Vinafár saksóknari

Ólafur Þ. Hauksson var skipaður sérstakur saksóknari eftir bankahrunið 2008 en Ólafur hefur starfað við stjórnsýslu frá því hann útskrifaðist úr lögfræðideild Háskóla Íslands árið 1989. Samferðamenn Ólafs bera honum vel söguna og segja hann strangheiðarlegan, kláran rólyndismann og húmorista sem njóti sín best með fjölskyldunni, við árbakkann eða í eldhúsinu. Heimildamenn DV segja hann vandvirkan og kláran á bókina og að hann hafi svör á reiðum höndum við nánast öllum spurningum og geti vísað í lagagreinar til rökstuðnings.

Ólafur Þór Hauksson var skipaður í embætti sérstaks saksóknara í kjölfar bankahrunsins. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið auglýsti embættið laust til umsóknar í desember 2008 en enginn sótti um starfið. Þann 13. janúar 2009 réð Björn Bjarnason, þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra, að höfðu samráði við fulltrúa allra þingflokka í allsherjarnefnd Alþingis, Ólaf til að veita forstöðu rannsóknar- og saksóknaraembætti sem rannsaka ætti grun um refsiverða háttsemi í aðdraganda, tengslum við og í kjölfar bankahrunsins. Á meðan Ólafur sinnir starfi sérstaks saksóknara er hann í launalausu leyfi frá sýslumannsembættinu á Akranesi.

Fimm barna faðir

Ólafur er 46 ára en hann fæddist í Reykjavík þann 10. mars 1964. Foreldrar hans eru Haukur Haraldsson, sem starfaði sem deildarstjóri hjá Tryggingastofnun ríkisins, og Auður Jónsdóttir, sem starfaði á sama stað. Ólafur ólst upp í Reykjavík, í Réttarholtshverfinu, þar sem foreldrar hans búa enn, og er einn af fimm systkinum. Fjögur þeirra fæddust á fimm árum en elsti bróðirinn sem er fatlaður býr í foreldrahúsum. Eftir nám í Réttarholtsskóla lá leiðin í Menntaskólann við Sund en Ólafur útskrifaðist af stærðfræði- og eðlisfræðibraut MS árið 1984. Ólafi gekk vel í skóla og hélt skólagöngu sinni áfram eftir menntaskóla. Lögfræði varð fyrir valinu og í júní árið 1989 útskrifaðist Ólafur sem cand. jur. frá Háskóla Íslands. Ólafur er kvæntur Guðnýju Þorbjörgu Ólafsdóttur en þau eiga saman fjögur börn. Auk þess á Ólafur dóttur með fyrrverandi sambýliskonu sinni, Auði Brynju Proppé. Lítið samband hefur verið á milli Ólafs og elstu dótturinnar og minna en Ólafur hefði óskað að sögn heimildamanna DV.

Byrjaði sjö ára að vinna

Margrét Hauksdóttir er eldri systir Ólafs en leiðir þeirra lágu saman í gegnum mennta- og háskóla enda á svipuðum aldri. „Ólafur hefur alltaf verið duglegur í öllu sem hann tekur sér fyrir hendur, bæði í leik og starfi,“ segir Margrét og bendir á að Ólafur hafi verið farinn að selja blöð sjö ára gamall. „Hann varð snemma einn af söluhæstu blaðburðarstrákunum og frá þeim tíma hefur hann alltaf haft tekjur. Hann byrjaði að bera út blöðin en fór svo í Hagkaup þar sem hann byrjaði sem pokadýr og vann sig upp,“ segir Margrét og bætir við að Ólafur hafi ekki verið mikill óþekktarormur í æsku. „Hann var frekar hlýðinn án þess að hafa verið einhver engill. Ætli það hafi ekki verið ég sem hafi séð um prakkarastrikin. Allavega man ég ekki eftir neinu sem var af því taginu að maður hafi sopið hveljur yfir.“

