Leikstjórinn Baltasar Kormákur hefur í nógu að snúast. Hann er að leikstýra Gerplu á sviði Þjóðleikhússins og er með tvær bíómyndir í pípunum. Þegar hann á stund milli stríða slappar hann af á heimili sínu í Skagafirðinum sem hann segir endurnæra sig. Hann segir athyglina og fræðgina hafa sína kosti en henni fylgir oft neikvæðni. Tómas Þór settist niður með Baltasar á milli fluga hjá honum og ræddi við leikstjórann um heimilislífið, fræðina, Hollywood og gagnrýni leiklistarspekúlants DV sem jarðaði Gerplu.

Blaðamaður og ljósmyndari þurfa að bíða eftir Baltasar Kormáki í tæplega fimmtíu mínútur á 101 Hótel í miðbæ Reykjavíkur. Stjörnustælar eru þó alls ekki ástæðan, mikill mótvindur hafði verið í flugi frá Noregi sem hann var nýlentur úr. Hann kemur hlaupandi inn um dyrnar, biðst afsökunar, brosir og segir: „Maður getur víst ekki stjórnað öllu.“

Baltasar er búinn að vera á ferð og flugi undanfarnar vikur og blaðamaður rekur augun ofan í leðurtösku sem hann ber með sér. Þar glittir í handrit að Gerplu og Víkingi, væntanlegri mynd frá Baltasar. Hann viðurkennir að þessi taska sé svolítið hans annar handleggur. „Ég fékk þessa tösku á Sundance-kvikmyndahátíðinni fyrir nokkrum árum. Hún hefur einhvern veginn fest við mig,“ segir hann, sýpur á sjóðheitum kaffibolla og setur sig í stellingar.

Sveitasetrið endurnærir
Baltasar er á leiðinni í annað flug, norður yfir heiðar í Skagafjörðinn þar sem hann og kona hans, Lilja Pálmadóttir, búa ásamt sonum sínum. Fátt hefur verið meira áberandi í samtölum blaðamanns og Baltasars í aðdraganda viðtalsins en þessi staður. Hann er því spurður um þennan stað sem öll vötn virðast liggja til. „Við búum þarna hjónin og konan mín rekur hestabúgarð þarna. Þetta er gamla ættarsetrið hennar þar sem pabbi hennar var alinn upp. Við erum algerlega flutt þangað og krakkarnir ganga í skóla þarna. Þetta er besti staðurinn á jörðinni til þess að slaka á sem er mjög mikilvægt fyrir mig að gera inn á milli. Auðvitað vinn ég þarna í handritum og svona en það er ákveðið áreiti sem ég losna við. Veran þarna endurnærir mig mikið og heldur oft í mér lífinu,“ segir Baltasar.
Eilíft flakk gerir heimkomur hans enn mikilvægari í hvert skipti. „Þegar ég kem heim er ég bara með sonum mínum allan daginn og það verður okkur mikilvæg stund. Stundum reyni ég að taka syni mína með mér á settið. Ég tók annan til dæmis með mér til Bandaríkjanna þegar ég var í tökum þar,“ segir hann.

Strákarnir orðnir vargar
Á búgarði hjónanna er nóg af hestum en Baltasar hefur verið hestamaður alla sína tíð. „Pabbi minn var með hesta alveg frá því ég var barn og tveggja ára var ég farinn að príla upp á þá með því að skríða á girðingum. Konan mín, Lilja Pálmadóttir, er líka búin að vera á Hólum að læra að temja hesta en við sjálf erum með um 60-70 hesta fyrir norðan með öllu,“ segir Baltasar.
Strákarnir hans taka báðir sveitalífinu vel, eiginlega bara rosalega vel eins og leikstjórinn útskýrir. „Þeir eru orðnir sveitamenn, bara algjörir sveitavargar,“ segir hann og hlær. „Einu sinni komum við í bæinn og fórum á Gráa köttinn. Annar strákanna fór úr skónum í anddyrinu og pantaði rjómapönnukökur. Þá vissi ég að þeir væru orðnir alvöru sveitamenn, þarna panta menn sér bara amerískar pönnukökur. Svo spurði hann mig einu sinni hvort það væru afleggjarar í Reykjavík. Það var vegna þess að í sveitinni mega þeir bara hjóla á afleggjaranum. Þeir eru orðnir alvöru sveitamenn,“ segir Baltasar og brosir breitt.

