Sjö ára formannstíð Guðjóns Arnars Kristjánssonar hjá Frjálslynda flokknum lýkur um næstu helgi. Hann tilkynnti síðastliðinn laugardag að hann ætlaði ekki að sækjast eftir endurkjöri. Vantraust er ekki ástæðan, segir Guðjón í samtali við Kristján Hrafn Guðmundsson, þrátt fyrir að flokkurinn hafi misst alla sína þingmenn í kosningunum á síðasta ári. Hann segir erfiðustu augnablikin í valdatíð sinni hafa verið átökin í innsta kjarna flokksins.

„Þetta er ákvörðun sem ég tók í raun og veru þegar ég bauð mig fram síðast sem formaður. Að þegar því formannstímabili væri lokið, sem átti reyndar að vera á næsta ári því við höldum landsþing á tveggja ára fresti, þá myndi ég ekki gefa aftur kost á mér. Ég tel eðlilegt að kosning til forystunnar fari nú fram á nýjan leik og nýtt fólk taki við,“ segir Guðjón Arnar Kristjánsson um þessa ákvörðun sína að sækjast ekki eftir því að starfa áfram sem formaður Frjálslynda flokksins. Landsþing flokksins fer fram um næstu helgi, ári fyrr en venjan er.

„Ég taldi heppilegt að kosning um nýja forystu færi fram á miðju kjörtímabili. Það var hins vegar niðurstaða okkar þegar við höfðum farið yfir okkar mál á miðstjórnarfundi í vetur að rétt væri að skoða það hvort ekki bæri að halda landsþing í vetur, það er ári fyrr. Í framhaldinu var sett á fót þriggja manna nefnd til að skoða þetta og á næsta miðstjórnarfundi, sem fram fór fyrir um einum og hálfum mánuði, setti hún fram þá tillögu að rétt væri að halda landsþing nú í vetur. Hún var sett fram með tilliti til þess hvernig hlutirnir eru að gera sig í pólitíkinni og hvernig þeir eru ekki að gera sig þar sem menn rífast dögum, vikum og mánuðum saman um ýmis mál og lítið gengur að takast á við ástandið. Því gætu kosningar orðið raunin áður en þessu kjörtímabili ríkisstjórnarinnar lýkur.

Tillagan var samþykkt með miklum meirihluta atkvæða og í kjölfarið tilkynnti ég fólkinu að ég myndi ekki gefa kost á mér í formannskjör. Ég gerði það svo opinbert um helgina að ég gæfi ekki kost á mér. Þannig er það bara og ég vænti þess að efnilegt fólk gefi kost á sér, sem nú þegar hefur gerst,“ segir Guðjón en þegar þetta er skrifað hefur Sigurjón Þórðarson, fyrrverandi þingmaður, boðið sig fram til formannsembættisins og Ásta Hafberg viðskiptafræðinemi sækist eftir varaformannsstólnum.

Finnur ekki fyrir vantrausti
Styður þú Sigurjón í formannskjörinu?
„Ef Sigurjón vill taka við flokknum mun ég standa með honum. Sigurjón er hæfileikaríkur maður. En ég vona fyrst og fremst að það verði eining um hina nýju forystu.“

Hefur ákvörðun þín ekkert með það að gera að þú finnir fyrir minna trausti innan flokksins eftir að þið töpuðuð öllum ykkar þingmönnum í síðustu kosningum?

„Nei, ég hef ekki fundið fyrir því að samstarfsfólk mitt treysti mér ekki til verka. Ég gerði fólki það náttúrlega ljóst eftir síðustu kosningar að á meðan flokkurinn stæði mjög skuldugur eins og þá var staðreynd væri hann varla rekstrarhæfur. Það væri fyrsta skilyrðið sem við yrðum að setja fyrir okkur sjálf, að við þyrftum að komast út úr skuldunum og gætum þá staðið keik og upprétt gagnvart því.

Svo benti ég fólki á það að málefni okkar hefðu staðist ótrúlega vel tímans tönn. Sum af þeim málum sem við höfum talað fyrir í tíu ár eru nú mikil hitamál í þjóðfélaginu. Ég get nefnt endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem er mál sem við tókum strax upp á okkar arma þegar flokkurinn var stofnaður árið 1998. Ég get líka nefnt verðtrygginguna og afnám hennar sem er mál sem við höfum haft á stefnuskrá okkar í mörg ár. Í kjölfar þess sem gerst hefur eru margir sammála um það. Ég get enn fremur nefnt að strax árið 2000 komum við fram með tillögu um sérstakt frítekjumark fyrir eldri borgara og öryrkja. Þau markmið náðu reyndar inn í löggjöf árin 2007 og 2008 en síðan þá hafa þau réttindi verið skorin verulega niður.“

