Pálmi í Fons: „Ég iðrast“

Texti Ingi Freyr Vilhjálmsson

Mynd Karl Petersson

Pálmi Haraldsson, athafnamaður og fyrrverandi eigandi Fons, segist aðspurður sjá eftir að hafa tekið þátt í ýmsum verkefnum í íslensku viðskiptalífi á árunum fyrir íslenska efnahagshrunið. „Ef við notum líkingu, þá var ég bara þátttakandi í því að fara út á miðin og veiða alveg upp að landhelgi því að það var ekkert sem bannaði það. Að því leytinu til iðrast ég þess að hafa verið þátttakandi í útrásinni,“ segir hann.

Pálmi er einn þeirra auðmanna sem hvað mest hafa verið á milli tannanna á fólki eftir efnahagshrunið haustið 2008. Hann var umsvifamikill í íslensku viðskiptalífi fyrir hrunið í gegnum Fons og átti meðal annars Iceland Express, Skeljung, Securitas, flugfélagið Sterling og hlut Í FL Group og bresku verslanakeðjunni Iceland, svo dæmi séu tekin. Fons var úrskurðað gjaldþrota í fyrra og nema kröfur í búið um 40 milljörðum króna.

Pálmi hefur nú misst allar helstu eignir sínar ef undan eru skilin flugfélögin Iceland Express og Astreus sem hann heldur í gegnum eignarhaldsfélagið Feng.

Verður fyrir aðkasti

Í síðustu viku þingfesti þrotabú Fons níu stefnur gegn Pálma sem miða að því að reyna að ná níu milljörðum króna til baka frá honum vegna viðskipta Fons sem skiptastjórinn telur hafa orkað tvímælis og vera riftanleg. Umræðan um viðskipti Pálma hefur náð áður óþekktum hæðum í tengslum við þessar stefnur og finnur hann mjög fyrir andúð fólks í sinn garð.

Pálmi segist verða fyrir aðkasti á götum úti og lenda í því að fólk öskri á hann. „Heldur þú að ég líði ekki fyrir að geta ekki farið á kaffihús á Íslandi lengur? Auðvitað er þetta ofboðslega sárt. Maður lærir það að peningar eru ekki allt. Það eru önnur gildi í lífinu. Gildismat mitt er algerlega breytt,“ segir Pálmi en hann segist einnig hafa fengið morðhótanir og hótunarbréf í pósti. „Þetta er komið út fyrir öll velsæmismörk ... Ég er búinn að loka mig algerlega af. Ég er eins og stofufangi á Íslandi. Ég fer ekkert, ekki einu sinni með börnin mín í sund,“ segir Pálmi en gagnrýni almennings á hann snýst fyrst og fremst um þátttöku hans í útrásinni og ýmsum viðskiptum sem mikið hafa verið til umfjöllunar eftir hrunið 2008.

Þessi gagnrýni byggir á því að Pálmi hafi, auk margra annarra íslenskra auðmanna, misnotað íslenska bankakerfið og átt sinn þátt í að orsaka efnahagshrunið með viðskiptum sínum.

Skilur gagnrýnina á viðskiptalífið

Aðspurður af hverju hann iðrist vegna þátttöku sinnar í íslensku viðskiptalífi segir Pálmi að ekki sé óeðlilegt að viðskipti sín og viðskiptalífið almennt hafi verið gagnrýnt.

Blaðamaður: „Það liggur alveg ljóst fyrir að þú tókst þátt í nokkrum vafasömum viðskiptafléttum: Ster­ling, Stím, Skeljungur, Northern Travel Holding ...?“

Pálmi: „Ég tók þátt í viðskiptum sem er ekkert óeðlilegt að hafi verið gagnrýnd. Það skiptir engu máli hvað þú tekur af þessu. Það er ekkert sem ég hef gert á liðnum árum sem er hafið yfir gagnrýni. Hins vegar að ég hafi brotið lög og reglur, það er af og frá.“

Blaðamaður: „Það eru þessir snúningar eða viðskiptafléttur sem fyrst og fremst hafa orðið til þess að fólk hefur gagnrýnt þig og marga aðra auðmenn. Til að mynda viðskiptin með Sterling-flugfélagið, í gegnum Northern Travel Holding, sem var keypt þrisvar af þér og viðskiptafélögum þínum og alltaf fyrir hærra verð í hvert skipti án þess að félagið hefði skilað hagnaði. Fólk sér þetta bara og hugsar: Þetta er skrítið. Þarna er augljóslega verið að fara á svig við einhver lög og reglur.“

Pálmi: „Nei, ég held að enginn hafi farið á svig við einhver lög og reglur. Staðreyndin er sú að allir stuðlar í verðmati á fyrirtækjum hækkuðu. Það gat enginn tapað á neinu. Það voru öll viðskipti bara upp á við. Þegar við skoðum Sterling-viðskiptin í dag ...“