Neikvæðni hluti af velgengninni
Nánast hver einasti hlutur sem Baltasar hefur komið nálægt, bæði sem leikari og leikstjóri, hefur slegið í gegn. Má þar nefna myndir eins og Veggfóður, Djöflaeyjuna, Engla Alheimsins, 101 Reykjavík, Mýrina og Brúðgumann. Velgengninni fylgir mikil athygli sem Baltasar finnst fín þó hann sé mun rólegri í tíðinni en á árum áður. „Þegar ég var að slá í gegn fyrst sem leikari var mikil kvensemi og svona. Maður tók fylliríið svolítið bratt. Ég var náttúrlega næturlífskóngur hér á tímabili en ég er það ekkert lengur. Maður lærði á erfiða mátann en svo er athygli eitthvað sem maður lifir með og venst. Velgengninni fylgja líka góðir hluti. Það opnast fyrir manni dyr og það er ýmislegt sem maður getur nýtt sér,“ segir Baltasar en það er neikvæð hlið á henni líka.

„Auðvitað er mikið af neikvæðum hlutum líka. Það er afbrýðisemi og svona. Ég einbeiti mér samt bara að vinnunni. Ég hef gaman af því sem ég er að gera og reyni að hugsa ekki um annað,“ segir hann og bætir við: „Á tímabili fannst mér óþægilegt að vera í margmenni, það var of mikið bögg og svona. En ef manni líður ekki vel einhvers staðar fer maður bara. Þegar ókunnugt fólk kemur að mér er ég yfirleitt almennilegur og kurteis við það, nema auðvitað það sé dónalegt og leiðinlegt. Þetta er samt svolítið þannig að þegar maður stendur uppi á stól og kallar eftir athygli getur maður ekki beðið fólk um að láta sig í friði á sama tíma. Mér finnst okkar stétt vera svolítið í því. Að kalla á athygli en vilja svo fá að vera í friði þegar þeim hentar,“ segir Baltasar.

Man ekki hvernig það var að drekka
Eins og Baltasar viðurkennir var hann duglegur á næturlífinu þegar hann var ungur og heitur leikari. Í dag hefur hann þó sagt skilið við áfengi og hefur ekki drukkið í átta ár. Aðspurður hvort drykkjan hafi verið orðin vandamál svarar hann: „Hún var orðin vandamál fyrir aðra í kringum mig. Ég sinnti ekki fjölskyldunni eins og ég hefði viljað. Þetta er samt ekkert mál, ég man ekki einu sinni eftir því hvernig það var að drekka, það er orðið svo langt síðan. Ég bara hætti, fór ekki í meðferð. Þetta er gott eins og það er.“

Baltasar biðst undan því að ræða mikið um einkalíf hjónanna. Hann viðurkennir þó, aðspurður, að heimshornaflakk hans sé álag á hjónabandið. „Það fylgja þessu eðlilega ýmis vandamál. Blessaður, þetta er svona hjá öllum. Þetta hafa íslenskir sjómenn lifað við alla tíð. Það er alveg ljóst að svona líf er álag en við erum búin að vera gift í fjórtán ár og það er ekkert annað í spilunum en að halda áfram að vera gift,“ segir Baltasar brosmildur.

Ræður ekki stórleikara í partíum
Baltasar lék í fyrsta skiptið í mörg ár þegar hann tók aðalhlutverk í myndinni Reykjavík-Rotterdam eftir Óskar Jónasson nýverið. Nú er hann sjálfur að fara með myndina lengra. Eins og oft hefur verið greint frá hefur Baltasar verið að vinna að bandarískri endurgerð af myndinni sem bíður framleiðslu hjá fyrirtækinu Working Title í Hollywood, risafyrirtæki sem vinnur allt sitt með Universal-risanum. „Working Title hefur alltaf verið fyrirmynd fyrir mér. Þannig vil ég að Blueeyes [Fyrirtæki Baltasars innsk. blm] sé. Ég vil gera vandaðar myndir sem ná til fólks, ég er ekki gæinn sem vill gera myndir sem eru svo skrítnar að enginn kemur að sjá. Ég vil gera áhugaverðar myndir sem fólk vill sjá, ef hún er líka listaverk er það bónus,“ segir hann.