Dapurt að missa alla þingmennina
Það hlýtur að hafa verið sársaukafullt að horfa upp á þingflokkinn þurrkast út í síðustu kosningum.
„Já, það var mjög dapurt og olli okkur miklum leiðindum og vandræðum. Við bjuggumst ekki við því að við færum svona illa út úr kosningunum þar sem við höfðum ekki setið á valdastólunum í þjóðfélaginu. En menn tóku kannski ekki eins vel eftir málflutningi okkar og við hefðum viljað.“

Hvernig skýrirðu það að þið náðuð ekki eyrum þjóðarinnar?
„Við náðum bara ekki eyrum fólksins, það er bara svo einfalt.“

Hefur allsherjarnaflaskoðun farið fram hjá flokknum síðan þessi staðreynd blasti við?
„Við höfum farið yfir málefnastöðuna okkar og það sem er kannski sárast við niðurstöðuna í síðustu kosningum er að okkur finnst við hafa verið að tala fyrir málefnum sem enn eru heit í þjóðfélaginu. Til dæmis breytingu á kvótakerfinu, afnámi verðtryggingar, breytingu á lífeyriskerfinu, skattamálin, afkomu eldri borgara og öryrkja og hvernig þetta allt tengist. En þessi mál náðu bara ekki í gegn í kosningunum.

Við vorum líka að reyna að vara við þessari miklu þenslu. Til dæmis væri óeðlilegt að keyra áfram á byggingamarkaði þar sem stór hluti vinnuafls kæmi frá öðrum löndum. Þetta mætti litlum skilningi. Ég man eftir umræðum um fjárhagsárið 2008 sem fram fóru í þinginu haustið 2007. Þar töluðum bæði ég og Steingrímur J. Sigfússon um það við þáverandi fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, hvort ekki væri varasamt að treysta á að þenslutekjur yrðu jafnmiklar á næsta ári. Þá sagði Árni þessi fleygu orð: „Drengir, hvað er að ykkur? Sjáið þið ekki veisluna sem við erum staddir í?“ Þetta voru viðhorfin. Menn keyrðu bara áfram í algjöru rugli og bulli.“

Er stífur á að fylgja flokksstefnunni
Þú hyggst sækjast eftir sæti í miðstjórn Frjálslynda flokksins. Sýnir sagan ekki að þegar stjórnmálaforingjar stíga úr formannsstóli sé farsælast fyrir flokk þeirra að þeir hætti alveg afskiptum af stjórn hans?
„Það getur vel verið. Ég ætla hins vegar ekki að vera aftursætisbílstjóri í Frjálslynda flokknum. Ég ætla bara að reyna að leggja fólkinu lið og kannski taka að mér einhver störf sem fólk telur að þurfi að vinna. Ég er þá ekki að tala um launuð störf heldur bara vinnuframlag sem ég er tilbúinn að leggja lið með þar sem ég bý yfir mikilli reynslu úr pólitík, verkalýðsmálum og félagsmálum.“

En getur það ekki verið erfitt fyrir þann sem tekur við formennskunni að hafa fráfarandi formann inni á kontór í flokknum með setu hans í miðstjórn, til dæmis ef nýi formaðurinn vill aðrar áherslur í stefnu flokksins en þú hefur staðið fyrir?

„Stefna flokksins er almennt mörkuð af landsþingum. Auðvitað þurfa þeir sem stjórna flokknum að taka mið af því sem er að gerast í pólitíkinni á hverjum tíma og taka einhverja afstöðu til mála. En ég myndi halda að það væri bara ósköp þægilegt fyrir þá sem taka við að geta með einu símtali leitað í reynslubanka eins og minn og spurt ráða, ef þeir eru í vafa. Ef þeir hins vegar eru alveg ákveðnir í því hvert þeir vilja stefna, og það gengur ekki gegn stefnu flokksins, þá auðvitað gera þeir það. Við höfum hins vegar haldið okkur stíft við okkar málefni og það hefur stundum orðið til þess að tekist hefur verið harkalega á inni í flokknum, meðal annars þegar gengið hafa í flokkinn menn úr öðrum pólitískum samtökum eða flokkum en hafa síðan viljað breyta flokknum í átt að sínum persónulegu áhugamálum. Það hefur auðvitað ekki gengið hljóðalaust.