Vinnur með bros á vör

Á skólaárunum vann Ólafur sem lagermaður í Hagkaupum meðfram náminu. Eftir háskólanám gegndi hann starfi forstöðmanns á skrifstofu sýslumannsins á Seltjarnarnesi til ársins 1992 og sem fulltrúi hjá bæjarfógetanum í Hafnarfirði, Garðakaupstað og á Seltjarnarnesi og sýslumanninum í Kjósarsýslu, sem í dag kallast sýslumaðurinn í Hafnarfirði, til ársins 1996. Ólafur var svo skipaður sýslumaður á Hólmavík þar sem hann var í tvö ár. Samstarfsmenn Ólafs segja að hann hafi fljótt orðið sérfræðingur í uppboðum og uppboðsrétti, lögreglu- og ákærumálum og ekki leið á löngu áður en lögfræðingar, uppboðshaldarar og aðrir sérfræðingar víða um landið fóru að leita til hans eftir ráðleggingum og gamall samstarfsmaður hjá sýslumannsembættinu segir að það hafi ætíð verið gott að leita til Ólafs, hann hafi unnið öll sín verkefni með bros á vör.

Frá Hólmavík flutti Ólafur til Akraness en þar hefur fjölskyldan búið síðan og hann starfað sem sýslumaður. Að sögn viðmælenda DV er Ólafur ákaflega vel liðinn á Akranesi en honum hefur tekist að tengjast vel inn í bæjarfélagið í gegnum skólastarf barnanna, er virkur og vel sýnilegur.

Fyrirferðarlítill í skóla

Gamlir skólafélagar úr MS segja lítið hafa farið fyrir Ólafi á menntaskólaárunum. Hann hafi einbeitt sér að náminu en ekki tekið mikinn þátt í félagslífi skólans. Gamall skólafélagi hans segir að Ólafur hafi verið hálfgerður nörd á þessum tíma. Annar skólafélagi, Sveinn Pálmason ráðgjafi hjá hugbúnaðarfyrirtæki í Noregi, sem útskrifaðist með Ólafi úr MS á sínum tíma tekur undir að það hafi ekki gustað af Ólafi í menntó. „Ég man í rauninni lítið eftir honum. Þetta var náungi sem fór afskaplega lítið fyrir. Ég upplifði hann sem feiminn, góðan dreng sem tók lítinn þátt í félagslífi skólans. Þegar útskriftarbekkurinn hittist í fyrra hafði hann nýlega tekið við þessu stóra verkefni. Hann var því rólegur á reunion-inu enda var hann alltaf rólegheita- og akkúratmaður,“ segir Sveinn og bætir við að það hafi ekki komið honum á óvart þegar Ólafur var valinn í þetta mikilvæga verkefni. „Hann tók ekki mikinn þátt í félagsstörfum eða pólitík innan MS en ég er mjög ánægður með hann sem sérstakan saksóknara og tek ofan hattinn fyrir honum fyrir það mikilvæga starf sem hann er að vinna.“

Ungur í sambúð

Helga Rún Pálsdóttir var einnig með Ólafi í menntaskóla. Hún var vinkona þáverandi kærustu hans og kynntist honum því ágætlega. „Ég hreinlega sef betur á nóttunni eftir að Ólafur tók við þessu starfi og ég er ánægð fyrir hönd okkar Íslendinga að hann skyldi vera valinn í þetta hlutverk en að sama skapi vorkenni ég honum að þurfa að sinna þessu. Ólafur er traustur maður, samkvæmur sjálfum sér og með sterka réttlætiskennd. Hann flanar ekki að neinu og við getum treyst því að hann undirbúi sig vel enda hefur hann unnið sig hægt og rólega en örugglega upp í starfi,“ segir Helga Rún sem missti sambandið við Ólaf þegar hún fór út í nám og hann í HÍ. „Það var alltaf gaman að koma heim til Ólafs og hann var mikill höfðingi heim að sækja sem stjanaði í kringum okkur vinkonurnar. Hann var mjög vel liðinn í menntaskóla en tók ekki mikinn þátt í félagslífinu. Hann var fjarri því að vera félagsfælinn en var hreinlega heimakærari en margur enda snemma kominn í sambúð,“ segir Helga og bætir við að Ólafur hafi verið mikill reglumaður. Aðspurð útskýrir Margrét systir hans að Ólafur hafi tekið svo lítinn þátt í félagslífi MS vegna anna. Hann hafi eytt miklum tímum yfir bókum og alltaf verið í vinnu með skóla. Hún þvertekur fyrir að hann hafi verið einhver prófessor og segir af og frá að Ólafur hafi verið nörd. „Alls ekki, þegar hann gaf sér tíma var hann hrókur alls fagnaðar. Ég held að hann sé allra, allavega man ég ekki eftir neinum sem finnst hann leiðinlegur. Þegar hann mætir á svæðið er ávallt mikið hlegið og haft gaman. Eins er mesta fjörið í barnaafmælum fjölskyldunnar við borðið hans,“ segir hún og Helga Rún tekur í svipaðan streng: „Ólafur var með djúpan húmor sem ég skildi ekki alltaf. Hann er mjög vel lesinn og klár án þess að þurfa að troða skoðunum sínum upp á aðra,“ segir hún en bætir við að hann sé mjög fastur fyrir. „Ég hef aldrei lent í að rökræða við Ólaf en ég held að hann virði skoðanir annarra og kunni að hlusta.“

