Tilnefningar til Menningarverðlauna DV

Menningarverðlaun DV verða afhent í 31. sinn í Iðnó miðvikudaginn 10. mars klukkan 17.00. Verðlaunin, sem eru veitt í átta flokkum - bókmenntum, byggingarlist, fræðum, hönnun, kvikmyndalist, leiklist, myndlist og tónlist - eru fyrir framúrskarandi árangur á listasviðinu á síðastliðnu ári. Tilnefningarnar í ár eru fjörutíu talsins og eru kynntar hér í máli og myndum. Einnig verða veitt sérstök netverðlaun eða Val lesenda sem kosið er um á dv.is.

BÓKMENNTIR

Guðbergur Bergsson

Fyrir Öll dagsins glóð, þýðingar á portúgalskri ljóðlist 1900-2008. Forlagið, 2009.

Guðbergur bætir fyrir eitt af stórum götum íslenskrar menningar með þessum framúrskarandi þýðingum á portúgölskum ljóðum undanfarinnar aldar. Ljóðin eru valin af listrænni skynjun og hvert skáld er kynnt og sett í sitt rétta samhengi innan portúgalskrar menningar. Safnið hefur bæði fagurfræðileg sérkenni og almenna sögulega vísun og út kemur nýstárlegt ljóðasafn og yfirlit.

Ingunn Snædal

Fyrir Komin til að vera, nóttin. Bjartur, 2009.

Ingunn Snædal hefur lag á að nýta sér einfaldleikann til að vekja upp margbrotnar tilfinningar. Þrátt fyrir að viðfangsefni bókarinnar í heild sinni sé sambandsslit og eftirköst þeirra er bæði kraftur og húmor í þessum ljóðum. Berskjaldaður, blátt áfram og laus við alla tilgerð mætir ljóðmælandi lesandanum og leiðir hann í gegnum sorgarferli á einstakan hátt.

Kristján Árnason

Fyrir þýðingu sína á Ummyndunum Óvíds. Mál og menning, 2009.

Afbragðsgóð þýðing á einu af lykilverkum vestrænna bókmennta hefur litið dagsins ljós í fyrsta sinn. Kristján Árnason hefur skilað þýðingu sem nautn er að lesa og flytur nútímalesendur í goðsagnaheim fornaldar, bæði með þýðingu sinni og greinagóðum inngangi. Ummyndanir Óvíds eru eitt af stærstu og merkustu verkum heimsbókmenntanna sem lesendur og ekki síður önnur skáld og listamenn geta nú notið í íslenskum búningi.

Oddný Eir Ævarsdóttir

Fyrir Heim til míns hjarta. Bjartur, 2009.

Oddný Eir kafar miskunnarlaust í eigið hjarta en leiðin þangað verður að rannsóknarleiðangri um sögu og heimspeki lækninga. Yfirbragðið er í senn fræðilegt, rannsakandi og ævintýralegt. Brugðið er á leik með frásagnarformið á þrauthugsaðan og fágaðan hátt og tekist á við grundvallarspurningar um markmið skáldskaparins og möguleika. Oddný Eir hefur þegar skapað sér sérstöðu meðal íslenskra rithöfunda.

Pétur Gunnarsson

Fyrir ÞÞ – í forheimskunarlandi. Forlagið, 2009.

Í ÞÞ - Í forheimskunarlandi tekst Pétri Gunnarssyni að varpa upp nýrri og forvitnilegri hlið á Þórbergi Þórðarsyni og samtíma hans. Þórbergur hefur mörgum virst eitt mesta ólíkindatól íslenskrar menningarsögu og það reynist Pétri satt að segja ekki alltaf auðvelt að átta sig á karakternum. Flókin ástamálin vekja spurningar og pólitísk þrákelkni, barnsleg trú á yfirnáttúrleg fyrirbæri, áráttuhegðun af ýmsu tagi, sambandið við eiginkonuna Margréti sem virðist fara með alræðisvald á heimilinu, strítt sambandið við Halldór Laxness og fleira mætti nefna. Pétur setur svör aftan við öll þessi spurningamerki. Stundum í formi möguleika en oftast í formi vel rökstuddra tilgáta. Lesandinn stendur því uppi með nýja og skýrari mynd af Þórbergi. Og það er eiginlega ekki hægt að fara fram á mikið meira þegar ævisaga er annars vegar.