Ég er mjög stífur á að menn fylgi þeim stefnum sem mótaðar eru á landsþingum. Þar á að móta stefnuna. Fólk á að geta komið á landsþing vitandi að það er að móta stefnu tl næstu tveggja ára og að þeirri stefnu verði fylgt í öllum meginmálum. Við skiptum ekki bara allt í einu um kúrs í til dæmis afstöðu flokksins til mögulegrar aðildar Íslands að ESB af því að einhverjum manni finnst að við eigum að gera það. Sú stefnubreyting verður að fara fram á landsþingi.“

Útilokar ekki framboð síðar
Gætirðu hugsað þér að setjast aftur á þing í framtíðinni?
„Ég stefni ekki sérstaklega að því en ef fólk óskar eftir því að ég fari í framboð kann vel að vera að ég hugleiði það, ef heilsa mín er góð og áhugi minn stendur til þess. En það er ekki markmið hjá mér.“

Kemur til greina að sækjast eftir formannsembættinu aftur síðar?
„Nei. Þegar maður lýkur formannstíð þá lýkur maður formannstíð. Maður situr ekki í einhverju aftursæti og reynir að skipa fyrir. Þá er allt eins gott að maður fari alveg út úr pólitík.“

Guðjón starfar nú við verkefnavinnu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Hann segir það ekki vandkvæðum bundið að starfa innan ráðuneytis sem stjórnað er af ráðherra úr röðum vinstri-grænna, Jóni Bjarnasyni.

„Nei, nei, ég bara vinn hér að ákveðnu verkefni. Fyrst vann ég að ákveðnu verkefni síðastliðið haust, byrjaði í september og því lauk í nóvember. Svo vann ég ekkert hér í hálfan annan mánuð en var síðan fenginn í annað verkefni í fyrri hluta janúar sem snýr að verndun og nýtingu grunnslóðar og er á kafi í því núna. Ég hef bæði reynslu og brennandi áhuga á sjávarútvegsmálum og lífríkinu, og lífríki sjávar sérstaklega, og líklega þess vegna er ég fenginn í þessi verkefni. Og við Jón Bjarnason erum ekki pólitískir andstæðingar í mörgu, þótt við séum ekki í sama stjórnmálaflokki.“

Þig dreymir um að verða sjávarútvegsráðherra giska ég á.
„Aldurinn færist nú yfir. Þótt amma mín hafi orðið níutíu og sex ára er ekki víst að ég verði það gamall,“ segir Guðjón og kímir. „En já, já, það hefði verið gaman að fást við þetta.“

Ósættið í innsta kjarnanum erfiðast
Sjö ára formannstíð er brátt að baki - hvað stendur upp úr og hvað var erfiðasti tímabilið?
„Það sem stendur upp úr er hvað flokkurinn hefur verið samstiga í stefnumálum sínum. Hann hefur ekki vikið frá því sem við töldum skynsamlegt þótt það væri á brattann að sækja, til dæmis varðandi kvótakerfið og tryggingamálin. Við lögðum líka til að unnið yrði að jarðgangagerð og þverun fjarða til að stytta vegalengdir á landinu og búa til samgöngufæra vegi að vetrarlagi svo fátt eitt sé nefnt. Sumt holaði steininn. Umræða um sjávarútvegsmál hefði vafalaust ekki verið sú sem hún er í dag ef við hefðum ekki haldið stíft fram þessari umræðu, og ég held að tryggingamálin hefði ekki náðst að útfæra með frítekjumarkinu ef við hefðum ekki lamið á því alla tíð.

Erfiðustu tímarnir á þessum sjö árum hafa ævinlega verið þeir þegar komið hefur upp mikið ósætti í innsta kjarna flokksins. Þetta ósætti hefur iðulega tengst persónum sem hafa á einhverjum tímapunkti haft aðra stefnu eða aðrar skoðanir en flokkurinn hefur verið að keyra á. Af þessum sökum höfum við misst frá okkur þrjá þingmenn sem fóru í aðra flokka. Ég skal fúslega viðurkenna að ég hef verið stífur fyrir með stefnu flokksins. Ég er ekki tilbúinn að láta eftir einstökum mönnum að breyta stefnu flokksins þegar við erum að vinna eftir stefnu sem hefur verið samþykkt á landsþingi. Eins og ég sagði áður á að reyna að breyta henni þar ef menn hafa áhuga á slíku.“

Ein birtingarmynd þessara átaka í flokknum var þegar Magnús Þór Hafsteinsson, þáverandi aðstoðarmaður þinn, fór í formannsframboð gegn þér. Er ekki erfitt að standa frammi fyrir því að nánasti samstarfsmaður þinn fer í framboð gegn þér?
„Það er auðvitað mjög skrítin staða. En það hafa allir frelsi til að bjóða sig fram til hvaða trúnaðarstarfa sem er þegar landsþing er fram undan. En það má auðvitað segja að það er verulega snúið þegar aðstoðarmenn þingmanna koma úr hinni áttinni.“

Hvernig er samskiptum ykkar Magnúsar háttað í dag?
„Ég hef nú lítið heyrt frá honum undanfarna mánuði.“

Vill ekkert tjá sig um Ólaf F.
Átökin í Frjálslynda flokknum hafa einnig náð til borgarstjórnarflokksins. Nýjasta þrætueplið þar er styrkur frá borginni sem Guðjón segir að flokkurinn hafi átt að fá en Ólafur F. Magnússon, fyrrverandi borgarfulltrúi F-lista, hafi millifært á sjálfan sig. Skipstjórinn að vestan hyggst ekki gefa þumlung eftir í því máli frekar en öðrum.

