læknirinn honum lengi eftir, sem Ágúst er þakklátur fyrir. „Ég hef alltaf haft það á tilfinningunni að ég hafi verið mjög heppinn með geðlækni.“

Í dag er Ágúst á mun betri stað en hann segist meðvitaður um að hann muni sennilega aldrei læknast af þunglyndinu og kvíðanum. „Fyrir um tíu árum var ég mjög hræddur um að eiga nokkra slæma daga í röð og enda á að drepa mig. Núna reyni ég að passa mig á því að vera ekki of hræddur við þetta en ég þarf líka að passa mig á að vanmeta þetta ekki.“

Viltu lesa meira? Þú getur strax lesið þessa grein og aðrar í heild sinni hér á DV.is með því að ýta á „Sjá meira“ og nýta þér hagstæða áskriftartilboð frá aðeins 928 kr. á mánuði.
Sjá meira »
Gleymt lykilorð?
Auglýsing

Athugasemdir

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.