Myndin er í forgangi í vinnslu hjá Working Title, segir Baltasar, en stórleikarinn Mark Wahlberg, leikur hlutverk hans í endurgerðinni. „Ég er búinn að hitta hann. Hann er heitur og til í slaginn. Eina sem hann hefur áhyggjur af er að reyna toppa leikinn hjá mér,“ segir Baltasar kíminn.
Það þarf að pína upp úr Baltasar nöfnin á stjörnum sem hann hefur hitt. „Ég er voða lítið fyrir svona „name dropping“ en ég hef alveg hitt menn eins og George Clooney, Will Smith og alla þessa kalla. Þeir eru samt ekkert vinir mínir. Maður er kynntur fyrir þeim og þeir taka í spaðann á manni í mesta bróðerni. Auðvitað þegar maður fer að umgangast sumt af þessu fólki finnur maður fyrir að maður er svolítið í aukahlutverki í lífi þeirra,“ segir hann og hlær.

Baltasar segist ekkert vera að leita að vinskap, hann vill bara vinna með góðu fólki en útskýrir að eitthvað vinastand og að reyna ráða leikara í partíum sé algjör tímasóun. „Ef þú ætlar þá leið geturðu gleymt því. Ef þú ferð ekki réttu leiðirnar geturðu gleymt þessu. Í partíinu gæti einhver alveg sagt allt í lagi, ekkert mál, talaðu við umboðsmanninn minn, en þar lendirðu síðan bara á vegg.“

60 milljóna dollara mynd ekki gerð með vinstri
Ásamt því að vera að vinna að nýu handriti að Reykjavík-Rotterdam undirbýr Baltasar sig fyrir að leikstýra risastórri víkingamynd en allt síðasta sumar var verið að byggja risasviðsmynd fyrir hana á Suðurlandi. Orðrómur hefur gengið um að ekkert verði af þeirri mynd en það segir Baltasar af og frá.
„Ég var að ganga frá góðum samningi með hana sem ég get reyndar ekki alveg greint frá. Það er svolítið viðkvæmt vegna þess að Mel Gibson ákvað að gera víkingamynd líka. En það er allt klárt. Það er fyrirtæki sem er stúdíótengt sem er búið að tryggja sér Víking og ætlar að fjármagna myndina. Ég var nú reyndar líka búinn að heyra þetta frá einhverjum blaðamanni að myndin væri í vondum málum Það virðist allavega einhver vinur sem er mjög umuhugað um að ég geri ekki myndina vera að hringja inn á blöðin og veita þessar upplýsingar,“ segir hann.

„Þetta er 60 milljóna dollara mynd. Ef menn halda að það sé gert með vinstri er það ekki þannig. Það hefur engin mynd eftir íslenska handritshöfunda af þessari stærðargráðu verið í betri málum. Þetta er dæmi um þessa neikvæðni sem getur verið í minn garð, það eru alls konar raddir og kjaftæði sem geta verið í þessu,“ segir hann en ítrekar þó: „Það er nú samt þannig með Hollywood að það getur allt brugðist. Hætt hefur verið við myndir í miðjum tökum, þannig að það er aldrei að vita hvort þessum vini mínum sem er svona vel tengdur inn á blöðin verði að ósk sinni.“

