Steingrímur reyndi að ná til sjómanna í skugga hótunar

Steingrímur J. Sigfússon, ráðherra atvinnumála, hélt ræðu í dag í tilefni af Sjómannadeginum á hátíðarsvæðinu á Granda við Reykjavíkurhöfn. Ræðan var flutt í skugga þess að útgerðarmenn hóta því að íslenski fiskveiðiflotinn verði bundinn við bryggju á morgun til að mótmæla tilraunum ríkisstjórnarinnar til að hækka veiðigjald af hagnaði útgerðarfyrirtækja, og færa þannig meira af arði af sameiginlegu auðlind þjóðarinnar í sjóði almennings.

„Ætla ekki að varpa frekari skugga...“

Steingrímur reyndi í ræðu sinni að ná til sjómanna, en þeir hafa margir lýst andstöðu við kvótafrumvarpið við hlið útgerðarmanna sem segjast munu segja upp fólki ef frumvarpið nær í gegn. „Þessi mál snúast ekki um að veiða minna af fiski eða skerða kjör eða skiptahlutföll sjómanna. Þvert á móti stendur til að reyna eftir því sem slíkt er hægt í gegn um lög um stjórn fiskveiða að treysta betur umgjörð um kjaramál sjómanna og reyna að undirbyggja að öllum lögskráðum sjómönnum skuli tryggðir kjarasamningar og einhver umsamin lágmarkskjör. En, ég ætla fyrir mitt leyti ekki að varpa frekari skugga á þennan hátíðisdag sjómanna en orðið er með því að draga inná þann vettvang umfjöllun um átök stórútgerðamanna við stjórnvöld og aðferðir þeirra fyrrnefndu í því sambandi,“ sagði hann.

Hér er ræða Steingríms í heild sinni

Íslenskir sjómenn nær og fjær, fjölskyldur sjómanna, góðir gestir hér á sjómannadagshátíðahöldunum í Reykjavík.

Öryggismál sjómanna eru okkur jafnan ofarlega í huga á ári hverju á þessum hátíðisdegi.

Ein af sterkustu minningum uppvaxtarára minna við Þistilfjörð var angistin sem grúfði yfir byggðarlaginu meðan beðið var í óvissu um afdrif báta sem höfðu verið á sjó þegar aprílhvellurinn mikli 1963 skall á. Gleðin var ósvikin þegar bátarnir tóku að tínast inn og loks skilaði annar síðast báturinn sér að landi tæpum sólarhring eftir að bilurinn skall á. En sorgin var að sama skapi djúp þegar ljóst var að einn bátur hafði farist og tveir sjómenn drukknað. Ég man eftir föður mínum og fleiri veðurbörðum og klakabrynjuðum karlmönnum koma inn úr stórhríðinni eftir að hafa gengið fjörur næturlangt. Fátt var sagt, alvöruþungi hvíldi yfir öllu og einnig börn og unglingar skynjuðu hversu stórir og sárir þessir atburðir voru.

Þess vegna er það svo að þó við gleðjumst auðvitað yfir öllum þeim miklu framförum sem orðið hafa undanfarna áratugi í okkar sjávarútvegi. Við getum sem þjóð svo sannarlega verið stolt af okkar tæknivædda, afkastamikla og háþróaða sjávarútvegi, njótum þeirra miklu verðmæta sem hann færir inn í þjóðarbúið og höfum verið rækilega minnt á það síðustu erfiðleikaár, að hann er enn mótorinn, stóri mótorinn, sem umfram annað drífur þjóðarskútuna efnahagslega áfram, Þá; er árangurinn sem náðst hefur, þegar til stykkisins kemur okkur hvergi mikilvægari og hvergi dýrmætari en þegar kemur að öryggismálum sjómanna. Það að við skulum hafa fengið að upplifa heil ár, og það reyndar tvö með stuttu millibili að undanförnu, þar sem enginn íslenskur sjómaður hefur látist við skyldustörf er stórkostlegt. Alvarlegum slysum hefur einnig fækkað til muna og það tengist bættum aðbúnaði, betri vinnuaðstæðum en þó síðast en ekki síst aukinni áherslu og meiri meðvitund um öryggismál almennt. Þeim ber þökk og heiður sem heiður ber í þessu efni, samtökum sjómanna, útgerðarmönnum, Landhelgisgæslunni, Landsbjörg og aðildarfélögum ásamt með öllum öðrum sem fyrr og síðar hafa lagt áherslu á öryggismál sjómanna og skal þá ekki gleymt sögu Fiskifélags Íslands í því sambandi. Í framhaldi af hinu merka hugsjóna- og brautryðjendastarfi séra Odds V. Gíslasonar og bríningu Guðmundar Björnssonar landlæknis, var það Fiskifélagið sem varð síðar vettvangur baráttunnar í öryggismálum sjómanna og hafði frumkvæði að stofnun Slysavarafélags Íslands.

Sem betur fer eru áratugir og aldir hinna skelfilegu mannfórna langt að baki, sem sambúðin við sjóinn, ár og vötn kostuðu okkar fámennu þjóð. Okkur er þó engu að síður hollt að minnast þess að á síðustu áratugum 19 aldar og fram á tuttugustu öld drukknuðu að meðaltali um 70 manns ár hvert. Sambærilegur fjöldi fjölskyldna missti fyrirvinnuna og hundruðir barna urðu munaðarlaus árlega. Verstu mannskaðaárin fór talan vel á annað hundrað og því var sérstaklega fagnað árið 1902 þegar tala drukknaðra fór niður í 25.

Blessuð sé minning allra þeirra sjómanna sem látist hafa við skyldustörf á Íslandsmiðum.