„Ólafur virðist hafa komið þeirri túlkun fram innan borgarinnar að það bæri að greiða styrkinn til nýstofnaðs hlutafélags sem hann stofnaði. Við töldum það algjörlega ólöglegt og reyndum að fá hann til að leiðrétta það. En hann fékkst ekki til þess.

Við snerum okkur þá að borginni á þeim forsendum að þeim væri ekki stætt á að framkvæma þetta með þessum hætti. Þeim ágreiningi var að lokum vísað til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins sem úrskurðaði að það væru þeir sem bjóða fram til sveitarstjórnarkosninga sem ættu að fá styrkinn, og vísaði þar réttilega í lögin, en ekki einhver félög sem stofnuð eru á miðju kjörtímabili.“

Fáið þið styrkinn endurgreiddan?
„Við munum sækja hann. Okkar lögmaður mun fara í það.“

Hvaða hug berðu til Ólafs?
„Ég vil helst ekkert tjá mig um persónuna Ólaf F. Magnússon.“

En stjórnmálamanninn?
„Hann átti ágæta spretti. En hann hefur líka átt afleita spretti.“

Rasistaásakanirnar skrítnar
Finnst þér að einhvern tímann í formannstíð þinni hafi verið of harkalega að þér vegið?
„Já. Mér fannst alla vega mjög skrítið þegar menn fóru að saka mig um að vera haldinn einhverri rasistahugsun. Ég er nú giftur erlendri konu og þekki mjög marga innflytjendur hér á landi, sérstaklega Pólverja,“ segir Guðjón en kona hans er hin pólskættaða Maríanna Barbara Kristjánsson. „Ég hafði því aldrei kveikt á því að ég væri með einhverja rasíska hugsun að þessu leyti. Ég taldi að verið væri að keyra á innfluttu vinnuafli til að auka þensluna. Og það hefur komið í ljós að þær 5.000-6.000 íbúðir sem nú standa auðar voru byggðar af einhverjum. Þær voru auðvitað að stórum hluta byggðar með erlendu vinnuafli.“

Hafði konan þín eitthvað með þá ákvörðun að gera að þú gefur nú ekki kost á þér áfram sem leiðtogi frjálslyndra?
„Nei, nei. Auðvitað ræði ég um það við konuna mína hvað ég er að gera, en hún tók enga ákvörðun um þetta í sjálfu sér.“

Gerir þessi ákvörðun það að verkum að hún fær að sjá meira af þér?
„Ég veit það nú ekki. Ég er þannig maður að ...“ Guðjón þagnar í stutta stund.

„Ætli það megi ekki orða það þannig að ég er vinnufíkill. Mér finnst ég alltaf þurfa að vera að gera einhvern fjandann. Ferðir sem farnar eru bara til að gera ekki neitt finnst mér hálftilgangslausar. Mér finnst ég þurfa að hafa einhver erindi. Og ég kvíði því ekki að verða verkefnalaus. Ég hef alltaf haft meira að gera en ég hef komist yfir.“

Getur grennst á sjónum
Þegar þessu verkefni lýkur sem þú vinnur nú að í sjávarútvegsráðuneytinu, stendur þú þá ekki uppi atvinnulaus?
„Ég hef engar áhyggjur af því. Ég finn mér klárlega eitthvað annað að gera.“

Aftur á sjóinn?
„Það getur vel verið. Ég gæti til dæmis farið og stýrt strandveiðum sem hefjast í maí. Maður hlýtur alla vega einhvers staðar að geta fengið að fljóta með einhverju fari.“

Hvernig er heilsan? Er hún nógu góð til að standast öll veður úti á sjó ef út í það færi?
„Heilsan hefur verið mjög góð. Ég varð bara sjóveikur fyrst þegar ég byrjaði á sjónum en síðan þá hef ég aldrei fundið fyrir sjóveiki. Og þegar maður vinnur á sjó þarf maður að vinna mikið með höndunum og þá losnar maður við nokkur kíló sem er mjög þarft verk,“ segir Guðjón með bros á vör. „Það er því ekki kvíðvænlegt.“