Blaðamaður: „Þau eru dæmi um snúning, er það ekki ...?“

Pálmi: „Já, ég ætla að staðfesta það hér og nú. Það besta sem hefði getað komið fyrir mig hefði verið að ég hefði átt Sterling áfram. Ég held að það sé enginn vafi að ég axla mína ábyrgð í þessu máli. Ég var þátttakandi í þessu. En þetta voru þær reglur sem voru í gildi.“

Stenst ekki skoðun siðferðilega

Blaðamaður: „En þið bjugguð reglurnar til?“

Pálmi: „Nei, að sjálfsögðu voru það stjórnvöld sem settu reglurnar.“

Blaðamaður: „Nei, þú sagðir áðan að allt hefði hækkað á markaði. Það er einhver sem býr til eftirspurnina á markaði?“

Pálmi: „Það er bara markaðurinn sem býr til eftirspurnina. Það eru ekki bara tveir aðilar sem búa til eftirspurnina. Fleiri en einn aðili hafði áhuga á Sterling þegar það var selt í fyrsta skipti.“

Blaðamaður: „Það er kannski sala tvö og þrjú sem við höfum meiri áhuga á.“

Pálmi: „Ég fékk gott tilboð í Ster­ling frá FL Group og seldi það á háu verði og innleysti mikinn hagnað. Á sama tíma seldi ég hlutabréfin mín í FL Group. Sterling gekk svo illa í kjölfarið á forstjóraskiptunum hjá félaginu en FL Group hafði sett það sem skilyrði, þegar þeir eignuðust meirihlutann í félaginu, að ráða amerískan forstjóra í stað Almars Arnar, sem hafði staðið sig vel. Þetta voru mikil mistök og varð félaginu dýrkeypt.

Þá var búin til þessi snilldarflétta sem kallast Northern Travel Holding. Hún innihélt Sterling, Iceland Express og Astreus.

Þarna gerði ég gríðarlega stór mistök þegar Fons seldi Iceland Express inn í þetta félag og FL Group seldi Sterling inn í félagið. Ég hefði betur sleppt því að taka þátt í þessu. Og ég skal vera fyrsti maðurinn til að viðurkenna það, af því að þú ert að tala um snúninga og annað slíkt, að það er ekkert sem stenst skoðun í því máli siðferðilega séð. Þeir stuðlar sem voru notaðir þegar fyrirtækin voru verðmetin og keypt þarna inn voru út úr kortinu: Þau voru seld þarna inn á alltof háu verði. En svona voru bara þessir verðmatsstuðlar sem voru notaðir á þessum tíma og sem voru drifnir áfram af hagkerfinu. Hagkerfið var drifið áfram af því umhverfi sem var í gangi, það streymdu peningar inn í bankakerfið ...“

Hagkerfið gegnsýrt af bjartsýni

Blaðamaður: „Bjuggum við Íslendingar þetta umhverfi ekki til?

Pálmi: „Nei, ég er ekki sammála því. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Íslendingar fóru í útrás með bankana og þegar fólk gekk niður verslunargötur í Bretlandi til dæmis, þá sá það skilti með Icesave-reikningunum sem buðu hærri vexti en aldagamlir breskir bankar og auðvitað var það þannig að þessir peningar streymdu svo inn í hagkerfið sem aftur var gegnsýrt af alltof mikilli bjartsýni. Þessum peningum varð svo bara að koma í umferð. Auðvitað var það þannig að íslensku bankarnir voru engan veginn hæfir til að taka við þessu fjármagni og koma því í umferð. Þetta hlaut auðvitað að enda með ósköpum. Þegar við skoðum þetta í dag þá hljótum við auðvitað að spyrja okkur af hverju viðvörunarbjöllurnar voru ekki byrjaðar að hringja löngu fyrir hrunið.“

Blaðamaður: „Sérðu eftir því að hafa tekið þátt í þessu í dag, til dæmis Northern Travel Holding sem þú segir að standist ekki skoðun siðferðilega séð?“

Pálmi: „Ég myndi eflaust gera hlutina öðruvísi í dag. En þetta voru bara þeir tímar sem voru í gangi þá. Verðmatsstuðlarnir á fyrirtækjunum voru bara svo háir þegar þetta var. Eins og einn maður sagði við mig, þá er þetta eins og ef ákveðið væri að veiða allan fiskinn í sjónum við Ísland án þess að hugsa um kvóta og annað slíkt. Sjómennirnir myndu bara rjúka út á sjó og út um allt og veiða allan þorskinn alveg upp í tveggja mílna landhelgi. En við vitum það að það eru stjórnvöld sem ákveða hvernig fara eigi með fiskinn í sjónum. Við erum bara eins og sjómenn. Við bara vöðum út á sjó og veiðum. Svo er bara komið í ljós að það var ofveitt. Og hverjum er það að kenna? Við vorum bara að vinna eftir þeim reglum og lögum sem voru í gildi þá ...“

