fbpx
Fókus

Samson Samsonarson, lausgirti jómfrúarkrenkjarinn frá Húnavatnssýslu

Orðabanki Birtu: Jómfrúarkrenkjari

Margrét Gústavsdóttir
Laugardaginn 3. febrúar 2018 21:00

Sögnin að krenkja er ekki mikið notuð í dag. Satt að segja kemur þetta orð aðeins tvisvar sinnum fyrir á prenti á árabilinu 2010 til dagsins í dag en nokkuð oftar á milli 1960–1969, eða alls 25 sinnum.

Krenkja e-n. krenkja mey, spjalla mey, spilla siðferðilega. „Hann lét sig ekki krenkja með fégjöfum.“

Að krenkja þýðir að móðga eða skerða með einhverjum hætti og er sprottið af sænska orðinu „kränka“. Að vera krankur er öllu algengara sem lýsingarorð en krankur maður er gamall og veikburða. Sá sem er krenkjari eða krenkjar aðra manneskju er hins vegar vandræðagemlingur, sér í lag ef viðkomandi er svokallaður jómfrúarkrenkjari. Það eru ægilegir menn.

Slapp með fimmtán svipuhögg

Samson Samsonarson (1782–1846) hét maður, Húnvetningur að ætt. Hann komst snemma í kast við lögin og sumarið 1809 sat hann í fangelsinu í Reykjavík. Jörundur hundadagakonungur leysti hann úr prísundinni og gerði hann að lífverði sínum og eftir byltinguna sigldi Samson með húsbónda sínum til Englands og var því stundum nefndur Jörgins Samson.

Samson var ljós yfirlitum og bláeygur og sagður kvennamaður mikill. Árið 1821 voru ný kærumál á hendur honum tekin fyrir í landsyfirréttinum í Reykjavík. Var honum gefið að sök að vera lausgyrtur svo um munaði og var ákærður fyrir fimm lauslætisbrot og eitt að auki, sem endaði með hjónabandi, og einnig þrjú hórdómsbrot.

Bjarni Thorarensen var þá dómari í landsyfirréttinum. Hann velti því fyrir sér hvort Samson væri það sem kallað var jómfrúarkrenkjari (meyjarspillir) samkvæmt laganna bókstaf en við slíku lá dauðarefsing. Bjarni komst að þeirri niðurstöðu að það lagaákvæði ætti einungis við um heldri konur. En þar eð Samson Húnvetningur hafði ekki lagst með neinum hefðarpíum komst hann undan öxi réttvísinnar og var þess í stað flengdur fimmtán svipuhöggum.

Margrét Gústavsdóttir
....er félagi nr. 241 hjá Blaðamannafélagi Íslands.
Hún hefur m.a. starfað við sjónvarp og útvarp og verið vinsæll bloggari í gegnum árin.

margret@dv.is
Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Mest lesið

Drengirnir eru fundnir

Ekki missa af

Fókus
Í gær

Sólrún Diego kaupir 320 fermetra höll – Gert ráð fyrir vetrargarði og lítilli tjörn – Sjáðu myndirnar

Sólrún Diego kaupir 320 fermetra höll – Gert ráð fyrir vetrargarði og lítilli tjörn – Sjáðu myndirnar
Fókus
Í gær

Vernharð fór óhefðbundna leið til að auglýsa sig – Óvenjuleg fasteignaauglýsing

Vernharð fór óhefðbundna leið til að auglýsa sig – Óvenjuleg fasteignaauglýsing
Fókus
Fyrir 2 dögum

Fréttamaður RÚV bjargaði lífi Henný á síðustu stundu – Mögnuð íslensk ástarsaga

Fréttamaður RÚV bjargaði lífi Henný á síðustu stundu – Mögnuð íslensk ástarsaga
Fókus
Fyrir 2 dögum

10 reglur Hildar Eirar á Facebook – „Láttu þér þykja vænt um fólk áður en þú kommentar“

10 reglur Hildar Eirar á Facebook – „Láttu þér þykja vænt um fólk áður en þú kommentar“
Fókus
Fyrir 2 dögum

Ragga nagli – „Sjálfsrækt er sjálfselska“

Ragga nagli – „Sjálfsrækt er sjálfselska“
Fókus
Fyrir 2 dögum

Ásgrímur fékk skothelt ráð frá lækni við hrotum – „Það er bara að hrjóta eða deyja“

Ásgrímur fékk skothelt ráð frá lækni við hrotum – „Það er bara að hrjóta eða deyja“
Fókus
Fyrir 3 dögum

Óþekkt ættartengsl: Þingmaðurinn og forsetaframbjóðandinn

Óþekkt ættartengsl: Þingmaðurinn og forsetaframbjóðandinn
Fókus
Fyrir 3 dögum

5 ríkir og frægir Íslendingar – Svona búa þau

5 ríkir og frægir Íslendingar – Svona búa þau