Fjárfestingafélagið Kjalar, sem er að mestu í eigu Ólafs Ólafssonar, gæti hagnast um tugi milljarða króna fái félagið því framgengt að staðið verði við ákvæði um markaðsgengi en ekki Seðlabankagengi í framvirkum gjaldeyrisskiptasamningi sínum við Kaupþing.
Kaupþing átti að greiða félaginu 650 milljónir evra 14. október síðastliðinn. Það hefur ekki verið gert enn þar sem skilanefnd á vegum Fjármálaeftirlitsins tók við rekstri bankans í byrjun þess mánaðar. Í gjaldeyrisskiptasamningnum er miðað við markaðsgengi að sögn Hjörleifs Jakobssonar, forstjóra Kjalars. Samkvæmt skráningu Seðlabanka Evrópu er gengi evrunnar 290 krónur en innan við 170 krónur samkvæmt skráðu viðmiðunargengi Seðlabanka Íslands. Fengi Kjalar greitt samkvæmt gengi evrópska seðlabankans nemur upphæðin 188 milljörðum króna en um 104 milljarðar króna samkvæmt gengi Seðlabankans. Mismunurinn er 84 milljarðar króna.
Kjalar átti 10 prósenta hlut í Kaupþingi gamla og var meðal stærstu eigenda. Þetta hlutafé þurrkaðist út við fall bankans. Tapið er áætlað um 60 milljarðar króna. Kröfur félagsins um að gjaldmiðlaskiptasamningar við Kaupþing verði gerðir upp á markaðsgengi evrópska seðlabankans en ekki gengi Seðlabankans gerir betur en að bæta það tap upp ef orðið verður við ítrustu kröfum Kjalars, eignarhaldsfélags Ólafs Ólafssonar.

Tókum ekki stöðu gegn krónunni
Vaknað hafa spurningar um það hvort Ólafur Ólafsson og Kjalar, eignarhaldsfélag hans, hafi tekið stöðu gegn krónunni með einhverjum þeim hætti að ætlunin hefði verið að hagnast á falli hennar. Hjörleifur Jakobsson neitar þessu og segir að um fullkomlega eðlilega samninga sé að ræða. „Eignir okkar eru að mestu hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum. Við mátum það svo í lok árs 2007 og byrjun árs 2008 að eðlilegt væri að skuldir á móti þessum eignum væru í íslenskum krónum og þess vegna gerðum við þessa gjaldeyrisskiptasamninga. Við vorum alls ekki að taka stöðu gegn krónunni en við töldum hættu á að krónan myndi veikjast og vildum ekki taka þá áhættu að skulda í erlendri mynt.“
Spyrja má hvers vegna Kjalar miðar kröfur sínar við gengi seðlabanka Evrópu eða það gengi sem gæti verið þeim hagstæðast? Hjörleifur segir að 14. október hafi Kaupþing átt að afhenda félaginu evrur gegn umsömdu verði. „Ljóst var að við þann samning gátu þeir ekki staðið þar eð bankinn átti ekki gjaldeyri. Þennan dag var algjör markaðsbrestur á íslenskum gjaldeyrismarkaði og gengi íslensku krónunnar handstýrt. Erlendir fjárfestar höfðu á sama tíma mikinn áhuga á að selja sínar íslensku krónur og kaupa evrur. Við teljum að skráð gengi í evrópska seðlabankanum endurspegli vel markaðsstöðuna þennan dag og við hefðum getað selt okkar evrur á þessu gengi hefði bankinn staðið við sína skuldbindingu. Það hefur enda komið í ljós að markaðurinn hefur metið krónuna mun veikari í framhaldinu en hún hefur verið skráð á hér heima. Sá markaður varð svo meðal annars til þess að Seðlabanki Íslands bannaði slík viðskipti í lok nóvember.“

Stöndum aðeins á rétti okkar
Hjörleifur segir að samkvæmt neyðarlögunum sé ekki hægt að sækja umræddan mismun fyrir dómi. „Slíkt er óheimilt samkvæmt neyðarlögum. Við munum hins vegar geta komið þessum skuldajöfnunarrétti að ef Kaupþing ákveður að innheimta okkar lán.“ Með þessu á Hjörleifur við að ekki sé unnt að lögsækja skilanefndina en á móti geti stjórnendur Kjalars einnig neitað að standa við samninga um að borga skuldir félagsins við Kaupþing ákveði bankinn að innheimta þær. „Við ætlumst ekki til þess að njóta neins umfram aðra en ætlum að standa á okkar rétti,“ segir Hjörleifur.
Helstu eignir Kjalars voru í Búnaðarbankanum og síðan 10 prósenta hlutur í Kaupþingi. Sá hlutur er nú tapaður, samtals um 60 milljarðar króna eins og áður segir. Helstu eignir félagsins að öðru leyti eru matvælafyrirtækið Alfesca, Samskip, hlutur í sjávarútvegsfyrirtækinu Granda og Icelandic Seafood. Skuldir félagsins eru og voru í íslenskum krónum eins og áður segir.
Morgunblaðið hefur greint frá því að samanlagt séu framvirkir gjaldmiðlaskiptasamningar af þessum toga alls 600 til 700 milljarðar króna. Þannig er að sjá sem Kjalar eigi sjötta hluta þeirra samninga óafgreiddan hjá skilanefndunum.
Til samanburðar má geta þess að Gunnar Tómasson hagfræðingur áætlar að gengisfall krónunnar fyrstu níu mánuðina í fyrra hafi hækkað skuldir þjóðarbúsins um 1.000 milljarða í íslenskum krónum. Það á við um fyrirtæki og heimili sem ekki njóta þeirra gengistrygginga sem gjaldeyrisskiptasamningar veita. Gjaldeyrisskiptasamningar byggjast á því að aðili semur við banka um að kaupa ákveðið magn af erlendum gjaldeyri á ákveðnu verði í íslenskum krónum eftir ákveðinn tíma.