Mouhamed Lo frjáls ferða sinna

„Það eru fleiri tugir manna sem hafa komið að þessari björgun,“ segir Eva Hauksdóttir í samtali við DV en hún er ein þeirra sem aðstoðað hafa flóttamanninn Mouhamed Lo síðustu misseri. Mouhamed sem verið hefur verið hér á landi í átján mánuði, og í felum frá íslenskum yfirvöldum í þrettán mánuði, getur loksins um frjálst höfuð strokið.

Innanríkisráðuneytið hefur ógilt ákvörðun Útlendingastofnunar um að senda hann aftur til Noregs, en norsk yfirvöld höfðu þegar staðfest að þau myndu senda hann aftur til Máritaníu þar sem Mouhamed var þræll. „Hann er allavega kominn á byrjunarreit og þarf ekki að vera í felum lengur,“ segir Eva sem hefur síðustu mánuði barist fyrir því að fá ákvörðun Útlendingastofnunar í máli Mouhameds hnekkt.

Í úrskurði Innanríkisráðuneytisins þar sem ákvörðun Útlendingastofnunar er gerð ógild er tekið fram að ekki sé lengur hægt að senda Mouhamed Lo til Noregs þar sem hann hafi þegar verið hér á landi í eitt og hálft ár. Eva segir því ljóst að ráðuneytið hafi ekki haft neinna annarra kosta völ en að ógilda ákvörðun Útlendingastofnunar í málinu. „Ráðuneytið er búið að hafa þrettán mánuði til þess að snúa þessum úrskurði Útlendingastofnunar en það var ekki gert fyrr en það var hvort sem er ekki hægt að gera neitt annað.“

Í íslenskunám

„Hann er frjáls ferða sinna núna og er að byrja í íslenskunámi á mánudaginn,“ segir Eva sem er að vonum glöð með niðurstöðuna. Þó að hún bendi á ýmsa vankanta á málsmeðferð Mouhamed Lo, tekur hún fram að hún meti það við innanríkisráðherra að síðustu misseri hafi fleiri umsóknir hælisleitenda verið afgreiddar en nokkru sinni fyrr. Því sé einhver jákvæð hreyfing í þessum málaflokki, þó hæg sé.

Þrátt fyrir góðar fregnir má ljóst vera að málinu sé ekki lokið. Eva bendir á að nú séu kostir íslenskra yfirvalda tveir. Þau geti sent hann aftur til Máritaníu, sem sé harla ólíklegt og eigi sér engin fordæmi, eða leyft honum að vera hér á landi. „En á hvaða forsendum verður það?“ Spyr Eva og bendir á nýleg mál sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum. „Við vitum ekki hvort hann fái hæli, eða dvalarleyfi af mannúðarástæðum, eða hvort hann verði að bíða í sjö ár eins og aðrir hafa þurft að sætta sig við.“ Þannig sé ennþá ákveðin biðstaða í máli hans þrátt fyrir að hann þurfi ekki lengur að vera í felum.

Stuðningsmenn Mouhameds Lo hafa að undanförnu hvatt fólk til þess að senda tölvupóst á Útlendingastofnun til þess að hvetja stofnunina til að afgreiða málið hið fyrsta, og Eva bendir á að hún og aðrir vinir hans vilji nú að hann fái hæli hér á landi eins fljótt og auðið er — biðin sé þegar orðin allt of löng.

Með tannpínu í felum

Aðspurð um það hvernig Mouhamed hafi haft það síðustu mánuði segir Eva að ýmislegt hafi gengið á. „Að vera í felum í svona litlu landi þýðir að allt sem þú gerir er áhætta, þú ferð ekki út að reykja nema það sé ákveðin áhætta fólgin í því. Og ef að maður í þessari aðstöðu og veikist þá er ekkert hægt að fara á heilsugæslustöð, þá þarf að hafa samband við einhvern lækni sem er tilbúinn að gera einhverjar rannsóknir eða útvega lyf framhjá kerfinu, sem er heilmikið mál.“ Hún tekur dæmi af því þegar Mouhamed fékk mjög slæma sýkingu í tannholdi, það hafi verið heilmikil áhætta að fara með hann til tannlæknis. „Við fórum á endanum með hann enda var hann kominn með bullandi tannpínu.“