Pálmi: Fórum fram úr okkur

Blaðamaður: „En það voru bankarnir og fjármagnseigendurnir sem drifu þetta hagkerfi áfram. Þeir bjuggu þetta umhverfi til, þessir aðilar.“

Pálmi: „Ég ætla ekki að draga úr minni ábyrgð í þeim málum. Ég var þátttakandi í þessu. Þetta voru þær leikreglur sem voru í gangi, skrifaðar sem og óskrifaðar. Hefði verið hægt að gera eitthvað öðruvísi? Já, alveg örugglega. En ég er ekki í vafa um hverjir brugðust.“

Blaðamaður: „Hverjir brugðust?“

Pálmi: „Að sjálfsögðu eftirlitsstofnanirnar. Sá sem setur lög og reglur ...“

Blaðamaður: „Brugðust þið ekki líka samt sem áður?“

Pálmi: „Við tókum þátt í viðskiptalífinu eftir þeim reglum sem voru í gildi þá. Það er ekkert sem við brutum af okkur ...“

Blaðamaður: „En þið brugðust af því að þið stunduðuð siðferðilega vafasöm viðskipti. Þú sagðir það sjálfur áðan.“

Pálmi: „Kannski var það of djúpt í árinni tekið hjá mér. En eftir á að hyggja er ég ekki í nokkrum vafa um að menn fóru fram úr sér. Og ég held að allir eigi þar hlut að máli sem voru í viðskiptum hvort sem þeir voru inni í bönkum eða annars staðar í atvinnulífinu. Margföldunarstuðlarnir sem notaðir voru til að reikna virði fyrirtækja á þessum árum, 2002 til 2008, þá skiptir engu máli hvort það var sjoppa á Bústaðaveginum eða Iceland Express, standast ekki skoðun. Það var út úr kortinu hvernig fyrirtækin voru verðmetin. En við skulum hafa það í huga að þetta var ekki séríslenskt fyrirbæri. Það sem gerir Ísland svo sérstakt er þessi tilhneiging íslensku bankanna til að sækja sér fjármagn hjá erlendum sparifjáreigendum í miklum mæli.“

Uppsprengt verð á fyrirtækjum

Blaðamaður: „Þið brugðust að því leytinu til að þið misnotuðuð það frelsi sem þið höfðuð á markaði, er það ekki?“

Pálmi: „Ég er ekki sammála því að við höfum misnotað það. Þetta voru þeir stuðlar sem voru í gangi þá ...“

Blaðamaður: „En þið bjugguð til þessa stuðla.“

Pálmi: „Nei, það er bara framboð og eftirspurn sem stjórnar verðinu.“

Blaðamaður: „Hver stjórnaði eftirspurninni?

Pálmi: „Það var bara markaðurinn í heild sinni.“

Blaðamaður: Og hverjir stjórna markaðnum? Eru það ekki fjármagnseigendurnir og þeir sem eiga fyrirtækin sem stjórna eftirspurninni á markaði? Þið voruð stærstu aðilarnir á markaði. Þið áttuð Ísland. Þið bjugguð þessa bólu til. Þeir sem voru ráðandi aðilar í bönkunum og viðskiptalífinu.“

Pálmi: „Auðvitað er það þannig að ráðandi aðilar í bönkunum og í atvinnulífinu höfðu langmest áhrif á hvernig staðan var orðin. Svo ertu með eftirlitsaðilana ...“

Blaðamaður: „Þeir brugðust líka, að sjálfsögðu. Þetta getur farið saman.“

Pálmi: „Ef bindiskylda bankanna hefði verið aukin heldur þú þá ekki að það hefði haft áhrif á eftirspurnina á markaði og þar með verðmyndun?“

Blaðamaður: „Já, en þetta getur farið saman. Þið brugðust líka. Þú ert búinn að segja að þið hafið farið fram úr ykkur.“

Pálmi: „Já, við fórum fram úr okkur að því leytinu til að viðskipti voru stunduð með alltof háum margföldunarstuðli. Ef það er það sem þú ert að leita eftir þá er svarið já. Ég myndi ekki kaupa fyrirtæki í dag á margföldunarstuðlinum 30 eða 50. Það myndi enginn gera það. Um þetta snýst punkturinn. En við skulum aldrei gleyma því að þetta fer algerlega eftir framboði og eftirspurn og þetta er það verð sem var í gangi. Og aldrei gleyma því að við fórum eftir þeim reglum sem voru í gildi á þeim tíma.“