Nefndin

Gauti Kristmannsson

dósent, formaður

Auður Aðalsteinsdóttir

bókmenntafræðingur

Þröstur Helgason

bókmenntafræðingur

BYGGINGARLIST

Nesstofa

Staðsetning: Í Nesi við Seltjörn

Verkkaupi: Þjóðminjasafn Íslands

Arkitektar: Þorsteinn Gunnarsson

Ráðgjafar: Sérfræðingar Þjóðminjasafns Íslands í samstarfi við Húsafriðunarnefnd

Nesstofa var reist á árunum 1760-1767 sem embættisbústaður fyrsta landlæknis Íslands, Bjarna Pálssonar. Húsið hefur einstakt varðveislugildi og er hluti af húsasafni Þjóðminjasafns Íslands. Vinna við að færa húsið eins nálægt upprunalegri gerð og mögulegt er hefur staðið frá árinu 1980, en lauk á síðasta ári. Úr endurgerð hússins má lesa þá viðhorfsbreytingu sem átt hefur sér stað í húsaverndun á löngum verktíma. Við seinni áfanga viðgerðanna var lögð áhersla á forvörslu og varðveislu elstu byggingarhlutanna fremur en endurnýjun eins og í fyrri hluta verksins. Húsið er vitnisburður um byggingarsögu gömlu íslensku steinhúsanna og opnar fróðlega sýn í eigin viðgerðasögu. Vinna við húsið einkennist af þverfaglegri samvinnu og eftirtektarverðri virðingu fyrir viðfangsefninu.

Bók um Manfreð Vilhjálmsson arkitekt

Útgefandi: Hið íslenska bókmenntafélag

Ritstjórn: Halldóra Arnardóttir og Pétur H. Ármannsson

Hönnun: Halldór Þorsteinsson

Ljósmyndir: Guðmundur Ingólfsson

Bókin er löngu tímabært yfirlit yfir verk Manfreðs Vilhjálmssonar frá rúmlega hálfrar aldar starfsferli. Þar má meðal annars sjá sum af hans merkustu verkum sem þegar hafa þurft að víkja fyrir fjöldaframleiddum nútímabyggingum. Bókin er mikilvæg áminning til íslensks samfélags um að líta sér nær og þekkja sinn styrk í hógværum snillingum heima fyrir áður en gáttin er opnuð gagnrýnislaust út á við. Í bókinni eru þrjár vandaðar greinar eftir Halldóru Arnardóttur, Aðalstein Ingólfsson og Pétur H. Ármannsson, sem fjalla um verk Manfreðs frá þremur ólíkum sjónarhornum. Fjöldi mynda prýðir bókina og eru flestar eftir Guðmund Ingólfsson. Verkið er allt hið vandaðasta og unnið af stakri fagmennsku og alúð.

Byggingarlist í augnhæð

Útgefandi: Námsgagnastofnun

Höfundur: Guja Dögg Hauksdóttir

Hönnun: Snæfríð Þorsteins, Hildigunnur Gunnarsdóttir, Guja Dögg Hauksdóttir

Bókin er hugsuð sem námsefni til kynningar á byggingarlist fyrir börn og unglinga og er frumraun í sjónrænu uppeldi. Markmiðið er ekki einungis að auka þekkingu nemenda, heldur ekki síður að vekja tilfinningu þeirra fyrir gildi byggingarlistar og að kenna þeim að skynja og skilja manngert umhverfi. Í bókinni er að finna verkefni sem hvetja nemendur til eigin tilrauna og sköpunar og hefur námsefnið þegar reynst vel sem kennslugrunnur í Myndlistaskólanum í Reykjavík. Bókin skiptist í þrjá hluta: Heima, Inni og Úti, sem útskýra viðfangsefnið frá ýmsum hliðum. Bókin er full af fróðleik, en merkilegust er hún fyrir það að vera tilraun til umfjöllunar um hið óáþreifanlega, hughrif og það sem augað ekki greinir. Hún er afar mikilvægt framlag í samfélagi þar sem fagurfræði á undir högg að sækja.

Safnaðarheimili Kársnessóknar

Staðsetning: Hamraborg við Kópavogskirkju

Verkkaupi: Safnaðarnefnd Kársnessóknar

Arkitektar: Gassa arkitektar

Ráðgjafar: Conís, VGK, RTS

Verktaki: Spöng

Safnaðarheimili Kársnessóknar stendur fallega í holtinu rétt fyrir neðan Kópavogskirkju. Lágur grágrýtisveggur við inngang varðar gönguleið á milli húsanna og gefur skjól við aðalinngang. Húsið er um 1.250 fermetrar og rís upp úr landinu með bogadregnum veggflötum úr hvítri steypu. Inni í húsinu eru samtengdir salir með útsýni til norðurs. Kennslustofa opnast að þröngum steingarði á bak við aðkomuvegg, en samtengd kapella er lokaðri. Skrifstofa prestsins opnast að kirkjunni og litlu garðrými með tjörn.