Eva bendir á að fjölmargir hafi komið að því að aðstoða Mouhamed Lo á meðan hann var í felum hér á landi. „Það hefur verið fólk sem hefur útvegað húsnæði. Fólk sem hefur séð honum fyrir fæði og klæðum og vasapeningum og allt það. Fólk sem hefur ekið honum á milli landshluta, og hann hefur þurft að leita læknisaðstoðar. Þetta er allt það mikið batterí fyrir einn mann og útlilokað að einhver lítill hópur geti gert þetta hjálparlaust, þannig að það er ekki hægt að fara þessa leið til að bjarga mörgum.“

Útlendingastofnun endurskoðuð

Hún er viss um að Mouhamed hefði verið sendur aftur til Máritaníu ef ekki fyrir hjálp alls þessa fólks „Ef hann hefði ekki farið í felur, þá hefði hann verið sendur til Noregs, það er alveg á hreinu, vegna þess að Innanríkisráðuneytið var búið að synja honum um frestun réttaráhrifa. Hann hefði verið sendur til Noregs, og það er ekkert sem lá fyrir þá, eða ligguir fyrir enn, svo ég viti, annað heldur en það að hann hefði verið sendur aftur til Máritaníu.“

Hún segir ljóst að með samstilltu átaki sé hægt að gera ýmislegt framhjá lögunum. „Það er hægt að ná réttlæti í ákveðnum málum með slíkum aðferðum þó við getum ekki treyst að þær verði notaðar oft.“ Hún segir nauðsynlegt að yfirvöld taki til í Útlendingastofnun og skoði á hvaða forsendum úrskurðir eru felldir. „Við getum ekki búið við það í ríki sem kennir sig við mannréttindi og lýðræði að svona arfavitlausum dómum sé framfylgt. Það þarf að skoða hvernig þessi stofnun vinnur.“

Viðtal við Mouhamed

Blaðamaður DV komst í samband við tengilið Mouhamed Lo í júlí í fyrra og fékk að koma til hans nokkrum spurningum. Spurningar blaðamanns voru þýddar með aðstoð túlks sem talar móðurmál Mouhameds. Hér fyrir neðan má sjá spurningar blaðamanns og svör Mouhameds.

Nú hefurðu verið í felum í tvær vikur, geturðu lýst þessum tveimur vikum á flótta á einhvern hátt fyrir lesendum?

„Hver dagur er mjög erfiður, ég sit í herberginu mínu. Þetta er mjög stressandi. Ég hef internetaðgang sem ég nýti mér.“

Hyggstu halda áfram að vera í felum þar til ákvörðun Útlendingastofnunar um að senda þig úr landi verður dregin til baka?

„Ég vil reyna að vera í felum þar til ég verð frjáls ferða minna.“

„Ég vil búa á Íslandi“

Hvernig er aðbúnaðurinn sem þú býrð við núna, hefurðu fullan aðgang að fæði og húsaskjóli?

„Fólkið sem ég er hjá núna er mjög almennilegt við mig, ég hef nóg að borða og þannig. En tilhugsunin um hvað gerist ef lögreglan kemur og ég verð sendur til baka hræðir mig mjög mikið.“

Mér leikur forvitni á að fá að vita hvernig þú eyðir dögunum. Ég gef mér það að þú farir sem minnst út og haldir þig innandyra þar sem þú vilt ekki að einhver beri kennsl á þig og láti lögregluna vita. Ég hefði áhuga á að fá að vita hvað þú gerir til þess að fyrirbyggja að einhver finni þig og/eða dvalarstað þinn?

„Það er fátt hægt að segja, ég reyni að láta lítið fyrir mér fara. Ég fer ekki mikið út, rétt bara til þess að reykja og skrepp eitthvað stutt ef ég þarf eitthvað.“

Hefurðu áhyggjur af því að yfirvöld muni leita þig uppi og senda þig úr landi?

„Já, mjög miklar, landið mitt er mjög vont fyrir mig og aðstæðurnar erfiðar.“

Vilt þú segja eitthvað um þá ákvörðun Útlendingastofnunar að senda þig aftur til Noregs?

„Ég vil búa á Íslandi. Ég hef þegar fengið neitun í Noregi, ef ég verð sendur til Noregs senda þeir mig til Máritaníu og þar mun ég verða drepinn eða lenda í einhverju ennþá verra.“

Eins og fram hefur komið óttast þú að umsókn þín um hæli í Noregi verði hafnað í annað sinn og þú sendur aftur til Máritaníu. Hvað bíður þín þar?