Eignabólan stóðst enga skoðun

Blaðamaður: „En ertu ekki sammála því að það voru stórir aðilar á markaði, bankarnir, eigendur bankanna, eigendur stóru fyrirtækjanna og eignarhaldsfélaganna, sem bjuggu til framboðið og eftirspurnina á markaði, meðal annars með því að eiga í innbyrðis viðskiptum sín á milli, eins og í Northern Travel Holding þar sem flugfélag er selt þrisvar á milli sömu aðilanna á uppsprengdu verði í hvert skipti?“

Pálmi: „Eins og þú setur þetta upp núna, þá jú, við verðum að axla okkar ábyrgð í þessum málum. Við brutum engin lög en það er alveg ljóst að við fórum fram úr okkur.“

Blaðamaður: „Það er eitt sem þarf að hafa í huga, það getur vel verið að þú hafir ekki brotið nein lög ...“

Pálmi: „Ég braut engin lög.“

Blaðamaður: „... og líklega fá fáir úr viðskiptalífinu dóma fyrir lögbrot í þeim málum sem eru til rannsóknar. Dómarnir verða líklega færri en margir halda. Siðferðilegi þátturinn stendur hins vegar alltaf eftir og það þarf líka að fjalla um hann.“

Pálmi: „Þú ert í viðskiptum og það er ákveðið siðferði sem er í gangi. Menn eru að kaupa og selja fyrirtæki. Ef þú vilt heyra það úr mínum munni – ég sé ekki eftir því að hafa stundað viðskipti á Íslandi á liðnum árum – þá get ég alveg sagt án vafa að við hlupum fram úr okkur í mati á fyrirtækjum, íslenskt samfélag, algerlega fram úr hófi. Þannig að sú eignabóla sem myndaðist stóðst ekki neina skoðun og hún var drifin áfram af því umhverfi sem hér var. Var það heilbrigt? Nei. Það var ekki heilbrigt. Hvað olli því að það var óheilbrigt? Fyrst og fremst það að það var alltof mikið fjármagn í umferð vegna þess að bankarnir fóru til útlanda og sóttu sér þetta fjármagn. Þetta voru gríðarlega stór mistök. Þess vegna myndaðist óeðlileg eftirspurn eftir vörum og þjónustu. Þetta var mjög öfgafullt hagkerfi sem orðið var til á Íslandi, en einnig í Evrópu og Ameríku, eins og fréttir bera með sér.“

Viðurkennir eigin græðgi

Pálmi segir hins vegar að þessi eftirsjá sem hann ber í brjósti snúist ekki um peninga. „Líður mér illa? Já, alveg skelfilega. Sé ég eftir peningunum sem ég hef tapað í þessi hruni? Nei. Sé ég eftir mannorði mínu? Já, alveg gríðarlega, gríðarlega. Ég gerði allt til að fá það aftur. Af hverju missti ég það? Af því að ég var þátttakandi í leiknum. Skammast ég mín? Já, að sjálfsögðu fyrir sumt en annað ekki. Af hverju skyldi ég ekki gera það? Annað væri óeðlilegt,“ segir Pálmi.

Blaðamaður: „Og vegna þess að þú varst gráðugur?“

Pálmi: „Já, og gráðugur já ... Ef ég var drifinn áfram af græðgi þá á það ekki lengur við í dag. Horft til baka, já, þá var ég drifinn áfram af græðgi ... Það er enginn vafi um það af minni hálfu að ég var þátttakandi í útrásinni, enda veit það öll þjóðin. Að neita því væri fáránlegt. Ég er hluti af þessu. Er ég útrásarvíkingur? Já, ég fell undir þann ramma, eins og Íslendingar skilgreina orðið útrásarvíkingur. Braut ég einhver lög? Nei. Ég hef ekkert að fela og hef ekkert brotið af mér.“

Blaðamaður: „Þú hefur ekki verið yfirheyrður, er það nokkuð?“

Pálmi: „Nei, nei.“

Blaðamaður: „Hefur einhver eftirlitsaðili haft samband við þig?“

Pálmi: „Nei, nei, og ég á ekki von á því að það gerist. Ef það gerist er það eitthvað sem drifið verður áfram af einhverjum annarlegum hvötum og ég á ekki von á því að nein af þessum stefnum endi með dómi gegn mér.“

Sér eftir að hafa keypt einkaþotuna

Aðspurður segir Pálmi að auðvitað hafi hann gert ýmiss konar önnur mistök á síðustu árum sem hann sjái eftir. „Auðvitað gerði ég mistök. Ég gerði til dæmis þau mistök eins og fáráðlingur að kaupa mér einkaþotu árið 2006. Ég hefði átt að selja hana 2007 en hún fór svo bara inn í þrotabúið. Eftir á að hyggja var það algerlega galið og engan veginn réttlætanlegt,“ segir Pálmi.