Þó kjör og aðbúnaður íslenskra sjómanna hafi tekið stakkaskiptum og gríðarlegar framfarir orðið í öryggismálum eins og áður sagði, þá breytir það ekki hinu að sjómannsstarfið er ennþá sérstakt, erfitt og krefjandi. Því fylgir áhætta og fjarverur frá heimili og fjölskyldum. Ég get vel gert þá játningu hér að ég hafði enga sérstaka gleði af því frekar en mörgu öðru sem ég varð að leggja til sem fjármálaráðherra í því skini að forða ríkissjóði Íslands frá gjaldþroti, að sjómannafrádráttur yrði afnuminn í áföngum og þannig yrði því háttað, að minnsta kosti á meðan að við værum að rétta úr kútnum. Það er huggun harmi gegn að kjör sjómanna eru almennt góð, sumra stórgóð og hafa verið undanfarin nokkur góðærisár. Þannig leggur okkar afkastamikla sjómannastétt ekki aðeins gríðarlega af mörkum til þjóðarbúsins í gegn um þau verðmæti sem koma að landi, heldur greiða sjómenn einnig mikið í okkar sameiginlegu sjóði með sköttum af tekjum sínum. Ég vil taka það skýrt fram að þó þessi sé í augnablikinu staðan með sjómannafrádráttinn og enn eigum við ein tvö ár eftir þar til afkoma ríkissjóðs verður komin í ásættanlegt horf, sem sagt reksturinn orðinn hallalaus, Þá er ég ekki þeirrar skoðunar að við eðlilegar aðstæður í ríkisfjármálum geti ekki staðið rök til að taka tillit til sérstöðu sjómannsstarfsins í skattalegu tilliti. Hvort það yrði þá aftur í formi einhvers konar sjómannafrádráttar eða skattalegra ívilnana sem tengdust fæðis- eða fatapeningum eða á örðu formi læt ég ósagt og tek fram að hér tala ég fyrir mig en ekki hönd annarra.

Góðir áheyrendur !

Ugglaust búast margir við því að ég noti hér tækifærið og ræði stöðu þeirra mál sem Alþingi hefur nú til umfjöllunar og varða stjórn fiskveiða og veiðgjöld eða aðlindarentu. Það kynni ég að hafa látið eftir mér ef mál hefðu ekki skipast með þeim hætti sem raun bar vitni í gær. Í ljósi þess að í dag er hátíðisdagur sjómanna, lögbundnir frídagar þeirra og samvera með fjölskyldum í landi standa yfir, vildi ég fyrst og fremst nálgast málin frá þeim sjónarhóli sem að sjómönnum snýr og fullvissa sjómenn um að engu í þessum málum er stefnt gegn hagsmunum sjómannastéttarinnar sem slíkri. Þessi mál snúast ekki um að veiða minna af fiski eða skerða kjör eða skiptahlutföll sjómanna. Þvert á móti stendur til að reyna eftir því sem slíkt er hægt í gegn um lög um stjórn fiskveiða að treysta betur umgjörð um kjaramál sjómanna og reyna að undirbyggja að allum lögskráðum sjómönnum skuli tryggðir kjarasamningar og einhver umsamin lágmarkskjör.

En, ég ætla fyrir mitt leyti ekki að varpa frekari skugga á þennan hátíðisdag sjómanna en orðið er með því að draga inná þann vettvang umfjöllun um átök stórútgerðamanna við stjórnvöld og aðferðir þeirra fyrrnefndu í því sambandi. Ég hef önnur tækifæri til þess eftir því sem þörf krefur.

Mín sannfæring er að það sé bjart framundan í íslenskum sjávarútvegi. Við erum gæfusöm Íslendingar að okkar mikilvægasta undirstöðuatvinnugrein er matvælastóriðja. Ein stærsta gjöf þessarar þjóðar frá hendi móðir náttúru eru fiskimiðin umhverfis landið. Okkur hefur á heildina litið tekist að varðveita og nýta þá gjöf með sæmilega ábyrgum og farsælum hætti.

Flestir eru sammála um að eigi ekki illa að fara á þessum eina hnetti sem við þekkjum, að lífið hafi til að þrífast á, þá þurfum við mennirnir að breyta ýmsu í okkar lifnaðarháttum og einkum við, hinar ríku eða svokölluðu þróuðu þjóðir. En, það mun ekki breyta þeim horfum að það þurfi að brauðfæða 7 þúsund, síðan 8 þúsund og svo 9 þúsund milljónir munna hér á jörðinni á næstu áratugum. Þess vegna er það að byggja á matvælastóriðju, eiga fiskimiðin, landbúnaðinn, vatnið, endurnýjanlega orku, landrými og stórbrotna náttúru og loks okkur sjálf, mikinn mannauð, allt sannkallaðar náðargjafir.

Það er því bjart framundan á Íslandi og engin ástæða til bölmóðs eða svartsýni. Við erum óðum að sigrast á þeim erfiðleikum sem hér bar að dyrum fyrir um þremur og hálfu til fjórum árum síðan. Deilumál munu leysast, sólin heldur áfram að koma upp á morgnana, árstíðirnar hafa sinn gang, börnin vaxa úr grasi. Með öðrum orðum; lífið heldur áfram þrátt fyrir alla heimsins taugaveiklun og æsing.

Það er gæfa að fæðast Íslendingur, þannig er það og þannig skal það verða. Og hin gæfusama þjóð stendur í þakkarskuld við eina stétt manna umfram flestar aðrar. Í dag er þeirra hátíð.

Íslenskir sjómenn, til hamingju með daginn, gæfan fylgi ykkur.