Davíð ver Ólaf Ragnar

Davíð Oddsson, ritstjóri Morgunblaðsins, segir fréttastofu Ríkisútvarpsins ganga erinda Jóhönnu Sigurðardóttur, forsætisráðherra, þegar fréttastofan fjallar um samskipti forseta og handhafa forsetavalds. Segir hann að fréttirnar beri þess merki að um óvild Jóhönnu sé að ræða, fréttamennskan sé vond og vilhöll. Þá lýsir fréttamennskan makki fréttastofunnar og forsætisráðuneytisins auk þess sem hann telur augljóst að jafnvel embættismenn hafi sýnt af sér óvönduð vinnubrögð með því að leita ekki til þeirra sem best þekktu til áður en spurningum var svarað með ófullnægjandi hætti.

Þetta kemur fram í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins í dag, en þar segir Davíð að venja sem hafi tíðkast í störfum forsetans frá fyrstu tíð. Það sé því einkennilegt að gera úr henni fréttamat nema að eitthvað annað búi þar undir og segir Davíð þetta vera „Spuna sem heldur ekki.“

Í svari forsætisráðuneytisins við fyrirspurn fréttastofu RÚV segir:

„Framkvæmd fylgdarinnar hefur þó ekki verið í föstum skorðum undanfarna tvo síðustu áratugi tæpa. M.a. voru gerðar ýmsar breytingar um miðjan tíunda áratug síðustu aldar sem fólu meðal annars í sér að í stað þess að forseta væri fylgt af öllum þremur handhöfum forsetavalds var gerð sú breyting að einungis einn handhafi fylgdi forseta í hvert sinn, og þá aðeins ef um embættisferðir væri að ræða. Var þó áfram gert ráð fyrir því að allir þrír handhafar forsetavalds skyldu fylgja ef um opinbera heimsókn forseta væri að ræða. Fáum árum eftir þessar breytingar festist sú venja í sessi að einungis forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar önnuðust fylgdina en forsætisráðherra var undanskilinn og hefur svo jafnan verið síðan.“

Davíð ætti að þekkja ágætlega til þessarar venju, en eins og flestir vita hefur hann lengst allra gegnt embætti forsætisráðherra og ætti því, venju samkvæmt, að hafa farið ófáar ferðir á Keflavíkurflugvöll til þess að taka í hönd forsetans áður en hann fer af landi brott. Hann segir að í svari ráðuneytisins gæti ónákvæmni: „Þarna gætir vissulega mikillar ónákvæmni. Hún skýrir að nokkru en afsakar þó ekki að fréttastofan fullyrti hvað eftir annað að forsætisráðherra hefði ekki tekið sinn þátt í þessari athöfn sl. 20 ár! Ekki er fótur fyrir þeirri fullyrðingu. Ef hún væri rétt þá þýddi það t.d. að bréfritari hefði farið sínar sennilega rúmu 200 ferðir til og frá Keflavík af þessu tilefni allar á sínu fyrsta starfsári af rúmlega 13! Hitt er annað mál að þegar nokkuð var liðið á forsetatíð fjórða forseta lýðveldisins og einkum þó með þeim fimmta, sem embættinu gegnir, fjölgaði ferðum forsetans mjög úr landi og gátu þær náð tugum á hverju ári. Fyrri forsetar höfðu farið utan einu sinni eða tvisvar á ári hverju og þeim var þá iðulega fylgt niður að Gullfossi sem lá við bryggju í göngufæri frá vinnustað handhafanna. Að sjálfsögðu er ekkert að því að handhafarnir fylgi forseta til brottfarar við svo einstök tækifæri. Í opinberar heimsóknir fóru fyrstu forsetarnir ekki nema hafa áður fengið til þess samþykki ríkisstjórnarinnar. Og a.m.k. til loka starfa bréfritara í forsætisráðuneytinu komu erlendir þjóðhöfðingjar ekki til Íslands í boði forseta nema ríkisstjórnin hefði áður samþykkt það. Þegar ferðum tók að fjölga var um það rætt við núverandi forseta að þegar utanför væri af hreinum persónulegum ástæðum eða af litlu sem engu opinberu tilefni yrði ekki talin ástæða til að allir handhafar forsetavalds fylgdu á flugvöll eða tækju á móti, og eins helst alls ekki þegar forseti kæmi vestan yfir haf og flugvél hans lenti í Keflavík um miðja nótt. Gerði forseti enga athugasemd við þá tilhögun.Forsætisráðherra var auðvitað ekki undanþeginn því að taka sinn þátt í skiptingu á fylgd við forseta þegar það átti við. Og þegar forseti fór í formlegar opinberar heimsóknir fylgdu handhafarnir allir á flugvöll og auk þess sendiherrar eða ræðismenn móttökuríkisins, sem í hlut átti. Ekki er útilokað að forsætisráðherra tímabilsins 1991-2004 hafi mætt eitthvað sjaldnar í fylgd allra síðustu ár en aðrir handhafar vegna anna, en undanþeginn því var hann ekki og óskaði ekki eftir því sérstaklega. En öruggt er að enginn handhafi hafi oftar fylgt og tekið á móti forseta, enda enginn gegnt handhafastarfinu lengur. Sé forsætisráðherra nú orðið undanþegin skyldum hinna handhafanna hefur einhver annar tekið slíka ákvörðun og ætti þá að kannast við hana,“ segir Davíð.

Davíð segir einnig að frú Vigdís Finnbogadóttir hafi haft mjög sterkar skoðanir á þýðingu þessa handtaks. „Bréfritari ræddi þetta fyrirkomulag við forseta í tíð Vigdísar Finnbogadóttur og lagði hún áherslu á þýðingu þess handtaks sem fram færi þegar handhafar forsetavalds kveddu forseta við brottför eða heilsuðu við komu fyrir formlegan flutning valdsins. Ráðuneytið benti hins vegar á að koma og brottför forseta og valdsumboð handhafa væri auglýst í stjórnartíðindum við komu og brottför forseta og aldrei hefði risið spurning um valdmörk þessara aðila á milli. Í yfirlýsingu Ólafs Ragnars Grímssonar vegna framangreindrar umræðu nú nýlega eru sömu sjónarmið uppi og voru hjá Vigdísi Finnbogadóttur. Stundum hefur verið um það rætt að finna þyrfti annað fyrirkomulag fyrir staðgengil eða staðgengla forseta í forföllum hans en nú er. Auðvitað er ekkert að því að skoða slíkt. En þó er það svo að aldrei hafa komið fram neinir annmarkar, svo vitað sé, á núverandi skipan og fyrst svo er, því þá að hringla með það? Nóg er nú hringlið. Svarið, sem stundum er gefið, um að menn geri þetta einhvern veginn öðru vísi í útlöndum, er venjulegt svar á útsöluprís.“