Fiskifræðin í núverandi mynd er valdatæki kerfisins og stórútgerðanna og hefur kerfisbundið þaggað niður alla gagnrýni gegn sér. Þetta er mat Menakhems Ben-Yamis fiskifræðings og ráðgjafa FAO. Hann segir fiskifræðina vera í herkví stofnstærðarmælinga. Ben-Yami mælir með staðbundinni fiskveiðistjórnun og segir kvótakerfi óhjákvæmilega leiða til þess að fiskveiðiréttindi safnist á fárra hendur.

Menakhem Ben-Yami, fiskifræðingur og ráðgjafi FAO, Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, gefur fiskifræðinni falleinkunn og telur hana vera í herkví stærðfræðinga og manna sem fást við stofnstærðarmælingar einstakra fiskitegunda.

Ben-Yami telur að fiskifræðin hafi brugðist meðal annars með því að fjarlægjast líffræði og vistfræði hafsins eins og hann tíundar í sjávarfréttablaðinu Fishing News 9. apríl síðalstiðinn.
„Þekking fiskilíffræðinnar, lífeðlisfræðinnar og vistfræðinnar ásamt þekkingu á hegðun og umhverfi gefur okkur færi á að stjórna veiðum á réttum fisktegundum á réttum tíma og réttum stöðum. Það mun sannast að slík fiskveiðistjórnun er mun skilvirkarii heldur en mælingar á magni og stofnstærð.“

Ben-Yami kveðst ávallt hafa verið hugsi yfir ríkjandi fiskveiðistjórnun og telur að sjómenn og samtök þeirra ættu að sjá til þess að sú fiskfræðilega þekking, sem lögð er til grundvallar ríkjandi fiskveiðistjórnun, ætti að sannreyna af vísindamönnum sem óháðir eru kerfin sjálfu. Þekking og reynsla sjómannanna sjálfra skipti afar miklu máli. „Sjómenn vita vel hvaða afleiðingar harður vetur eða mikla ógæftir geta haft fyrir veiðar ári síðar. Þeir vita einnig vel að góð afkoma eins fiskistofns getur haft áhrif til góðs eða ills á veiðar úr öðrum fiskistofnum. Þeir nema orsakasamhengi sem tölfræðileg gögn eru ónæm fyrir. Allt of oft er þekkingu sjómannanna sjálfra vísað frá á þeim grundvelli að hún sé óvísindaleg, bjöguð eða brotakennd og því gagnslaus.“

Ótrúverðug nákvæmni í ráðgjöf
Ben-Yami gagnrýnir fiskifræðinga sem láta það eftir sér að mæla stofnstærðir í samræmi við viðskipta- og rekstrarhagsmuni útgerða sem búa við kvótakerfi. „Fiskveiðistjórnunarkerfi sem grundvallast á útgefnum heildarkvóta gerir þá kröfu til fiskifræðinga að þeir skili miklu nákvæmari gögnum um stærð stofna en vísindin geta gert. Fiskifræðingar sem láta það eftir sér að gefa upp nákvæmar stofnstærðartölur til þess að þóknast fiskveiðistjórnkerfinu ættu að skammast sín,“ segir Ben-Yami og bætir við, að því nákvæmari sem stofnstærðarútreikningar virðist vera á pappírnum því ótrúverðugri séu þeir.

Við þetta bætist að fiskifræðilegar niðurstöður eru metnar og endurskoðaðar af starfsbræðrum og -systrum, en það myndar að mati Ben-Yamis vítahring sem viðheldur ágöllum núverandi vísindaþekkingar. „Fiskifræðingarnir úr sömu greinum og sömu skólum meta og endurskoða niðurstöður hverra annarra. Fiskifræðingar, sem gagnrýna aðferðirnar í heild sinni, eru ekki spurðir álits um stofnstæðarmatið. Á sama tíma hundsa menn álit gagnrýninna fiskifræðinga sem standa utan við opinbera fiskiveðistjórnunarkerfið. Það er þaggað niður í þeim, grafið undan þeim og þeim haldið frá störfum innan greinarinnar.“

Fiskveiðar eini áhrifavaldurinn?
Menakhem Ben-Yami beinir sjónum sínum að stofnstærðarmælingunum og lýsir þeim sem stærðfræðilegum líkönum sem eigi við um einstaka fisktegundir. Þegar bættust við bergmálsmælingar varð þetta að þægilegum kosti til að stunda fiskifræði. Afleiðingin sé þekkingarskrifræði og tölvuvinnsla sem að verulegu leyti hafi leyst af hólmi líffræðilegar og vistfræðilegar rannsóknir.
„Ríkjandi nálgun fiskifræðinnar gefur sér að heildarstofn fisktegundar sé það sem afgangs er frá árinu áður að frádregnum þeim afla sem úr stofninum var veiddur og að frádreginni náttúrulegri dánartíðni. Vísindi sem byggjast á þessu gefa sér að eini þátturinn sem hægt sé að hafa stjórn á séu veiðarnar úr stofninum. Með þessum gefa menn sé að veiðar séu eina ástæða stofnstærðarsveiflna og því megi stjórna stofnstærðinni með því að stýra veiðunum.“