Ástin kviknaði í vinnunni

Ástin kviknaði milli Ólafs og Guðnýjar Þorbjargar í Hagkaupum þar sem þau unnu bæði. Þeir sem þekkja til hjónanna segja þau afar samstillt og að heimili þeirra sé bæði stórt og fallegt. Ólafur er fjölskyldumaður sem nýtur tímans með konu og börnum og gefur sér ávallt tíma fyrir fjölskylduna þrátt fyrir annríki. Að sögn vina hans er hægt að ganga að honum vísum heima við á kvöldin. „Þau hjónin eru mjög samrýnd, dugleg og vinna vel saman. Hún er á kafi í námi í Háskólanum á Bifröst og hann í sínu stóra verkefni. Saman tekst þeim að láta allt ganga og maður sér aldrei neina hnökra,“ segir Magnús Guðmundsson forstjóri Landmælinga Íslands og einn besti vinur Ólafs.

Margrét segir bróður sinn duglegan inni á heimilinu. Hann baki, þrífi og taki þátt í umönnun barnanna þegar hann sé heima. Margrét segir enn fremur að vinnusemi hafi alltaf einkennt Ólaf. Þegar hann var 17 ára hafi hann verið búinn að fjárfesta í glænýjum bíl sem beið í innkeyrslunni í tvo mánuði þar til hann fékk prófið. „Hann er líka gríðarlegur húmoristi sem á auðvelt með að gera grín að sjálfum sér. Hins vegar finnst honum best að vera í fárra manna hópi og er mikill fjölskyldumaður. Það er regla á öllu í kringum hann enda hefði hann líklega ekki komist í gegnum nám og vinnu nema af því að hann er með hlutina í föstum skorðum. Hann setur miklar kröfur á sjálfan sig og er formfastur í sínum störfum sem útskýrir kannski af hverju hann er á þeim stað sem hann er á í dag,“ segir systir hans.

Hnýtir til að slappa af

Magnús og Ólafur voru báðir tiltölulega nýfluttir upp á Akranes þegar leiðir þeirra lágu saman. „Við eigum stráka sem eru jafnaldrar og þegar þeir voru sex, sjö ára gamlir kynntumst við í gegnum fótboltaæfingar þeirra. Við vorum stoltir feður á hliðarlínunni. Við fyrstu kynni fannst mér þetta svakalega stór og mikill maður en fljótt komst ég að því að þarna var góður maður á ferð og mjög mannlegur,“ segir Magnús og bætir við að Ólafur hafi ásamt fleiri góðum vinum á Akranesi smitað hann af stangaveiðiáhuga . „Við sitjum líka gjarnan saman og hnýtum flugur, það er eitt af því sem tengir okkur. Ólafur er snilldarveiðimaður, miklu betri en ég nokkru sinni, og hefur kennt mér margt, bæði er varðar veiði og fluguhnýtingar. Báðir höfum við líka gaman af því að elda og höfum aðeins verið að prófa okkur saman í eldamennskunni,“ segir hann og bætir við að þeim hafi líklega tekist best upp með skötusel þegar kemur að sigrum í eldhúsinu. Margrét, systir Ólafs, þekkir til matarboða þeirra félaga og ber þeim vel söguna.