Efnisval einkennist af samspili hvítrar sjónsteypu og grágrýtis með hnitmiðuðum glerjuðum opnunum að umhverfinu. Fínlegir rifflaðir eikarveggir gefa rýminu hlýleika innandyra og styðja við fallega rýmismyndun í húsinu.

Duftgarður í Sóllandi

Staðsetning: Öskjuhlíð Reykjavík

Verkkaupi: Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma

Arkitektar: Teiknistofan Tröð

Samstarf: Sigurður Guðmundsson, myndlistarmaður

Ráðgjöf: Mannvit og Verkfræðistofan Nýbýli

Verktakar: Háfell og Hellur og gras

Duftgarðurinn var vígður í október 2009 og er afrakstur samkeppni frá árinu 2003, þar sem samvinna arkitekts og listamanns var áskilin. Hann er útfærður sem eyjaklasi eða hólmar í vatni sem tengist tjörn við aðalaðkomu garðsins. Yfir tjörnina liggur göngubrú frá fyrirhuguðu sáluhliði, sem skilur að garðinn og bílastæði. Garðurinn verður sem órofa heild með Öskjuhlíðinni og tengist vel gönguleiðum svæðisins. Gróðurbelti aðgreinir hann og lokar frá byggðinni til suðurs og austurs. Fjölbreytt flóra og fuglalíf gera ásýnd garðsins síbreytilega eftir árstímum, en mesta breytingin verður þó í tímans rás þegar garðurinn verður smám saman fullmótaður. Það sem nú sést er einungis upphafið að því sem koma skal. Verkefnið sýnir vel hve vítt svið byggingarlistarinnar er og hve margvíslegum hlutverkum arkitektar gegna.

Nefndin

Margrét Harðardóttir

arkitekt FAÍ, formaður

Ásmundur Hrafn Sturluson

arkitekt FAÍ

FRÆÐI

Gavin Lucas

Fyrir Hofstaðaverkefnið og bókina Hofstadir, Excavations of a Viking Age Feasting-hall.

Langt er síðan fyrst var grafið eftir fornleifum í bæjarrústum á Hofstöðum í Þingeyjarsýslu, en 1992 hófst þar mjög ítarleg rannsókn sem Fornleifastofnun Íslands tók að sér að annast. Í áratug var grafið þar af mikilli nákvæmni og nú í árslok 2009 komu niðurstöðurnar út í mjög vandaðri skýrslu á ensku, en með langri íslenskri samantekt í lokin. Auk þess sem þessi rannsókn var í sjálfu sér afar vönduð fræðilega hefur hún skilað að mörgu leyti nýjum og nýstárlegum niðurstöðum um byggð á Íslandi á landnámsöld.

Helgi Björnsson

Fyrir bókina Jöklar á Íslandi.

Þessi bók hefur þegar fengið Íslensku bókmenntaverðlaunin í flokki fræðirita og rita almenns eðlis, enda er hér um að ræða brautryðjendaverk í rannsóknum á náttúru Íslands og á jöklum sérstaklega. Bókin er í alla staði læsileg og aðgengileg fyrir almenning en Helgi slakar þó hvergi á fræðimennskunni, enda allra manna fróðastur á Íslandi um jökla og áhrif þeirra á náttúrúfar og vatnsbúskap landsins. Bókin er glæsilega úr garði gerð - verðugur minnisvarði um rannsóknir heillar mannsævi.

Sigrún Sigurðardóttir

Fyrir bókina Afturgöngur og afskipti af sannleikanum, Þjóðminjasafnið 2009.

Sigrún er menningarfræðingur en sú fræðigrein setur veruleikann oft í óvænt samhengi. Þessi bók er byggð á rannsókn Sigrúnar á íslenskri ljósmyndun bæði fyrr og nú, og hvernig hún endurspeglar viðhorf okkar til samtímans, samfélagsins og eilífðarmálanna. Segja má að með þessari bók opni Sigrún fjölmarga nýja glugga á veruleika okkar og ögri skilningi okkar og túlkun á hversdagslegustu hlutum. Bókin er skrifuð á persónulegri hátt en títt er, og ekki skemmir fyrir að bókina prýða margar mjög merkilegar ljósmyndir sem segja meira en mörg orð.

Una Margrét Jónsdóttir

Fyrir bókina Allir í leik - söngvaleikir barna, Æskan 2009.

Í þessari bók fjallar útvarpskonan Una Margrét á næman og skemmtilegan hátt um svið, sem lítt eða ekki hafði verið rannsakað áður, en það eru söngvaleikir barna - „Fram, fram fylking“, „Í grænni lautu“ og svo framvegis. Slíkir leikir voru mikið stundaðir af börnum á 20. öld, ekki síst framan af öldinni, en eiga sér jafnvel enn eldri rætur. Bókin er þó ekki aðeins heimild um horfinn tíma í lífi barna og unglinga, heldur var niðurstaða Unu Margrétar að sumir þessara leikja haldi enn velli á leikvöllum 21. aldar.