Ben-Yami véfengir þetta og bendir á að menn vanmeti mjög náttúrulega dánartíðni í hafinu. „Sérfræðingar telja nú að sjófuglar heimsins éti árlega um 70 milljónir tonna úr hafinu. Fiskveiðar skila um 80 milljónum tonna á land ár hvert. Ef við bætum því við sem sjávarspendýrin éta ár hvert má ætla að þriðjungur eða hugsanlega helmingur dánartíðninnar sé af völdum fiskveiða. Þetta merkir að náttúruleg dánartíðni er tvöfalt til þrefalt meiri en fiskifræðin hefur stuðst við til þessa.“
Ben-Yami segir fásinnu að styðjast við líkön sem einangra fiskistofna frá vistkerfi sínu og sambýlinu í hafinu við aðrar tegundir.

Kvótasetning mótdræg litlum útgerðum
Fiskveiðistjórnun með kvótakerfi leiðir að mati Ben-Yamis óhjákvæmilega til þess að fiskveiðiréttindi safnist á fárra hendur með þeim alvarlegu afleiðingum, að þegar menn neyðist til þess að skera niður kvóta leiki það minni útgerðirnar afar grátt. Þetta getur að hans mati haft afar djúpstæðar afleiðingar fyrir staðbundin samfélög og jafnvel heilu menningarsvæðin. Sjómenn séu umvörpum gerðir að brotamönnum og meðafli í tegundum, sem ekki hafi verið kvótasettar, verði áberandi. Þetta grafi undan heiðarlegum fiskveiðum og leiði til ólögmætra aðgerða eða lögbrota þegar val sjómanna standi á endanum aðeins um að bera lítið úr býtum eða hætta.
Litlar útgerðir standa undir tveimur þriðju hlutum þess afla sem fer beint til manneldis í heiminum. Samkvæmt upplýsingum frá FAO eru sjómenn um 28 milljónir um heim allan. Meira en 90 prósent þeirra starfa hjá litlum útgerðum. Þær sjá um 84 milljónum manna fyrir störfum í fiskvinnslum, við dreifingu og sölu á fiskafurðum.

Fiskveiðistjórn sem atvinnugrein
Menakhem Ben-Yami segir að fiskveiðistjórnun nútímans sé orðin einskonar atvinnugrein sem viðhaldi sjálfri sér og verji sína eigin hagsmuni. Þetta megi ráða af stöðugum yfirlýsingum um að án fiskifræðinga, tæknimanna, skriffinna og eftirlitsaðila tæmist höfin af fiski fljótt og örugglega. „Þetta fellur vel að Parkinsonslögmálinu og nærist auk þess á öfgum náttúruverndarsinna og illa upplýstum fjölmiðlum sem telja að veiðar ógni vistkerfi hafsins og séu í raun eina ógnin við það. En rétt eins og aðrar stórar skipulagsheildir hefur fiskveiðistjórnunarkerfið tilhneigingun til þess að viðhalda sjálfu sér. Kerfiskarlarnir eru ævinlega fljótir að kenna sjómönnum um ofveiði. Enginn er hins vegar reiðubúinn til þess að axla ábyrgð á röngum akvörðunum fiskveiðistjórnunarinnar sem skaða auðlindina, útveginn og umhverfið.“

Sérsaumuð fiskveiðistjórn
Ben-Yami sakar Evrópusambandið um slæma stjórnun fiskveiða og fullyrðir að sú aðferð, að setja allar fiskveiðar undir sama hatt, sé einmitt dæmi um það hvernig ekki eigi að stjórna veiðunum. Máli sínu til stuðnings bendir hann á verk bandaríska nóbelsverðlaunahafnn Elinor Ostrom. Elinor hefu sýnt fram á að fiskveiðum hafi víða verið vel stjórnað á staðbundinn hátt. Rannsóknir hennar hafa sýnt, að ekkert eitt kerfi, engin ein regla, geti gert sama gagn við allar aðstæður. Fjölbreytni tegunda sé mikill og mikill munur sé á veiðum frá einu menningarsvæði til annars. Niðurstaðan Elinor er því sú að sérsauma þurfi fiskveiðistjórnun eftir aðstæðum.

Loks telur Ben-Yami að svara þurfi einni mikilvægri spurningu: Hvort sé mikilvægara; samanlagður hagnaður af auðlindanýtingunni eða sá fjöldi einstaklinga sem geti framfleytt sér á fiskveiðum. Hann segir að menn megi ekki halda í þá skrifræðislegu þráhyggju að setja allar veiðar undir sömu fiskveiðistjórnun. „Mín skoðun er sú að rétti til strandveiða ætti einvörðungu að deila út til smærri útgerða.“ Hann bætir við að góð fiskveiðistjórn felist meðal annars í því að koma í veg fyrir að réttur til fiskveiða komist í hendur útgerða, erlendra sem innlendra, sem veiði upp fiskinn fyrir framan nefið á heimamönnum.