Fékk veiðidelluna í arf

Fjölskyldan, matur, veiði og fluguhnýtingar eru á meðal aðaláhugamála Ólafs. Hann elskar að vera einn með sjálfum sér úti í straumharðri ár að etja kappi við náttúruna en slappar best af með fluguhnýtingasettið fyrir framan sig og nær, með handavinnunni, að kúpla sig út úr amstri stjórnsýslunnar. Þeir sem þekkja hann best segja hann algjöran veiðifíkil - veiðimann af lífi og sál. Hann veiðir aðallega silung á flugu og er Varmá í Ölfusi í uppáhaldi. Veiðiáhugann fékk hann í arf frá föður sínum en þegar hann var patti voru þeir feðgar mættir við árbakkann þegar áin var opnuð á vorin. Auk stangaveiðinnar er Ólafur í skotveiði og skýtur rjúpur með félögum sínum fyrir jólin. Matarástin var þegar farin að láta til sín segja í menntaskóla en samkvæmt bekkjarsystur hans var Ólafur þá þegar farinn að reyna fyrir sér í eldhúsinu og það með ágætum árangri.

Lítill íþróttamaður

Þrátt fyrir að vera gæddur mörgum hæfileikum virðist Ólafur ekki vera mikill íþróttamaður. Gamall starfsfélagi hans úr sýslumannsembættinu segir þá félaga hafa spilað vikulega saman fótbolta og að þar hafi keppnisskap Ólafs komið greinilega í ljós. Eins og vanalega hafi Ólafur gert sitt besta en félaginn segir að þrátt fyrir marga kosti sé ekki fyrir knattspyrnuhæfileikum hjá Ólafi að fara. Magnús hjá Landmælingum tekur í svipaðan streng. „Ég hef aldrei séð hann spila fótbolta og get reyndar ekki séð hann fyrir mér þannig. Á Akranesi hefur þó frést til hans í kraftgöngu ásamt eiginkonunni en þá ganga þau við Akrafjall. Samkvæmt þeim sem til hans hafa séð sést á löngu færi að þarna fer Ólafur en það gerir hið kraftmikla göngulag hans.“

Fáir en góðir vinir

Magnús segir Ólaf góðan vin og félaga. „Það tekur tíma að kynnast honum en sem vinur er hann sem klettur. Hann á ekkert endilega marga vini, en góða. Hann gefur sér tíma til að velja fólkið í kringum sig en ef maður er kominn inn er um traustan vinskap að ræða. Hann er alltaf kátur og hlæjandi og það er mjög þægilegt að vera nálægt honum. Maður kemst í gott skap eftir að hafa hitt Óla því hann smitar frá sér kátínu og þótt hann sé þungt hugsi vegna vinnunnar verður maður ekki var við það. Hann er klókur að aðskilja vinnu og persónulegt líf sitt enda vanur embættismaður sem hefur fjölþætta reynslu.“

Klaufalegur í tilhugalífinu

Þegar Magnús er inntur eftir sögu af Ólafi sem lýsi honum vel dettur honum saga í hug úr tilhugalífi þeirra Guðnýjar. „Þá bauð hann henni í tjaldútilegu vestur á firði. Herramaðurinn sem hann er sá um að taka þau til og þegar Guðný spurði hvort allt væri klárt kinkaði hann kolli. Hann hafði tínt úr bílskúrnum allt sem til þurfti og komið við í búð til að kaupa kjöt á grillið því hann vildi sýna henni hvað hann kynni fyrir sér í matreiðslu. Þegar þau voru komin á leiðarenda og Óli ætlaði að hella kolum í grillið kom í ljós að hann hafði tekið sementspoka í stað kola. Fyrsta rómantíska kvöldmáltíðin í tjaldi klúðraðist því heldur betur og þau fóru svöng að sofa. Guðný hefur gert mikið grín að honum en líklega hefur þessi reynsla kennt honum að vanda sig betur. Þetta var á viðkvæmum tíma í tilhugalífinu og útkoman hefði getað verið önnur en þau hlæja bæði að þessu í dag,“ segir Magnús og bætir við að þetta sé dæmi um klaufaskap sem stundum geti fylgt Ólafi. Hann eigi hins vegar auðvelt með að gera grín að sjálfum sér og segi söguna af útilegunni þegar hann tók með sementið reglulega. „Hann hefur fyrir löngu og oft og mörgum sinnum bætt fyrir þennan kvöldverð,“ bætir Magnús við.