Blaðamaður: „Af hverju finnst þér það vera fáránlegt?“

Pálmi: „Af því að það var ekkert sem réttlætti það. Það var bara galið. Ég var ekki svo merkilegur í viðskiptalífinu að ég þyrfti að fara í einkaþotu á fundi. En þetta var bara svona: Fons óx mjög hratt og kostnaðurinn við einkaþotuna var ekki svo mikill í samanburði við stærð félagsins á þeim tíma. Í dag hins vegar, þegar ég lít til baka, finnst mér það engan veginn réttlætanlegt. Ég sé mikið eftir því.“

Hegðuðum okkur eins og fífl

Blaðamaður: „Er það í ljósi þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram á líferni auðmanna eftir hrunið eða finnst þér það vera fáránlegt í sjálfu sér?

Pálmi: „Mér finnst bara ekkert hafa réttlætt það og ég skammast mín fyrir það. Sú gagnrýni á þetta lúxuslíf okkar á rétt á sér. Og það er bara af hinu góða að gagnrýna þetta. Sú gagnrýni er uppbyggileg. Við hegðuðum okkur bara eins og fífl og ég tók þátt í því. Ég held að við höfum algerlega misstigið okkur og orðið okkur til skammar. Þá er ég að tala um þennan hóp sem kallast útrásarvíkingar og eins marga í bankageiranum.“

Blaðamaður: „Þannig að þið misstuð fótanna?“

Pálmi: „Já, ég held að allir þeir sem tóku þátt í þessu ættu að fara í alvarlega naflaskoðun og athuga hvort þeir geti ekki dregið af þessu einhvern lærdóm. Með því er ég ekki að segja að þetta hafi haft einhver áhrif á hrunið.“

Blaðamaður: „Ert þú búinn að draga þinn lærdóm af gjálífi góðærisins, muntu þá ekki kaupa þér aðra einkaþotu?“

Pálmi: „Já, ég er búinn að læra mína lexíu. Ætli hún verði ekki síðust á innkaupalistanum enda er fínt að ferðast með Iceland Express.“

Blaðamaður: „Hvað heldur þú að hafi orsakað það að þið misstuð fótanna á þennan hátt og töpuðuð ykkur í neyslusukki?“

Pálmi: „Ég held að það hafi einfaldlega bara verið typpakeppni. Ég held að allir séu sammála um það að frá öllum sjónarhornum hafi risna fyrirtækja farið algerlega fram úr öllu hófi á þessum árum.“

Pálmi finnur fyrir fordæmingu

Blaðamaður: „Finnst þér nokkuð óeðlilegt að fólkið í landinu horfi á þetta líferni ykkar og flétturnar og snúningana sem þið framkvæmduð og hugsi: Þetta er nú meira helvítis kjaftæðið?“

Pálmi: „Þú meinar bara nánast bófastarfsemi?

Blaðamaður: „Já, þannig lítur þetta út.“

Pálmi: „Nei, mér finnst það ekkert skrítið að það sé fjallað um þessi mál. Það eina sem ég fer fram á er að fjallað verði málefnalega um þetta en ekki á persónulegan hátt. Ég er ekki til rannsóknar hjá ákæruvaldi eða eftirlitsaðila. Ég er bara til rannsóknar hjá dómstóli götunnar og þar er ekki bara búið að rannsaka mig heldur líka búið að dæma mig og það er mjög hættuleg þróun.“

Blaðamaður: „Já, en þú veist að þessir dómar sem eru felldir yfir þér eru siðadómar fyrst og fremst, þetta er ekki spurning um lögmæti. Þú sagðir það sjálfur áðan að þú skildir af hverju fjölmiðlar fjalla um þessi viðskipti ykkar... Þessir dómar sem eru felldir yfir þér af almenningi eru siðadómar og, þó að það sé leiðinlegt fyrir þig að heyra það, þá ertu búinn að viðurkenna ákveðna hlutdeild í „ruglinu“, sem þú kallar svo sjálfur, og þess vegna ertu dæmdur. Þetta snýst ekkert um lögbrot. Þetta er siðferðileg fordæming á þér. Skilurðu?“

Pálmi: „Ég, ég finn fyrir þessu allan daginn, allan sólarhringinn. En ég verð að taka því.“

Blaðamaður: „Þetta er málið.“

Gagnrýnir siðferði í viðskiptalífinu

Pálmi: „Já, en við viljum ekki hafa þetta svona.“

Blaðamaður: „En svona er þetta...“

Pálmi. „Við viljum hafa umræðuna málefnalega.“

Blaðamaður: „Já, en ...“

Pálmi: „Við viljum vera dæmdir af verkum okkar. Ég get ekki annað en sagt fyrir mig að ég fór eftir lögum og reglum í landinu ...“

