Lokaði á mininngarnar í 40 ár

Ingólfur Harðarson var beittur kynferðislegu ofbeldi í æsku. Starfsmaður sjúkrahúss misnotaði hann fimm ára en þá hafði hann verið lagður inn vegna einkenna kynferðisofbeldis og níu ára var honum nauðgað af vörubílstjóra. Þrátt fyrir að hafa lokað á minningarnar mótaðist allt hans líf af ofbeldinu. Við vinnu í 12 spora kerfi Al-Anon fóru minningarnar að brjótast fram. Ingólfur hefur unnið mikið í sínum málum í gegnum SASA og berst nú gegn úrræðaleysinu sem hann segir einkenna samfélagið.

„Við verðum að fá fólk til að opna augun. Sjálfur hef ég enga trú á að þögn sé viljandi fantaskapur foreldra eða umhverfisins. Ég neita að trúa því. Fólk veit hins vegar ekki alltaf hvað á að gera við upplýsingarnar,“ segir Ingólfur Harðarson, uppfinningamaður og baráttumaður gegn kynferðisofbeldi. Ingólfur lenti í grófu ofbeldi í æsku en hefur unnið mikið í sínum málum og vill opna umræðuna og takast á við úrræðaleysið sem hann segir einkenna málaflokkinn í samfélaginu.

Lífið mótaðist af ofbeldinu

Saga Ingólfs er bæði skelfileg og sorgleg. Þegar hann var fimm ára var hann lagður inn á sjúkrahús í Reykjavík þar sem hann varð fyrir grófri kynferðislegri misnotkun. „Ég lenti inni á þessum spítala út af einkennum sem ég veit í dag að voru frá kynferðisofbeldi, átti í erfiðleikum með meltinguna og átti til að missa hægðir, og var lagður þarna inn en lenti þar í enn meira ofbeldi. Í dag veit ég að þessi spítali var ekki hollur staður fyrir unga drengi og maður spyr sig: Hvaða úrræðaleysi var í gangi í samfélaginu? Af hverju var ekki tekið á málunum? Það er fáránlegt að þetta hafi getað gerst. Ég var bara barn og þarna átti ég að vera öruggur en samt gerðist þetta og viðbrögðin voru engin,“ segir Ingólfur en allt hans líf mótaðist af ofbeldinu þótt hann hafi lokað á minningarnar í 40 ár. Hann segir hugann ótrúlegan í að grafa erfiðar minningar en þar sem ofbeldismennirnir hafi hvorki verið úr hans fjölskyldu né í hans nánasta umhverfi hafi áreitið frá minningunum verið minna.

Lagður í einelti

Barnaskólaganga Ingólfs var enginn dans á rósum. Þar sem hann átti til að missa hægðir var hann auðvelt fórnarlamb eineltis og lenti í slæmu einelti, ekki aðeins í skólanum heldur í öllu hverfinu. „Ég náði aldrei að mynda tengsl við félagana og á enga vini frá æskunni. Það var ekki fyrr en ég kemst á 13,14 ára aldur að eineltið hætti. Þá fór ég að hjálpa þeim við að stríða mér, bætti húmor í þetta og þá misstu þeir áhugann,“ segir Ingólfur og bætir við að þetta hafi ekki verið auðveldir tímar. „Ég mæli allavega ekkert með slíkri æsku.“