Tapsár og stífur

Enginn er gallalaus og þegar Magnús er spurður út í ókostina segir hann vin sinn geta verið tapsáran. „Hann þolir ekki að tapa, sérstaklega ekki þegar kemur að veiði. Hann er mikill keppnismaður og getur hreinlega ekki hugsað sér að koma aflalaus heim. Ég man líka ekki eftir að hann hafi nokkurn tímann komið fisklaus heim. Ef svo hefur verið hefur hann allavega ekki sagt frá því.“ Til marks um keppnisskapið kemur Magnús með aðra sögu. „Það var einnig í tilhugalífinu að Ólafur bauð Guðnýju með sér í veiði en ekki gekk betur en svo að hún veiddi meira en hann. Síðan hafa þau ekki farið saman að veiða og ég býst við að hún hafi áttað sig á því að það væri slæmt fyrir sambandið ef útkoman yrði alltaf á þann veg að hún veiddi meira.“

Margrét, systir Ólafs, tekur undir orð Magnúsar varðandi kappsemina. „Hann hefur nokkrum sinnum farið með mínum manni á veiðar og ef það kemur fyrir að eiginmaður minn fær fisk á undan honum missir Ólafur málið þar til hann er sjálfur kominn með fisk. Það er í eina skiptið sem hann verður orðlaus,“ segir Margrét hlæjandi og bætir við að hann geti einnig verið þrjóskur. „Ef hann kemst í þann gírinn getur hann orðið formlegur og fjarlægur - það er einhvers konar stífni sem hleypur í hann.“

Jafnlyndur og síbrosandi

Svala Ólafsdóttir lögfræðingur var skólafélagi Ólafs í lögfræðinni en hún segir bjart yfir öllum minningum tengdum Ólafi. „Í háskólanum var hann glaðvær, elskulegur og skemmtilegur skólafélagi. Hann var jafnlyndur og alltaf kátur. Ég man bara eftir honum brosandi.“ Aðspurð segir Svala Ólaf hafa staðið sig vel í starfi sem sérstakur saksóknari eftir bankahrun. „Ég hef trú á honum í þessu starfi og hann er með gott stuðningslið á bak við sig. Svona starfi sinnir enginn einn og sem betur fer hefur hann góða starfsmenn. Mér hefur fundist honum takast vel að standa í framlínunni og ráða vel við þær spurningar og ágengni sem hann hefur staðið frammi fyrir. Ég vona bara að álagið beygi hann ekki frekar en aðra starfsmenn embættisins. Ég ber virðingu fyrir honum, það þarf mikið hugrekki og stórhug til að axla þá ábyrgð sem þessu mikilvæga starfi fylgir.“

Klár á bókina

Kristín Völundardóttir, sýslumaður á Ísafirði, var fulltrúi sýslumanns í Kópavogi þegar Ólafur var fulltrúi í Hafnarfirði. „Ég leitaði mikið til Ólafs enda fær á sínu sviði. Þú kemur aldrei að tómum kofanum hjá honum.“ Hún vill þó ekki taka svo djúpt í árinni að kalla hann „besserwisser“. „Ólafur er mjög fróður og hann er klár á bókina. Hann er hreinn og beinn og er ekkert að fela það sem hann veit. Ég man aldrei eftir að hafa leitað til hans með eitthvað sem hann gat ekki hjálpað mér með. Hann kemur með svör og vísar svo í lagagreinar,“ segir Kristín og bætir við að Ólafur sé líka skemmtilegur maður. „Hann er hress og alltaf léttur í lund og alveg strangheiðarlegur.“ Þegar hún er innt eftir göllum hugsar hún sig um. „Ég hef líklega ekki unnið nógu náið með honum til að þekkja gallana auk þess sem við höfum alltaf unnið saman að hlutunum en aldrei gegn hvort öðru. Hann er almennt séð mjög vel liðinn meðal félaganna. Ef ég ætti að nefna einn galla þá finnst mér að hann ætti að hugsa betur um heilsuna.“