Blaðamaður: „Já, ég veit en ...“

Pálmi: „... og þeim siðferðisreglum sem voru í gildi á þeim tíma.“

Blaðamaður: „En þær voru galnar og fyrir það ertu fordæmdur.“

Pálmi: „Já, þær voru galnar. Um það er ég sammála og ég er búinn að svara fyrir þetta hérna í dag. Ég er algerlega sammála, algerlega sammála ... Svo er það alveg sérstakur kafli hvernig við erum settir í dómstól götunnar, dæmdir og svo hvernig aftakan á sér stað dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð. Og það sem við þurfum að bíða eftir er að tíminn muni lækna þessi sár.“

Blaðamaður: „Þetta mun taka langan tíma.“

Pálmi: „Kannski fimm ár. Það er ekki að ástæðulausu sem flestir okkar eru farnir,“ en með því á Pálmi við að margir af íslensku auðmönnunum hafa flutt af landi brott eftir hrunið.

Blaðamaður: „Þér að segja held ég að fólk muni ekki fyrirgefa ykkur svo glatt. Ég held að það sé staðreynd þó að það sé örugglega leiðinlegt fyrir þig að heyra það.“

Sér ekki glæpinn

Pálmi: „Þar er ég ekki sammála þér. Hver er glæpurinn sem fólkið á ekki að fyrirgefa? Flestir í samfélaginu voru þátttakendur í kerfinu og tóku þátt í því umhverfi sem var til staðar. Það skiptir ekki máli hvort þetta var á launalevel, neyslulevel, eða hvernig sem var. Það er ekki þar með sagt að allir hafi flogið í einkaþotum eða borðað kavíar á dýrustu veitingahúsum. Ég trúi því ekki að þetta verði með þeim hætti sem þú segir. Ef þetta verður svona þá er engin framtíð hér á landi fyrir okkur sem vorum þátttakendur í þessu. Ég ætla ekki að eyða restinni af ævi minni í stofufangelsi. Ég trúi því að skynsemin muni taka völdin og fólk skoði þetta út frá þeirri staðreynd að það voru einfaldlega gerð mistök ... Ég er þátttakandi í þessu, ég ber ekki ábyrgð á hruninu, en ég tók þátt í því að tjakka upp blöðruna sem íslenskt viðskiptalíf var og axla mína ábyrgð á því.“

Blaðamaður: „Í þessari umræðu þarf alltaf að gera þennan greinarmun á því sem er siðferðilegt og því sem er lögfræðilegt. Mér finnst eins og margir þeir aðilar sem tengjast útrásinni og viðskiptalífinu á þessum árum átti sig ekki á þessum greinarmun. Þeir átta sig ekki á því að ekki er verið að fordæma þá lögfræðilega heldur siðferðilega.“

Fórnarlamb Glitnis í Stím-málinu

Eitt mál sem Pálmi tengist, sem er til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara efnahagshrunsins sem möguleg markaðsmisnotkun, er Stím-málið svokallaða. Félag í eigu Fons miðlaði 2,5 milljarða króna láni inn í eignarhaldsfélagið sem síðar var endurskírt Stím og fékk þóknanir frá bankanum fyrir þátttökuna. Stím keypti hlutabréf í Glitni og FL Group fyrir tæpa 25 milljarða króna þann 14. nóvember árið 2007. Tæpir 20 milljarðar voru fengnir að láni frá Glitni.

Talið er að Glitnir hafi búið Stím-viðskiptin til vegna þess að bankinn og stærsti hluthafi hans, FL Group, hafi þurft að losa sig við hlutabréf í félögunum og þurft að finna heppilega kaupendur. Grunur leikur á að Stím-málið hafi verið markaðsmisnotkun vegna þess að Glitnir hafi ekki viljað selja hlutabréfin á markaði þar sem kaupendur hefðu líklega ekki fundist. Slíkt hefði getað leitt til lækkunar á gengi hlutabréfa í bankanum og þar með til rýrnunar á verðmæti hlutabréfa hluthafanna í bankanum. Misnotkunin snýst þá um að Glitnir hafi haft óeðlileg áhrif á hlutabréfaverð í Glitni með því að setja saman hluthafahópinn sem myndaði Stím og lána félaginu fyrir hlutabréfakaupunum. Stím hafi svo keypt bréfin í Glitni og FL Group á uppsprengdu verði sem haldið hafi verðinu á bréfunum uppi tímabundið.