Þorsteinn Vilhjálmsson og Vísindavefur Háskóla Íslands

Fyrir ómetanlegt starf við að fræða Íslendinga um allt milli himins og jarðar.

Um þessar mundir heldur Vísindavefur háskólans upp á tíu ára afmæli sitt, en hann var opnaður í janúar árið 2000 og var upphaflega ætlað að vera aðeins opinn í takmarkaðan tíma. Raunin varð sú að vinsældir þessarar uppvaxandi alfræðibókar um hvaðeina sem nöfnum tjáir að nefna urðu slíkar að hann er enn við lýði og stækkar sífellt. Þorsteinn Vilhjálmsson hefur frá upphafi verið yfirmaður vefjarins en spurningum almennings er svarað af fjölmörgum fræðimönnum á öllum sviðum. Vefurinn er lifandi og skemmtilegur og hefur hjálpað íslenskum almenningi að glöggva sig á flestum fræðasviðum.

Nefndin

Illugi Jökulsson

formaður

Ragnheiður Gyða Jónsdóttir

stúdent og ritstjóri

Viðar Hreinsson

magister í bókmenntafræði og framkvæmdastjóri

HÖNNUN

Vík Prjónsdóttir

Vík Prjónsdóttir varð til fyrir fimm árum síðan þegar hönnuðirnir Egill Kaleví Karlsson, Þuríður Rós Sigurþórsdóttir, Brynhildur Pálsdóttir, Guðfinna Mjöll Magnúsdóttir og Hrafnkell Birgisson komu saman til að búa til framleiðslu fyrir verksmiðju Víkurprjóns í Vík í Mýrdal. Hópurinn hafði að leiðarljósi að nýta þekkingu og vélarkost Víkurprjóns og sameina hann hugviti og framsýni hönnuðanna. Þarna urðu til frábærar vörur eins og Selshamurinn og Skegghúfan sem hafa vakið athygli út um allan heim fyrir frumleika og gæði. Ný og glæsileg vörulína Víkur leit síðan dagsins ljós um daginn og er ljóst að framtíð þessa verkefnis er björt.

Reykjavík Eyes

Gleraugun frá Reykjavík Eyes eru skorin úr einni títaníumplötu og gædd þeim eiginleika að hvergi er á þeim að finna samskeyti eða skrúfur. Það tók Gunnar Gunnarsson sjóntækjafræðing nokkur ár að fullkomna þessa vel útfærðu hönnun. Reykjavík Eyes hefur hlotið virt alþjóðleg verðlaun og lýsti ein dómnefndin þeim sem einstakri verkfræðilegri nýsköpun sökum einfaldleika síns.

Nikita

Aðalheiður (Heiða) Birgisdóttir og félagar í hönnunarfyrirtækinu Nikita hafa í tíu ár hannað, framleitt og selt fatnað við mjög góðan orðstír. Nikita nýtur mikillar hylli, selur í verslunum í þrjátíu löndum og kynnir á hverju ári nýjan götutísku- og snjóbrettafatnað. Í fyrra tók Nikita einnig gamalt hús á Laugaveginum í gegn og opnaði þar glæsilega verslun og útigarð. 

Sruli Recht

Hönnuðurinn Sruli Recht notar jafn ólík efni og hrossleður, steypu og hvalaforhúð í hönnun sína. Hann hefur stimplað sig rækilega inn í íslenska hönnunarheiminn síðastliðin ár og hefur framleitt fjöldan allan af vörum sem fengið hafa verðlaun og viðurkenningar. Sruli opnaði verslunina og vinnustofuna Vopnabúrið úti á Granda á síðasta ári. 

Aftur

„Við endurvinnum eða deyjum,“ eru einkunnarorð hönnunarfyritækisins Aftur. Fyrirtækið er kennt við systurnar Báru og Hrafnhildi Hólmgeirsdætur en í dag heldur Bára utan um hönnunina. Síðastliðin tíu ár hafa þær saumað og unnið nýjan fatnað úr „second hand“-fötum og selt undir merkjum Aftur. Þá hefur Aftur einnig gert fjöldan allan af fatnaði fyrir marga af fremstu tónlistarmönnum Íslands við hin ýmsu tækifæri, bæði á tónleikum og í myndatökum.

Nefndin

Tinni Sveinsson

blaðamaður, formaður

Ástþór Helgason

skartgripahönnuður í Orr

Linda Loeskow

grafískur hönnuður

KVIKMYNDIR

Njálsgata

Leikstjórn: Ísold Uggadóttir.

Handrit:Ísold Uggadottir og Stephanie Perdomo.