Endalaus vanlíðan

Um 40 árum síðar, þegar Ingólfur hóf vinnu í 12 spora kerfi Al-Anon, fóru minningarnar að brjótast fram. „Fjórða sporið í öllum 12 spora samtökum er að gera upp - fara til baka. Ekki til að dvelja þar heldur til að vinna með vandamálið í farvegi sem leiðir til lausnar. Við erum alltaf að leita að lausnum og ef við finnum traust opnumst við. Í svona samtökum finnurðu traust og þar með var kominn vettvangur til að opna. Í fyrstu kom ljósmynd, svo fleiri og fleiri sem endaði í stuttmynd af þessum atburði á spítalanum,“ segir hann og bætir við að það hafi verið nauðsynlegt fyrir minningarnar að brjótast út. „Afleiðingarnar eru til staðar þótt við munum ekki. Það sem gerist er að það hvernig við skynjum tilfinningar gagnvart öðru fólki fer í rugl. Við getum sagt að við séum með tilfinningalega þreifara, skynjunin að vera hrædd, reið, elskuð fer á kolvitlausa staði. Við lesum vitlaust út úr því sem umhverfið er að segja okkur og eigum í stöðugum vandræðum með tilfinningaleg samskipti. Nú sé ég að fram að þessu átti ég engan séns í að eiga í tilfinningasamböndum. Þótt allt væri í góðu í kringum mig var ég alltaf í vanlíðan, hræddur við samskipti og var aldrei almennilegur þátttakandi í eigin lífi.“

Byrjaði að þiðna

Ingólfur hafði verið svo lengi aftengdur tilfinningalega að vinnan með minningarnar tók ekki á hann í fyrstu. „Ég vissi að maður næði að tengja með því að tala nógu oft um hlutina. Til að geta unnið úr svona þarf maður að tengjast inn í sitt eigið tilfinningalíf og þegar mér tókst það ekki skrifaði ég á autt stórt blað með stórum stöfum: MÉR VAR NAUÐGAÐ SEM BARNI. Blaðið setti ég á borð í miðri íbúðinni og las upphátt í hvert skipti sem ég fór fram hjá borðinu þar til ég tengdi og hætti að gráta. Ég var búinn að múra mig inn í sjálfum mér og byrjaði þarna að þiðna,“ segir hann en bætir við að hann sé ekki búinn að ná sér fullkomlega. „Ég mun aldrei geta hætt að vinna í mínum málum. Þetta er eilífðarmein. Til að halda lífsgæðum mínum verð ég að halda áfram. Leiðin til baka er svo stutt. Í rauninni er ég bara búinn að vera 1% af mínu lífi á þeim stað sem mér líður vel á og það er ekki stór grunnur til að byggja á.“

Æskunni endanlega rænt

Hann segist rétt geta ímyndað sér að líf hans hefði verið öðruvísi ef tekið hefði verið á málunum þegar ofbeldið kom upp. „Ég átti mér alltaf draum um að verða uppfinningamaður þegar ég var fimm ára og níu ára hafði ég ákveðið að til þess yrði ég að læra eðlisfræði. Þá var aftur brotið gegn mér. Okkur strákunum þótti gaman að fá far með vörubílum sem unnið var á í hverfinu og í einni af þessum ferðum, minni síðustu, lenti ég í þessu aftur. Ég man að þegar ég steig út úr bílnum og horfði í kringum mig fannst mér heimurinn breyttur. Þótt æska mín hafi ekki verið spennandi þá var það þarna sem henni var endanlega rænt af mér. Þennan dag dó ég.“

Þögnin drepur

Ingólfur segir í raun kraftaverk að hann sé yfirhöfuð á þessari jörð til að geta rætt um fortíðina og hvað þá komið í viðtal undir nafni og mynd. „Fyrir einu ári hefði það ekki komið til greina en þögnin er það sem drepur og hún er svo mikill óþarfi. Ég braut ekki af mér. Af hverju á ég að þegja yfir þessu? Þetta á ekki að vera leyndarmál. Hvað finnst þeim sem lendir í innbroti á heimili sitt um að eiga að þegja yfir því? Það var brotist inn í mig og mér sagt að þegja.

Það er bara rugl. Það var ekkert í umhverfinu sem tók utan um barn sem lenti í svona eða leiddi það áfram og það eina sem blasti við því var að þetta væri samþykkt hegðun og eðlilegur partur af lífinu. Við verðum að opna umræðuna líkt og Blátt áfram er að gera og koma þeim skilaboðum áleiðis að þetta sé gjörsamlega óeðlileg hegðun og að þögnin drepi. Þegar brotist er inn á heimilið, sálarlíf og öryggiskennd fjölskyldunnar, bjóða tryggingarfélögin upp á áfallahjálp en þegar brotist er inn í okkur sjálf er ekkert gert. Þetta er ekki í lagi,“ segir hann og bætir við að fræðsla sé grundvallaratriði ef við ætlum að ná árangri í baráttunni.