Pálmi: „Það gleymist líka í þessu að margir okkar eru líka fórnarlömb kerfisins. Enginn okkar bjóst við því að kerfið myndi hrynja.“

Blaðamaður: „Þú hefur sagt berum orðum að þú sért fórnarlamb Glitnis, í Stím-málinu til dæmis.“

Pálmi: „Ég er fórnarlamb eins og margir sem ég þekki ...“

Blaðamaður: „En þú græddir á tengslum þínum við Glitni, í Stím-málinu og eins í Skeljungsmálinu?“ Skeljungsmálið gekk út á það að Glitnir sölutryggði olíufélagið fyrir Pálma og keypti það af honum á 8,7 milljarða króna sem var gríðarlega uppsprengt verð. Glitnir seldi síðan 51 prósents hlut í Skeljungi á 1,5 milljarða sumarið 2008 og heldur enn eftir 49 prósentum sem eru í söluferli hjá Íslandsbanka um þessar mundir. Reikna má með að bankinn tapi því meira en 6 milljörðum króna vegna sölutryggingarinnar þar sem Skeljungur var verðmetinn alltof hátt.

Pálmi: „Nei, þetta er alrangt hjá þér. Ég átti hins vegar von á gróða frá bankanum. En þegar ég lít til baka þá held á að ég hafi bara tapað á viðskiptum við bankann. Tölum aðeins um Stím-málið. Það var bankinn sem bjó þessi viðskipti til og það var mikill áhugi fyrir því hjá starfsmönnum Glitnis að fá Fons inn í þessi viðskipti. Ég myndi óska þess að ég hefði ekki svarað þeim og tekið þátt í þessu. Þetta mál er algerlega bankans. Eina ákvörðunin sem ég tek var að taka þátt í þessu.“

Blaðamaður: „Og þú gerðir það...“

Pálmi: „Já, en bíddu: Drifinn áfram af hverju? Drifinn áfram af því að bankinn lánar mér og ég lána svo áfram til annars félags og ég fæ vaxtamuninn í vasann. Þetta er lýsandi dæmi um ruglið sem var í gangi.“

Blaðamaður: „En þú tókst þátt í þessu samt?“

Pálmi: „Bíddu, myndir þú ekki taka lán ef banki myndi koma til þín og biðja þig um að taka lánið gegn 5 milljóna króna þóknun fyrir fram auk þess sem þú myndir fá helminginn af hækkun hlutabréfanna og án allrar áhættu fyrir þig?“

Blaðamaður: „Þannig að þú varst drifinn áfram af græðgi?“

Pálmi: „Já, ég var drifinn áfram af efnishyggju á þessum tíma. Ef þú ert að spyrja hvort ég myndi endurmeta lífsgildi mín eftir að hafa tekið þátt í þessum viðskiptum þá er svarið við því örugglega já.“

Blaðamaður: „Lykilatriðið í þessu máli er að þú tókst þátt í því og það er verið að rannsaka það hjá ákæruvaldi.“

Pálmi: „En þeir eru ekki að skoða mig. Ef þú ert að spyrja mig hvort mér finnist ekki óþægilegt að hafa tekið þátt í þessum viðskiptum, þá er svarið við því auðvitað já. Ég vissi hins vegar ekki hver heildarmyndin var í þessu máli.“

Blaðamaður: „Hvað heldur þú að hafi átt sér stað í þessu máli?“

Pálmi: „Ég get ekki annað séð en að bankinn hafi setið uppi með slæm bréf og að hann hafi orðið að selja bréfin til einhvers. Undir venjulegum markaðsaðstæðum hefðu bréfin átt að fara á markað en ég var ekki í neinni aðstöðu til að meta það.“

Blaðamaður: „Skiptu tengsl þín við Jón Ásgeir einhverju máli í þessu Stím-máli?“

Pálmi: „Nei, ég sé ekki af hverju þau ættu að hafa gert það. Hann þurfti ekki að hafa neina milligöngu í þessum viðskiptum. Það var bara eigið fé Fons. Ég var bara góður lántakandi og þetta var tilboð sem var erfitt að hafna.“

Telur hrunið ekki hafa verið óumflýjanlegt

Blaðamaður: „En heldur þú ekki að hrunið hafi verið óumflýjanlegt vegna þess hversu mjög þið voruð búnir að blása hagkerfið út með viðskiptum ykkar?“

Pálmi: „Þar er ég bara alls ekki sammála þér og þetta er alveg gríðarlega stórt atriði. Kreppa var óumflýjanleg en ekki kerfishrun. Ef menn hefðu sameinað tvo af viðskiptabönkunum og byrjað að selja út eignir og minnka kerfið, þá hefði verið hægt að afstýra þessu kerfishruni auk þess sem þeir hefðu þurft að taka á bindiskyldunni, auka eftirlit með fjármálakerfinu og fleira. Til dæmis fóru eignir Glitnis erlendis á brunaútsölu og allir þekkja hvernig fór með FIH bankann og verðmætin þar. Það spilaðist eins illa úr þessu og hugsast gat ... Ég held að enginn hafi búist við viðbrögðum Seðlabanka Íslands. Ég held að þetta hafi bara átt sér nokkurra daga aðdraganda. Ég held að Davíð, Geir og Árni hafi engan veginn gert sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þessi ákvörðun þeirra myndi hafa.“

