Lífið eftir gjaldþrot

Höskuldur Þór Þórhallsson, lögmaður og alþingismaður, segir að lífið haldi áfram þó fólk verði gjaldþrota eða lendi á vanskilaskrá. Skuldafangelsi séu liðin tíð og að ekki sé hægt að gera kröfu í laun fólks.

„Það á enginn að missa æruna vegna gjaldþrots eða vanskila, það eru svo margir sem lenda í þessu nú á tímum. Fólk heldur áfram að vinna vinnuna sína, ef það hefur vinnu, og lífið heldur áfram,“ segir Höskuldur Þór Þórhallsson, lögmaður og alþingismaður. Hann vann um skeið sem aðstoðarmaður dómara í Héraðsdómi Reykjavíkur og þekkir því ágætlega ferlið sem fer í gang þegar fólk getur ekki greitt skuldir sínar.

Engin réttarhöld

„Það fyrsta sem gerist er að fólk fær sent innheimtubréf, oftast frá einhverjum lögfræðiskrifstofum eða öðrum sem sjá um slíkar rukkanir. Ef því er ekki sinnt þá er málinu stefnt fyrir dóm,“ segir Höskuldur en í flestum tilvikum er gerður svokallaður útivistardómur. „Dómarinn áritar málið þar sem ástæða vanskila er í lang flestum tilvikum sú að skuldarinn á ekki pening. Því fara engin réttarhöld fram, heldur stimplar dómarinn einungis kröfuna,“ segir Höskuldur en telji sá sem skuldar sig hafa einhverjar varnir, þá er hægt að höfða einkamál.

Eignir boðnar upp

Þegar dómarinn hefur áritað kröfuna þarf að fara með hana til sýslumanns. „Þá er kannað hvort sá sem skuldar á eignir og þá hvort þær eru veðsettar eða ekki,“ segir Höskuldur en sjaldnast er um miklar eignir að ræða. Einungis bílar og hús er tekin fjárnámi, ekki innbú, fatnaður eða laun. Ef skuldarinn á hús sem ekki er að fullu veðsett þá er húsið selt á uppboði og kröfuhafinn fær peninginn sinn, að viðbættum dráttarvöxtum, en skuldarinn restina, ef einhver er.

Ef viðkomandi á engar eignir þá gerir sýslumaður árangurslaust fjárnám og viðkomandi lendir á vanskilaskrá. „Það er ekki spennandi plagg að lenda á,“ segir Höskuldur en þá getur hver sem kaupir aðgang hjá Creditinfo, séð að viðkomandi er á vanskilaskrá. Þetta ferli getur tekið mjög mismunandi mikinn tíma, allt frá nokkrum mánuðum upp í nokkur ár. Á nær öllum stigum málsins er hægt að semja um greiðslur eða niðurfellingu lánsins. Það er þó undir velvilja bankans eða kröfuhafans komið.

Hafa ber í hug að nú er rætt um að Íbúðalánasjóður taki hugsanlega yfir einhvern hluta húsnæðislána bankanna en sjóðurinn hefur fengið auknar heimildir til að minnka greiðslubyrðar fólks. Til dæmis með lenginu lánsins.

Vanskilaskrá ekki endalokin

Höskuldur segir að þó sá sem skuldar fari á vanskilaskrá þá falli krafan ekki niður. Kröfur fyrnast hins vegar á fjórum árum, nema kröfuhafinn haldi henni lifandi og stefni málinu aftur fyrir dóm áður en krafan rennur úr gildi. Ef sá einstaklingur eða fyrirtæki sem skuldar á miklar eignir, þá er skipaður sérstakur skiptastjóri sem tekur yfir öll fjármálin og reynir að selja eignir upp í kröfurnar. „Það er ekki hægt að gera kröfur á laun fólks. Gjaldþrot eða vanskil hafa enga eftirmála aðra en þá að fólk getur ekki eignast bíl eða hús á meðan krafan er til staðar,“ segir hann.

Fólk haldi heimilum sínum

Höskuldur segir að stjórnvöld eigi að líta á það sem forgangsverkefni að koma í veg fyrir gjaldþrot og að fólk missi heimilin sín. „Þetta er það sem ég óttast mest í þjóðfélaginu. Við eigum að fara varlega í innheimtuaðgerðir og gefa fólki rýmri tíma, en hingað til hefur verið, til að gera upp sínar skuldir,“ segir hann. Um áramótin munu ný lög taka gildi sem kveði á um að hægt verði að semja um, eða fella niður að hluta, vangreidda skuld. „Þetta er jákvætt en það fær þó enginn núllstillt og það mun enginn græða á því að fara þessa leið,“ segir Höskuldur að lokum.