Framleiðandi:Ísold Uggadottir og Stephanie Perdomo fyrir No. 9 Productions.

Gráglettin og heilsteypt stuttmynd sem fjallar um líf ungs fólks í Reykjavík árið 1996. Ísold Uggadóttur tekst vel að fanga stemningu liðins tíma, þegar fólk neyddist til að eiga prívat símtöl í vinnunni innan um annað fólk í síma með snúru í vegg, fyrir tíma farsímanna. Leikur þeirra Dóru, Jörundar og Darra er samstilltur, leikmyndin og búningar vekja nostalgíuna sem og tónlistin. Eins er stemningin á vinnustaðnum: Símaskránni, dásamleg. Dramað í myndinni felst í því hvað getur gerst í ástarsamböndum þegar traustið brestur og óöryggið og afbrýðisemin ná yfirhöndinni. Ísold stundar nú meistaranám í kvikmyndaleikstjórn við Columbia-háskólann í New York. Það verður gaman að fylgjast með þessari ungu, hæfileikaríku konu í framtíðinni.

 

Bjarnfreðarson/Fangavaktin

Leikstjórn: Ragnar Bragason.

Handrit:Jóhann Ævar Grímsson, Jón Gnarr, Jörundur Ragnarsson, Pétur Jóhann Sigfússon og Ragnar Bragason.

Framleiðendur: Magnús Viðar Sigurðsson, Arnbjörg Hafliðadóttir og Harpa Elísa Þórsdóttir fyrir Sagafilm.

Hinn magnaði Vaktabálkur Ragnars Bragasonar og félaga hefur fært okkur ógleymanlegar persónur sem hafa náð að smeygja sér inn í vitundina og verða að viðmiðum í hvunndeginum. Orðfæri þeirra hefur einnig orðið hluti af því daglega tungutaki sem við notum til að skilgreina tilveruna frá degi til dags. Þættirnir hafa skapað ný viðmið í gerð leikins sjónvarpsefnis á Íslandi og standast fyllilega alþjóðlegan samanburð. Sjónvarpsþættirnir Fangavaktin og bíómyndin Bjarnfreðarson eru áhrifamikill lokakafli heildarverksins. Í Fangavaktinni lokast Georg Bjarnfreðarson innan rimla hugans, um leið og Daníel og Ólafur Ragnar byrja að losna undan áhrifavaldi hans. Í bíómyndinni Bjarnfreðarson freistar Georg þess að finna leiðina út, fyrirgefa sjálfum sér breytni sína. Sú leit hans að endurlausn, með hjálp sinna gömlu félaga, er allt í senn; kómísk, sorgleg og hjartnæm.

 

Sólskinsdrengurinn

Stjórnandi:Friðrik Þór Friðriksson.

Framleiðendur:MargrétDagmar Ericsdóttir fyrir Frontier Filmworks og Kristín Ólafsdóttir fyrir Klikk Productions.

Móðir Kela, ungs einhverfs drengs, leggur upp í leit að leiðinni inn fyrir skel sonar síns. Þessi saga um trú, þrautseigju og lítil kraftaverk er næmlega sögð af þroskuðum kvikmyndahöfundi, hvers mannskilningur og samkennd með hlutskipti fólks skín úr hverjum ramma. Þetta er myndin þar sem Friðrik Þór sneri aftur. Það er engin tilviljun að þekktar stjörnur hafi lagt þessu verki lið, eða að myndin fari nú í víðtæka dreifingu í Bandaríkjunum og víðar, því að þessi hjartnæma og áhrifamikla saga lætur engan ósnortinn.

 

Draumalandið

Stjórnendur: Þorfinnur Guðnason og Andri Snær Magnason.

Framleiðandi: Sigurður Gísli Pálmason fyrir Ground Control Productions.

Þessi magnaða ákæra yfir rústum íslenska draumsins var nokkur ár í vinnslu og kom ekki fyrir almenningssjónir fyrr en nokkru eftir efnahagshrunið, en upphaflega stóð til að sýna hana fyrr. Við það varð áhrifamáttur myndarinnar meiri; í stað þess að vera aðeins aðvörun um villu og ranga vegferð varð hún spegillinn sem sýndi okkur samhengið milli ýmissa orsaka og þeirra afleiðinga sem við nú glímum við. Þetta er þróttmikil frásögn og ástríðufull, höfundunum Þorfinni Guðnasyni og Andra Snæ Magnasyni er mikið niðri fyrir. Þeir vilja hrifsa áhorfendur úr værð draumalandsins og inn í kaldan veruleikann; hvað gerðist, hvers vegna gerðist það og af hverju leyfðum við því að gerast?

 

Íslensk alþýða

Stjórnandi og framleiðandi: Þórunn Hafstað.