Blaðamaður: „En heldur þú að það hefði verið hægt að gera þessar ráðstafanir í september 2008 og koma í veg fyrir hrunið?“

Pálmi: „Enginn vafi, þar brást hið opinbera. Þeir aðilar bera langmesta ábyrgð á þessu. Seðlabankinn og hið opinbera völdu langversta kostinn í stöðunni í staðinn fyrir að sameina tvo af stóru bönkunum. Þetta var svo galið.“

Pálmi: Eftirlitsaðilar bera mestu ábyrgðina

Pálmi viðurkennir því vissa ábyrgð á efnahagshruninu vegna þess að hann tók þátt í íslenska viðskiptalífinu og ýmsum af þeim fléttum sem orðið hafa alræmdar í kjölfar hrunsins þó svo að ljóst sé af því sem hann segir að hann telji hið opinbera bera mesta ábyrgð. „Hinn almenni Íslendingur ber ekki ábyrgð á ástandinu. Það er alveg ljóst ... Hins vegar er alveg ljóst hverjir bera ábyrgð á ástandinu. Það eru að sjálfsögðu þeir þingmenn sem voru í meirihluta á Alþingi þegar leikreglurnar í viðskiptalífinu voru búnar til. Það eru að sjálfsögðu eftirlitsaðilarnir, Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið. Það eru eigendur og stjórnendur bankanna, ekki almennir starfsmenn bankanna, og síðast en ekki síst forystumenn í atvinnulífinu og samtök þeirra. Við berum ábyrgð á þessu og við eigum að axla þá ábyrgð. Og ef ég er einn af þessum aðilum og fólk vill heyra að ég iðrist þess að hafa tekið þátt í þessu ... “

Blaðamaður: „Þú telur þig vera einn af þessum aðilum, er það ekki alveg öruggt?“

Pálmi: „Auðvitað er ég einn af þeim aðilum sem tóku þátt í þessari vitleysu. Þetta eru náttúrulega bara sorglegir atburðir sem hafa gerst hér í samfélaginu.“

Að mati Pálma er ábyrgðarröðin því þannig að hið opinbera, Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið og þeir þingmenn sem voru í meirihluta á Alþingi bera mesta ábyrgð en þar á eftir koma eigendur og stjórnendur bankanna auk þeirra aðila sem voru ráðandi í íslensku viðskiptalífi, þar með talinn Pálmi sjálfur.

Ætlar að einbeita sér að rekstri

En hvað ber framtíðin í skauti sér fyrir Pálma nú þegar eignarhaldsfélag hans er farið á hausinn og hann hefur tapað miklum eignum og beðið álitshnekki líkt og svo margir lykilmenn í íslensku útrásinni?

Pálmi heldur flugfélaginu Iceland Express, eins og áður hefur komið fram, og ver hann nú mestum hluta tíma síns í að stjórna því félagi. Hann ætlar að einbeita sér nær eingöngu að rekstri flugfélagsins á næstunni og virðist ætla að gíra sig töluvert niður eftir því sem hann sjálfur segir. „Ég er bara búinn að taka mína stefnu í lífinu. Nú er ég bara Pálmi; nú er ég bara rekstrarmaður og ég er með önnur gildi í lífinu. Ég ætla bara að sjá um mín fyrirtæki núna.“

Aðspurður hvort hann muni geta greitt þær fjárhæðir til baka til þrotabús Fons sem hann hefur verið krafinn um segir Pálmi að svo sé ekki.

Blaðamaður: „Gefum okkur það að þú verðir dæmdur til að greiða 4 milljarða arðgreiðsluna til Fons til baka. Gætir þú það?“

Pálmi: „Nei, það er ekki til í orðabókinni. Auðvitað gæti ég ekki greitt hana til baka. Það er af og frá. Ég á ekki einu sinni brot af þessum peningum. Ekki nema Iceland Express fari að ganga rosalega vel.“

Pálmi segist telja að hann muni komast í gegnum kreppuna. „Ég á Pálma Haraldsson og ég get bara selt vinnuna mína og unnið myrkranna á milli. Ég sef alveg rólegur út af þessum stefnum því að ég held að lítið muni kom út úr þeim. Ég ætla bara að reyna að vinna mig út úr þessum erfiðleikum,“ segir Pálmi sem bætir því við aðspurður að hann hyggist ekki færa út kvíarnar á næstunni.

„Ég vona bara að ég fái ekki símtöl frá bankanum þar sem verið er að bjóða mér eitthvað. Þessi kafli er bara búinn. Ég hef bara áhuga á því að vinna núna enda er ég fyrst og fremst rekstrarmaður,“ segir Pálmi. „Tíminn einn verður svo að leiða það í ljós hvort ég öðlast einhverja virðingu aftur í því sem ég er að gera.“

Ingi F. Vilhjálmsson