Að sögn Áslaugar Rafnsdóttur hjá sýslumanninum á Akranesi er Ólafur góður yfirmaður. „Hann er afar vandaður embættismaður, frábær yfirmaður og við óskum honum alls hins besta,“ segir segir Áslaug og Anna Birna Þráinsdóttir, sýslumaður í Vík og kollegi Ólafs, tekur í sama streng. „Ólafur er afskaplega heill og vandaður maður, heiðarlegur og greindur. Í gegnum tíðina hef ég leitað ráða hjá honum og Ólafur er ávallt boðinn og búinn að hjálpa.“ Anna Birna bætir við að auðvelt sé að eiga samskipti við Ólaf. „Ég hef ekkert nema jákvætt um hann að segja og þekki hann ekki nógu vel til að geta nefnt einhverja galla.“

Krefjandi starf í kastljósinu

Aðspurð viðurkennir Margrét að hún hafi vonast til þess að Ólafur tæki starf sérstaks saksóknara ekki að sér. „Þegar ég sá þessa stöðu auglýsta datt mér hann strax í hug en í sannleika sagt þá vonaði ég að hann tæki þetta ekki að sér. Ég hélt þeim skoðunum fyrir mig og það kom mér ekkert á óvart þegar hann sagði mér að hann hefði tekið starfið. Þetta verkefni er í samræmi við önnur verkefni sem hann hefur sinnt, hann hefur verið settur saksóknari í einstökum málum, verið falin rannsókn í öðrum og unnið í opinberri stjórnsýslu. Að sama skapi hefur hann eða hans fjölskylda ekkert komið nálægt fjármálageiranum. Að mínu mati er hann fyllilega hæfur til að sinna þessu starfi, svo framarlega sem hann fær þann mannskap sem þetta risastóra verkefni kallar á. Það er gott til þess að finna að það ríkir skilningur fyrir því í samfélaginu,“ segir Margrét og bætir við að hún vonist til þess að Ólafur fái smá frí í sumar. „Hann tók ekkert frí í fyrra og það lítur ekki út fyrir að hann fái frí núna en hann verður að fá að hlaða batteríin. Vonandi er hægt að haga vinnunni þannig að hann geti leyft sér að hvíla sig. Hlutirnir hafa gerst mjög hratt, það er eitt að vinna krefjandi verkefni og annað að þurfa að vinna það í kastljósi fjölmiðlanna. Hann hefur þó aldrei kvartað en ég ímynda mér að álagið sé töluvert.“

Verður ekki keyptur

Samferðafólk Ólafs í gegnum lífið er á einu máli um að þar fari vandaður maður og að honum hafi tekist vel að aðskilja vinnu frá einkalífi. Vissulega taki annríki og ferðalög sinn toll en að Ólafur líti á hið mikla starf sem hann standi nú frammi fyrir sem tímabundið verkefni sem verði að klára. „Ólafur vandar sig alltaf. Hann tekur sinn tíma til að gera hlutina því hann vill gera þá vel svo þeir séu skotheldir. Hann er mjög klár og með mikla reynslu af að fást við ólík mál. Hann er líka með mannlega þáttinn á hreinu og útkoman er afar skemmtileg og vönduð og á vel við í þeirri stöðu sem hann gegnir,“ segir fyrrverandi kollegi hans.

Viðmælendum DV kemur ekki á óvart að Ólafur hafi verið valinn í starf sérstaks saksóknara og einn tekur svo djúpt í árinni að kalla hann heiðarlegasta mann á landinu. Anna Birna tekur undir: „Að mínu mati er hann í hópi þeirra bestu sem hægt var að velja í þetta starf og ég tek fyllilega undir að hann sé einn heiðarlegasti maður á Íslandi.“ Vinkona hans úr MS á lokaorðin: „Þetta er frábær og heiðarlegur maður sem við þurfum ekki að óttast að verði keyptur. Ólafur er heill í gegn.“