Ímyndin af víkingum ekki alveg rétt
Þær hafa ekki verið ófáar víkingamyndirnar sem hafa verið gerðar hér á landi. Þær eru jafnmisjafnar eins og þær eru margar en bera það svolítið með sér oft að vera eilítið kjánalegar. Eru víkingar einfaldlega nógu töff? „Mér finnst þeir ógeðslega töff,“ svarar Baltasar um hæl. „Ég verð bara að gera þetta flott. Það er verið að leggja rosalega vinnu í það að búa til heiminn eins trúverðugan og hægt er. Ég held að ímynd fólks af þessum tíma sé í gegnum bíómyndir sem hafa ekki verið með nóg af peningum til þess að gera þennan heim almennilega. Maður sér alþingi fyrir sér sem nokkur tjöld og kalla talandi saman undir kletti. En þarna hljóta hafa verið hundruð ef ekki þúsundir manna og fleiri þúsundir hesta. Þarna voru menn að kaupa og selja, þarna voru allir, það var ekkert annað partí í gangi,“ segir Baltasar sem hallar ser nú fram af ákafa þegar hann talar um myndina.

„Hús þessara manna voru heldur engin smásmíði eins og sást við uppgröftinn niðri í Austurbæ. Svo má ekki gleyma bátunum, víkingabátarnir eru þeir flottustu sem hafa verið byggðir. Gæinn sem sigldi þessu til New York um aldamótinn sagði að þetta væri eins og spíttbátur. Þetta er svo vel byggt að það tekur ekki á sig neinar öldur. Menn sem gátu gert svona báta voru ekki á lágu menningarstigi,“ segir hann en ekki hefur verið ákveðið hvort myndin verði á íslensku eða ensku. „Kannski þarf ég að fórna íslenskunni, kannski ekki, en mig langar að búa til þennan heim. Mig langar samt ekki að gera hann með nokkrum indjánatjöldum, ég vil fara alla leið.“

Spark í pung
Á fjölum Þjóðleikhússins má þessa dagana sjá leikritið Gerplu sem byggt er á skáldsögu nóbelsverðlaunahafans Halldórs Laxness. Leikhúsrýnir DV, Jón Viðar Jónsson, vægast sagt slátraði sýningunni í dómi sínum í DV og gaf verkinu eina og hálfa stjörnu. Rak hann Baltasar og leikarana á gat í dómnum. „Ég les dóma og reyni að fá út úr þeim eitthvað sem getur orðið mér að gangi. Oft eru í dómum góðir punktar en oft er líka bara skítkast og það hjálpar engum,“ segir Baltasar sem talaði um dóminn í Spjallinu hjá Sölva á Skjá Einum.
„Þú ert að koma mér í aðstöðu núna sem ég er samt alveg sáttur við. Þegar ég svaraði fyrir mig hjá Sölva kom á DV: „Baltasar kjökrar,““ segir hann og vitnar til sandkorns sem birtist á DV.is. „Þarna berjið þið mig í hausinn með Jóni Viðari og meðan ég ber fyrir mig hendurnar hjá Sölva sparkið þið í punginn á mér.“

Jón Viðar stundum ærumeiðandi
„Fyrir mína parta finnst mér Jón Viðar mjög skemmtilegur gagnrýnandi þó ég sé ekki alltaf sammála honum,“ segir Baltasar. „Hann segir oft hluti sem aðrir þora ekki að segja og það finnst mér áhugavert. Jón Viðar er óvenju vel að sér í íslenskri leiklistarsögu. Hann getur rakið afturábak alla leiklistarsögu Íslands og þannig sett hluti í samhengi, sem er frábært. Það er ekkert gaman að lesa dóma sem fólk skrifar sem veit ekkert hvað var fyrir fimm árum í leikhúsinu. Stundum finnst mér hann aftur á móti detta í það að vera ærumeiðandi við fólk, og það finnst mér fyrir neðan hans virðingu. Hef ég það á tilfinningunni að hann geti ekki setið á strák sínum að vekja á sér neikvæða athygli, svolítið eins og Simon Cowel í American Idol. Nú er ég komin út á hálan ís því að það eru fáir sem taka gagnrýni verr en þeir sem vinna við að skrifa hana,“ segir hann.