„Ég myndi reyna að komast strax þaðan. Mín bíða mjög slæm örlög í Máritaníu og ríkisstjórnin þar verndar ekki mína líka. Ég myndi flýja og kannski reyna að fara til annars Afríkulands eða eitthvert annað, ég get ekki lifað í heimalandi mínu. Máritanía er ekki lýðræðisríki, fólk getur ekki mótmælt þar og ég á mér enga lífsvon. Þrælahaldarar eru oft valdamiklir og ríkisstjórnin vill ekki gera neitt til að styggja þá.“

Þakklátur

Er eitthvað sem þú vilt koma á framfæri við innanríkisráðuneytið og/eða Útlendingastofnun í tengslum við mál þitt?

„Þetta er mjög erfitt fyrir mig. Ég fæ ekki að vera hér á meðan áfrýjunin mín er í gangi. Ég hef fengið fyrstu neitun og þá á að senda mig til Noregs og þaðan aftur til Máritaníu. Þá ætti ég aldrei séns á að koma hingað aftur, jafnvel þótt innanríkisráðuneytið myndi endurskoða úrskurð Útlendingastofnunar,“ sagði Mouhamed fyrir um ári síðan.

„Stundum er ég andvaka heilu næturnar af áhyggjum og alveg þar til snemma morguns,“ sagði Mouhamed enn fremur. „Mér líkar við Íslendinga, ég vil eignast nýtt líf, öll vandamál mín eru í Máritaníu. Ég vil vinna og kannski fara í skóla einn daginn, ég vil bara lifa.“

Hann sagðist þakklátur þeim sem hefðu aðstoðað hann. „Ég er mjög þakklátur þeim sem hafa hjálpað mér á Íslandi, fólkið sem hefur hýst mig og hjálpað mér hefur verið mér mjög hjálplegt. Ég er í ótrúlega vonlausri stöðu, fyrst Noregur vill ekki veita mér hæli – vegna Dyflinnarreglugerðarinnar – er ómögulegt fyrir mig að vera löglega annars staðar í Evrópu.“

Vísaði á Dyflinarsamkomulagið

„Ég er fylgjandi því að málsmeðferð þessa einstaklings verði lokið í Noregi og henni er ekki lokið þar samkvæmt mínum upplýsingum,“ sagði Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra í samtali við DV í júlí í fyrra.

Ögmundur vísaði til Dyflinnarreglugerðarinnar og ítrekaði að Mouhamed Lo gæti áfrýjað úrskurði norskra stjórnvalda rétt eins og íslenskra. „Almenna reglan er sú að umsókn hælisleitenda er tekin til umfjöllunar í því landi sem hún kemur fyrst til. Í þessu tilviki er það Noregur. Við höfum brugðið frá þessari almennu reglu í tilviki Grikklands og það var eftir að ábending kom frá Evrópudómstólnum. Að öðru leyti höfum við haldið okkur við þessa samþykkt og það gerum við núna þegar það er Noregur sem á í hlut.“

Viðvarandi þrælahald

Þrátt fyrir að þrælahald hafi verið gert ólöglegt í Máritaníu árið 2007 hefur enginn þrælahaldari verið dæmdur þar í landi. Mannréttindasamtök hafa bent á að þrátt fyrir lagabreytingar virðist réttarkerfið þar í landi ekki geta tekið á þessum málum. Þrælahald hefur viðgengist í Máritaníu í margar aldir. Tölur eru eitthvað á reiki en að minnsta kosti 20 prósent íbúa landsins – 600 þúsund – eru þrælar. Yfirleitt eru þrælar dökkir á hörund en þrælahaldarnir hvítir arabar.

Þrátt fyrir að þrælahaldarar hafi ekki verið dæmdir í Máritaníu hafa aðgerðasinnar sem berjast gegn þrælahaldi fengið að finna fyrir því. Biram Dah Abeid er leiðtogi samtaka sem berjast gegn þrælahaldi í Máritaníu, en honum var stungið í öryggisfangelsi í lok ársins 2010 þar sem honum var haldið með herskáum íslamistum. Var hann sakaður um að hafa ráðist á lögreglumenn en í grein The Guardian um málið segir að síðar hafi komið í ljós að lögreglumenn höfðu ráðist á hann.