Það er ávallt gleðiefni þegar fyrsta kvikmynd ungs kvikmyndahöfundar heppnast svo vel að áhorfandinn fær nýja sýn á veruleikann. Heimildamyndin Íslensk alþýða eftir Þórunni Hafstað er þannig mynd. Þórunn, sem nýlokið hefur námi í sjónrænni mannfræði, beinir sjónum að verkamannabústöðunum við Hringbraut og nokkrum íbúum þeirra. Áherslan er bæði skemmtileg og nýstárleg; þetta er saga um samskipti fólks við það rými sem það hrærist í. Með því að skoða þessi samskipti nær Þórunn að sýna okkur venjulegt fólk í því samhengi sem við leiðum oftast hjá okkur. Smáatriði opinbera óvæntar hliðar. Hið ofur hvunndagslega reynist áhugaverðara en áhorfandinn ætlar. Húsið hefur sál og aðgát skal höfð í allri nærveru og umgengni. Myndin vakti mikla athygli á Skjaldborg, hátíð íslenskra heimildamynda, síðastliðið vor og á Alþjóðlegri kvikmyndahátíð í haust. Vonandi ber Sjónvarpið gæfu til að sýna hana sem fyrst, enda á hún fullt erindi við íslenska alþýðu.

Nefndin

Ásgrímur Sverrisson

kvikmyndagerðarmaður og ritstjóri, formaður

Bjargey Ólafsdóttir

kvikmyndagerðarmaður og myndlistarmaður

Dóri DNA

Tón- og sviðslistamaður

LEIKLIST

Arnar Jónsson

Fyrir Malvólíó í sýningu Þjóðleikhússins og Nemendaleikhúss Listaháskóla Íslands á Þrettándakvöldi Shakespeares.

Arnar Jónsson hefur um áratugi verið einn af fremstu leikurum þjóðarinnar. Með tragíkómískri túlkun sinni á einni frægustu persónu Shakespeares, hinum ólánlega bryta Malvólíó í samsýningu Nemendaleikhúss og Þjóðleikhúss, sýndi hann enn einu sinni hve fjölbreytta strengi hann getur slegið með rödd sinni og líkama.

Bergur Þór Ingólfsson, Halldóra Geirharðsdóttir og Benedikt Erlingsson

Fyrir Jesú litli í Borgarleikhúsinu.

Bergur Þór Ingólfsson og Halldóra Geirharðsdóttir hafa á undanförnum árum þróað trúðaparið Barböru og Úlfar í ýmsum sýningum. Þau hafa þar kveikt nýjan áhuga á trúðleik hér á landi og skapað honum áður óþekktan sess innan íslensks leikhúss. Þetta starf þeirra hefur sjaldan borið betri ávöxt en í sýningunni Jesú litli undir leikstjórn Benedikts Erlingssonar.

Filippía I. Elísdóttir

Fyrir búninga í Frida - Viva la vida og Völvu í Þjóðleikhúsinu.

Filippía I. Elísdóttir hefur löngu markað sér sess sem einn snjallasti leikbúningahöfundur okkar. Búningar hennar í Frida – Viva la vida eru gott dæmi um hugmyndaríkan, þaulhugsaðan leik hennar með lit og efni og sameining tækni og fegurðar í búningi Völvunnar er einstök á íslensku sviði.

Jón Páll Eyjólfsson, Jón Atli Jónasson og Hallur Ingólfsson

Fyrir Þú ert hér í Borgarleikhúsinu.

Þú ert hér var ágætlega heppnuð tilraun til að bregðast við íslenskum samfélagsveruleika á leiksviði. Þar nálguðust þeir félagar efniviðinn á nýstárlegan hátt með frumlegum leikaðferðum og sýndu um leið hvernig leikhúsið getur brugðið upp beittri sýn á Ísland í dag - „eftir hrun“.

Sigrún Edda Björnsdóttir

Fyrir Klöru Zachanassian í Miljarðamærin snýr aftur og Barböru Fordham í Fjölskyldunni í Borgarleikhúsinu.

Sigrún Edda Björnsdóttir sýndi í túlkun sinni á kvenskrímslinu Klöru Zachanassian og hinni langþreyttu Barböru Fordham ákaflega vel hve breitt svið hún spannar sem leikari. Í hlutverki Klöru náði hún að magna fram mannlegar tilfinningar undan grótesku yfirborði og í hlutverki Barböru sýndi hún þróun persónunnar og afhjúpaði andstæður í henni á áhrifamikinn hátt.