„Meirihluti dómsins fór þó í að rakka bókina niður,“ segir Baltasar. „Hann hefst á því hversu ógeðfelldur Jóni Viðari þótti Halldór Laxnes. Eftir þessi upphafsorð vissi ég að ekki var von á góðu.“
Baltasar segir stjörnugjöfina í dómum vera orðin meiri óvinur þess sem dæmir heldur en þess sem er dæmdur. „Fólk sér bara stjörnunar og sleppir því sem kanski mestu máli skiptir sem er greining gagnrýnandans. Stjörnugjöfin er það eina sem skiptir orðið máli. Stundum les maður einhverja dóma og stjörnugjöfin er ekki í neinu samhengi við það sem skrifað er.“

Þannig er þó mál með vexti að Jón Viðar er almennt mjög hrifinn af Baltasar og hans verkum. Baltasar segir þó frá öðru augnabliki þegar Jón Viðar hakkaði hann í sig í beinni útsendingu. „Ég var í þættinum Á elleftu stundu og þurfti að sitja undir myndbandi frá honum að jarða mig sem leikara. Ég þurfti bara að sitja með myndavélarnar á mér og hlusta á það. Þarna átti bara að grilla mig, ég veit ekki til þess að margir leikarar hafi fengið þessa meðferð. Jón Viðar tók ekki bara þarna eitt verk heldur haugaði yfir allan ferilinn minn sem leikari. Honum varð kannski að ósk sinni síðar þegar ég hætti að leika á sviði. En hann hafði það í sér að biðja mig afsökunar eftir þetta sem ég virði mjög mikið við hann,“ segir Baltasar.

Grátbað um frestun
Daginn sem leikdómurinn var birtur í DV var forsíðutilvitnun framan á blaðinu með fyrirsögn dómsins frá Jóni Viðari: „Misheppnuð Gerpla – Jón Viðar gefur Gerplu eina og hálfa stjörnu.“ „Að setja Misheppnuð Gerpla sem fyrirsögn utan á blaðið er ákveðin sölumennska og ég fer ekki ofan af því. Enda þótt það hafi verið aðrir dómar sem voru mjög jákvæðir er þetta sá dómur sem flestir tóku eftir,“ segir Baltasar og heldur áfram:

„Þá komum við aftur að þessu. Ég er þekktur og er ákveðin stærð í þessu samfélagi þannig að það vekur athygli það sem ég geri. Menn eru ekkert að fara í tvær og hálfa stjörnu eða þrjár, það er bara farið alla leið niður og á forsíðuna með það. Það þarf ekki alltaf að vera sanngjarnt því ég er ekki sá eini sem kem að þessu verki,“ segir hann.

„Að segja að eitthvað sé misheppnað er mjög harður stimpill á eitthvað sem mjög margir aðrir eru hrifnir af. Eða að fullyrða að Björn Thors hafi ekki sviðsjarma, meðan aðrir ganrýnendur hæla honum á hvert reipi og konur kikna í hnjánum,“ segir Baltasar.

„Það verður samt að virða það við Jón Viðar og aðra gagnrýnendur að sýningin var ekki alveg tilbúin sem var mjög sárt fyrir mig. Ég fékk bara tvær og hálfa viku á sviði sem er mjög lítið með svona flókna sýningu. Þessi sýning var ekki æfð lengur en gengur og gerist sérstaklega þegar litið er til þess að við vorum að vinna upp leikverk úr bókinni á sama tíma. Ég bað einni og hálfri viku fyrir frumsýningu að fá frest því ég sá ekki fram á að ná þessu. Það var ekki hægt. Þremur dögum fyrir frumsýningu grátbað ég svo Tinnu [Gunnlaugsdóttir, leikhússtjóra] um frest því ég vissi að þetta myndi ekki nást, ég var að kála leikurunum. Svo var litið á það eins og glæpamál í DV að ég hafi leyft mér að laga verkið eftir frumsýningu. Mér finnst stundum ekki gerður greinamunur á því hvort menn séu að klífa Everst eða rölta upp í Öskjuhlíð hvorki af leikhúsinu né þeim sem fjalla um það. En þess má geta að margir hafa litið á Gerplu sem ókleifan hamar. Stundum þegar fólk tekst á við hluti sem eru ekki fyrirsjáanlegir, tekur áhættu fær það oft verstu útreiðina ef það gengur ekki allt upp. En svo gera menn kassastykki og þá eru allir í skýjunum. Ég er ekki viss um að það sé það sem menn vilja þegar upp er staðið En nú er Gerplan komin á flug mikið hlegið á sýningum og ég vona bara að Jón Viðar komi að sjá hana aftur, en skrifi helst ekki annan dóm,“ segir Baltasar.