Karlmenn líka þolendur

„Mér finnst að það ætti að skikka alla sem starfa með börnum til að sitja námskeið hjá Blátt áfram. Barn sem hefur upplifað hreint helvíti en hefur engan til að ræða við heldur að þetta sé samþykkt hegðun og tekur sjálft ábyrgð á atburðinum,“ segir hann og bætir við að við þokumst í rétta átt. „Hér á landi er að verða til grunnur til að geta gert eitthvað af viti. Umræðan hefur lagast mikið síðustu árin og mikil og góð breyting hefur orðið hjá lögreglunni.

Dómstólar eru eftir. Það er erfitt að hlusta á rökstuðning og niðurstöður Hæstaréttar og greinilegt að þar vantar mikla fræðslu.“

Ingólfur segir að umræðan á Íslandi einangrist við konur sem þolendur kynferðisofbeldis og að það sé sárt fyrir karlmann eins og hann að horfa upp á auglýsingar þar sem einblínt er á kynbundið ofbeldi og að konur lendi bara í því. „Skilaboðin eru þau að karlmenn séu ekki fórnarlömb og að konur geti ekki verið gerendur. Slíkt veldur því að karlmenn koma enn síður fram heldur fara lengra inn í sig og þögnina.“

Er ekki fórnarlamb

Leið Ingólfs í átt að bata hefur verið erfið og hægfara. Lausnina fann hann í 12 sporum SASA, Sexual Abuse Survivors Anonymous. Á tímabili var hann, að eigin sögn, brjálaður og hreinlega hættulegur sjálfum sér og öðrum. „Ég var meira en reiður, ég var brjálaður, enda búinn að byrgja alls kyns viðbjóð inni í 40 ár,“ segir hann og bætir við að hann hafi oft verið nálægt því að enda þetta líf. „Ég hafði farið inn í mig, frosið og aftengst öllu sem var í kringum mig og fyrir nokkrum árum gantaðist ég með að ég væri eins og frystikista. Sambýliskona mín á þeim tíma leiðrétti mig og sagði að ég væri frystihús. Hún reyndi að ná sambandi við mig en ég vissi ekkert hvað var í gangi. Heyrði hana segja mér að koma til baka en ég vissi bara ekki neitt hvað hún var að tala um. Ég átti líka gífurlega erfitt með að sættast við sjálfan mig sem kynveru, fór í gegnum hreint helvíti með það. Að ég væri karlkynið af homo sapiens, þeirri sömu tegund og braut á mér sem barni. Ég á enn þá erfitt með að tengjast konum og hleypa þeim að mér en ég er að vinna í því. Ég fer með mig út á meðal fólks þar sem er hætta á að ég hitti konu sem ég hrífist af svo ég einangrist ekki. Af hverju á ég að einangra mig? Ég neita að lifa sem fórnarlamb. Það kemur ekki til greina. Það er eins með mig og fíklana, annaðhvort geri ég eitthvað í mínum málum eða dey. Það er ekkert annað val.“

Engin lautarferð

Í dag hefur Ingólfur látið gamla drauminn um uppfinningarnar rætast en hann er kominn með einkaleyfi að ákveðnu verkefni sem verður senn að veruleika og fleiri eru í bígerð. „Ég fékk hugmynd að tækjabúnaði árið 1989 sem er í dag gríðarlega stórt dæmi en þá þorði ég ekki, treysti engum. Nú læt ég slag standa. Fyrir mér hefur orðið einstaklingsfrelsi fengið alveg nýja merkingu. Í fyrsta skiptið á ævinni bý ég í frelsi til að vera einstaklingur í mínu eigin lífi. Þessi vinna hefur ekki verið nein lautarferð. Þetta er búið að vera hreint helvíti en það sem er hinum megin við þröskuldinn er svo dásamlegt. Í dag er ég hamingjusamur og hefði aldrei trúað að það væri hægt að líða svona vel.“

indiana@dv.is