Nefndin

Jón Viðar Jónsson

leiklistargagnrýnandi, formaður

María Kristjánsdóttir

leiklistargagnrýnandi

Elísabet Brekkan

leiklistargagnrýnandi

MYNDLIST

Listasafn Reykjavíkur

Fyrir sýningaröð í D-sal

Í febrúar 2007 hleypti Listasafn Reykjavíkur af stokkunum sýningaröð í D-sal Hafnarhússins. Þar hefur ungum og efnilegum myndlistarmönnum sem ekki hafa áður haldið einkasýningar í söfnum verið gefið tækifæri til að sýna, vinna með sýningarstjórum safnsins og ná til þess breiða hóps gesta sem í safnið kemur. Dómnefnd telur þetta framtak safnsins hafa heppnast ákaflega vel og verið lyftistöng fyrir unga listamenn og fyrir myndlistarlífið í landinu yfirleitt. Það er ungum listamönnum mikilvægt að kynnast því að vinna í faglegu safnaumhverfi og ekki síður mikilvægt að gestir fái að skoða verk ungra og metnaðarfullra listamanna í aðgengilegu rými borgarlistasafnsins. Þá hefur safnið gefið út yfirlitsrit um sýningaröðina.

Kristján Guðmundsson

Fyrir sýningu sína í Listasafni Íslands 2009

Kristján Guðmundsson var einn stofnenda SÚM-hópsins á sjöunda áratugnum og hefur síðan sýnt reglulega á Íslandi og víða um heim. Á síðasta ári hélt hann stóra sýningu í Listasafni Íslands þar sem bæði mátti sjá eldri verk og ný. Þar var meðal annars að finna röð nýrra verka sem Kristján hafði hlotið fyrir fyrstu verðlaun í samkeppni Carnegie-listasjóðsins, ein virtustu verðlaun sem veitt eru fyrir myndlist. Á sýningunni í Listasafninu birtist greinilega hin sérstaka nálgun Kristjáns til myndlistarinnar, einföld og kímin en ávallt umhugsunarverð verk sem takast á við hugmyndir okkar um myndlist og listasögu af hárbeittu innsæi og öryggi.

Jónína Guðnadóttir

Fyrir sýningu sína í Hafnarborg 2009

Jónína Guðnadóttir var, eins og Kristján Guðmundsson, einn af fyrstu félögum SÚM-hópsins. Þekktust er hún fyrir verk sín í leir þar sem hún hefur teygt möguleika efnisins til frumlegrar listsköpunar langt út yfir það sem flestir hefðu talið hægt. Jónína vinnur líka í ýmis önnur efni, málma, gler, jarðefni og fleira. Verk hennar eru oft á mörkum höggmynda- og hugmyndalistar, og tengjast ýmsum þemum úr náttúru, sögu, kvennamenningu eða samfélagsgagnrýni. Sýning Jónínu í Hafnarborg var faglega framsett og sýndi vel fjölhæfni hennar og sterka listræna sýn.

Ragnar Kjartansson

Fyrir sýningar sínar á Tvíæringnum í Feneyjum 2009 og í Hafnarborg 2010

Ragnar Kjartansson hefur á undanförnum árum vakið athygli fyrir frumlega gjörninga og sýningar, bæði hér heima og á alþjóðlegum vettvangi. Sem fulltrúi Íslendinga á Tvíæringnum í Feneyjum lagði hann út í sinn erfiðasta gjörning fram að þessu og stóð sjálfur í sýningarsalnum sex daga í hverri viku, alla þá sex mánuði sem sýningin stóð, og málaði myndir af sömu fyrirsætunni.

Sara Riel

Fyrir sýningu sína í Kling & Bang 2009

Sara Riel er fjölhæfur listamaður og á sýningunni Return Ticket í Kling & Bang mátti sjá ljósmyndir, myndbandsverk, innsetningar, teikningar, málverk og klippimyndir sem sýndu vel hve sérstaka og frumlega sýn hún hefur og hve auðvelt hún á með að miðla henni á einfaldan og hnyttinn hátt til áhorfenda, sama hvaða miðil hún velur sér. Sara lærði í Berlín og hefur sýnt víða. Verk hennar tengjast gjarnan ferðalögum og þeim stöðum sem hún hefur heimsótt og svo var einnig á sýningunni í Kling & Bang sem var að mestum hluta unnin meðan Sara dvaldist á gestavinnustofu í Kína.