Má ekki við margnum
Baltasar segist yfirleitt ekki kippa sér upp við umföllun um sig en sé hún mjög ósanngjörn að hans mati bregst hann við. „Einstaka sinnum þegar mér finnst vegið að mér með ósanngirni í umfjöllun þá er ég ekki að tala um gagnrýni . Þegar borin eru upp á mig hrein ósannindi, þá tek ég upp símann. Annars læt ég flest bara sem vind um eyru þjóta,“ segir hann og minnist á orð leiklistagagnrýnandans Maríu Kristjánsdóttur sem sagði eftir að upplýst var að Baltasar hefði æft daginn eftir frumsýningu: „Vonandi gerir Þjóðleikhúsið þetta fyrir fleiri en þá sem eru taldir heimsfrægir á þjóðleikhúsheimilinu.“
Þetta líkar Baltasar ekki. „Hvernig á þessi manneskja að skrifa heiðarlega um mig? Þarna sést að hún getur ekki horft á mig bara sem leikstjóra þessara sýningar því ég er svona ,,heimsfrægur á þjóðleikhúsheiimilinu” eins og hún segir. Maður má náttúrulega ekki við margnum ef fólk ætlar að fjalla um allt sem maður gerir á þessum forsendum,“ segir hann.

Niðurskurðurinn eins og að detta úr skíðalyftu
Kvikmyndargerðarmenn og fólk sem starfar í kringum bransann eru ríkinu ævareið þessa dagana fyrir mikinn niðurskurð sem hamlar gerð nýra kvikmynda og þátta svo um munar. Baltasar var kynnir á Edduverðlaunahátíðinni um daginn og nýtti tækifærið til að skjóta á stjórnvöld, þar sem hann tók Katrínu Jakobsdóttur menntamálaráðherra sérstaklega fyrir. „Það er nú samt þannig að mér finnst Katrín klár og viðkunnanleg og ég held með henni! En það má líka taka fram að Þorgerði Katrínu ber að þakka fyrir sitt framlag. Það hefur kannski svolítið gleymst í allri umræðunni. Þegar ég var formaður íslenskra kvikmyndaframleiðanda átti ég í miklum samskiptum við hana og hún tvöfaldaði sjóðinn. Þá hafði lengi ekkert verið gert og í raun hafði sjóðurinn minnkað miðað við kostnað,“ segir Baltasar sem er jafnvel enn reiðari Ríkissjónvarpinu.

„Ég er líka rosalega ósáttur við yfirlýsingar Páls Magnússonar um að hætta að kaupa og sýna íslenskar kvikmyndir í sjónvarpinu. Á meðan Stöð 2 heldur í sér lífinu með íslensku efni ætlar RÚV að skera það niður. Það hlýtur að vera tilgangur RÚV að framleiða íslenskt efni, hvort sem það sé fréttatengt eða leikið. Á endanum gerir RÚV sig tilgangslaust sem er mjög leiðinlegt finnst mér því ég er fylgjandi ríkissjónvarpi. Þessi hávaði í mér er samt ekkert fyrir sjálfan mig. Ég er að fara að gera verkefni í Bandaríkjunum sem kemur þessu ekkert við. Það eru næstu menn sem ég hef áhyggjur af. Það er líka grátlegt upp á að horfa að loksins þegar við erum komin af stað með sjónvarpsefni er löppunum kippt undan okkur. Þetta er eins og að vera komin langleiðina upp brekkuna í skíðalyftu en missa skíðin af sér og þurfa að labba niður brekkuna,“ segir Baltasar að lokum. Hann kveður svo snögglega, borgar fyrir kaffið, og hleypur út. Það er hálftími í næsta flug hjá leikstjóranum. Fjölskyldan bíður norðan heiða.

tomas@dv.is