Nefndin

Jón Proppé

heimspekingur og listgagnrýnandi, formaður

Margrét Elísabet Ólafsdóttir

fagurfræðingur

Hanna Styrmisdóttir

sýningarstjóri

TÓNLIST

Víkingur Heiðar Ólafsson

Árið hjá Víkingi Heiðari Ólafssyni var að vanda viðburðaríkt. Víkingur Heiðar frumflutti píanókonsert Daníels Bjarnasonar, Processions, með Sinfóníuhljómsveit Íslands undir stjórn höfundar og hlaut verkið og flutningur þess fádæma góðar viðtökur. Einleikstónleikar á Listahátíð í maí 2009 þar sem frumfluttar voru meðal annars sex íslenskar sönglagaumritanir auk verka eftir Bach, Debussy, Bartok og Chopin voru haldnir fyrir fullu húsi í Háskólabíói. Í maí var Víkingur yngstur í hópi flytjenda sem tilnefndir voru til Tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs 2009. Hann hélt fjöldann allan af öðrum tónleikum hérlendis og í desember spilaði Víkingur á tónleikum í Oxford með Mark Simpson og heimsfrumflutti Cradle Song eftir eitt þekktasta tónskáld samtímans, Mark-Anthony Turnage. Fyrir utan ofantalið tónleikahald kom út fyrsti einleiksgeisladiskur Víkings, Debut, sem inniheldur verk eftir Brahms og Beethoven.

Jazzhátíð Reykjavíkur 20 ára

Það er mál manna að aldrei hafi tekist betur til en einmitt í ágúst síðastliðnum þegar jazzlistamenn börðust fyrir lífi jazzhátíðarinnar og lögðu allt í sölurnar. Nýjar áherslur í kynningarmálum og áhersla á innlenda listamenn voru áberandi og árangurinn vægast sagt frábær, fullt hús að kalla á öllum tónleikum hátíðarinnar. Vefurinn reykjavikjazz.is fór í loftið og heldur áfram úti áróðri um borgina og jazzinn í henni. Jazzhátíð stóð fyrir 84 viðburðum á þessum 20 dögum, stórum og smáum. Allir eiga þeir sameiginlega viðveru íslenskra tónlistarmanna. Af þessum 84 voru 17 á menningarnótt en Jazzhátíð hafði milligöngu um að tengja menningarnæturdagskrá heildardagskrá hátíðarinnar.

Hjaltalín

Sigurganga Hjaltalín hélt áfram á árinu 2009 og hljómsveitin er ein sú vinsælasta á landinu. Önnur breiðskífa sveitarinnar, Terminal, kom út, fékk frábæra dóma og var ein af mest seldu plötum landsins. Áfram var það tónleikahald sveitarinnar sem vakti hvað mesta athygli en hún sló í gegn innan lands sem utan. Til dæmis með einstökum tónleikum á Listahátíð í Reykjavík og tónlistarhátíðunum Réttir, Reykjavik Round-Up og Iceland Airwaves. Sveitin var einnig tilnefnd til Menningarverðlauna DV fyrir árið 2008 sem var einkar gott en árið 2009 var jafnvel enn betra.

Daníel Bjarnason

Árið 2009 var einstaklega fjölbreytt og viðburðaríkt hjá tónskáldinu og hljómsveitarstjóranum Daníel Bjarnasyni. Í febrúar stjórnaði hann Sinfóníuhljómsveit Íslands á sínum „debut“ tónleikum á Myrkum músikdögum þar sem píanókonsert hans, Processions, var frumfluttur fyrir fullu húsi. Í kjölfarið fylgdu: Útsetningar fyrir Ólöfu Arnalds, upptökur með Nordic Affect á verki Huga Guðmundssonar, tónlist við dansverk Gunnlaugs Egilssonar, Styggðarstjórnun, á Reykjavik Dance Festival, upptökur og tónleikar með Sinfóníuhljómsveit Íslands, tónleikar á Icelandic Airwaves með eigin verk og tónleikar á Listahátíð Reykjavíkur og Icelandic Airwaves með Hjaltalín, tónlistarstjórn í uppfærslu Íslensku óperunnar á Ástardrykknum og margt fleira. Undir lok ársins kom út fyrsta sólóplata Daníels, Processions, sem fór svo í dreifingu erlendis í febrúar á þessu ári og hefur platan fengið frábæra dóma.

Hjálmar

Hjálmar hafa verið að gera frábæra hluti í mörg ár og virðast bara bæta sig. Eftir að hafa gefið út þrjár góðar plötur á ferli sínum kom sú fjórða á árinu og heitir hún einmitt IV. Platan var sú mest selda á landinu árið 2009 og fékk einróma lof gagnrýnenda. Að margra mati besta plata ársins og sennilega besta plata Hjálma til þessa. Sveitin hélt fjölda frábærra tónleika á árinu og fór sínar eigin leiðir með því að vera með í stofnun útgáfufyrirtækisins Borgin sem hefur það að leiðarljósi að bæta hlut tónlistarmanna.

Nefndin

Ásgeir Jónsson

Blaðamaður á DV, formaður

Eldar Ástþórsson

Framkvæmdastjóri Kraums

Helgi Jónsson

Tónlistarfræðingur við Listaháskóla Íslands