Tímaritið Mannlíf birti í apríl árið 2005 viðtal við Rúnar Júlíusson og Maríu Baldursdóttur í tilefni af sextugsafmæli Rúnars í mánuðinum. Rúnar lést í gær á besta aldri aðeins 63 ára gamall. Í viðtalinu sem dv.is endurbirtir nú töluðu Rúnar og María meðal annars um ástina sem læknar öll mein.Það var Linda Blöndal sem ræddi við hjónin.

Blaðamaður Mannlífs heimsótti Rúnar Júlíusson og Maríu Baldursdóttur til Keflavíkur á tímamótum. Rúnar verður sextugur þann 13. apríl og sama dag verða haldnir útgáfutónleikar vegna nýrrar sólóplötu með Rúnari sem kemur út á afmælinu. Í mars voru enn fremur 40 ár liðin síðan fyrsta íslenska bítlaplatan kom út. Hljómar gáfu þá út tvö lög: Bláu augun þín og Fyrsta kossinn. Þar með hófst íslenska bítlaævintýrið. Geimsteinn, útgáfufyrirtæki fjölskyldu Rúnars og Maríu, mun á afmælisdaginn einnig gefa út hundruðustu plötu fyrirtækisins. Fjölskyldufyrirtækið þeirra, sem Þórir Baldursson, bróðir Maríu er meðeigandi í, á farsæla sögu og er elsta útgáfufyrirtæki landsins, stofnað 1974.

Hvernig fólk lifir af í rokki og glamúr án þess að missa alla dómgreind er mörgum spurn. Hippalíferni og líf rokkarans er varla fjölskylduvænt og hlýtur að bjóða upp á margar hættur og freistingar. Í texta Rúnars við lagið Aldrei á ný syngur hann: “Sönn ást er að vaða eld og brennistein, sönn ást læknar öll mein”. Á sömu plötu syngur hann til Maríu lagið Þú ert mitt líf. Sjálfur segir Rúnar það segja allt sem segja þarf um samband þeirra Maríu í gegnum árin.

Ógiftir hippar

Fæstir búast við að síðhærðir rokkarar á tvítugsaldri á hraðri leið upp á stjörnuhimininn verji nýfengnum peningum af hagsýni. Upp úr 1963, þegar Hljómar slógu í gegn, hófust Rúnar og María hins vegar handa við að byggja hús við Skólaveg í Keflavík þar sem þau búa enn. “Það er foreldrum mínum að þakka að við vörðum peningunum skynsamlega. Þetta var að þeirra frumkvæði og við bara hlýddum,” segir Rúnar. Og fleiri óhefðbundnar leiðir voru farnar.

“Það hafa margir spurt hvers vegna við erum ekki enn gift,” segja þau og hlæja og reyna enn á ný að finna rétt svar. “Ég held að þetta sé bara eitthvert gamalt hippadæmi. En það kemur að því. Ég hugsa að ég gefi henni hringinn í sextugsafmælisgjöf eftir tvö ár,” segir Rúnar brosandi og María stríðir honum með að hún hafi óskað sér að fá pels á komandi stórafmæli og ekkert sé öruggt.

“Presturinn hefur allavega sagt að við séum betur gift en margir sem hafa látið pússa sig saman. Við vitum að guð vakir yfir okkur,” segir hún. En María, sem er hárgreiðslumeistari að mennt, hefur síðustu ár starfað í Flugstöð Leifs Eiríkssonar.

Reynslutímar

“Ég var mjög ung og óreynd þegar ég byrjaði með Rúnari 16 ára. Þegar ég var kosin Fegurðardrottning Íslands árið 1969 átti ég hins vegar 5 ára gamalt barn. En þetta var skemmtilegt ævintýri og ég fór í fyrsta sinn til útlanda. Afríka, Ameríka, London, Finnland og París eru staðir sem ég man eftir. Það var auðvitað líka öfundsvert að vera fegurðardrottning og ég fann fyrir því. Það þótti líka mikið mál að ég ætti barn. Reglurnar bönnuðu það en einhvern veginn komumst við upp með þetta og mótshaldarar erlendis vissu ekki af því,” segir María. Síðar tók hún svo þátt í Miss Universe og Miss Skandinavia og hugsar hlýlega til þeirra keppna. “Fegurðarsamkeppnir eiga rétt á sér að mínu mati. Þetta byggir fólk upp og er mikil reynsla.”

Það er lögmál að fólk sem nýtur meiri velgengni en aðrir er umtalað. “Við höfum farið þetta saman og stutt við hvort annað,” segir Rúnar. “Mottóið er að taka einn dag í einu og vera reglusamur. Dómgreindin riðlast ef maður er mikið að hella upp á sig. Ég hef komist að því að maður þarf að huga að smáatriðunum. Maður getur ekki reiknað með að allir dagar séu dans á rósum í sambúðinni. Ef eitthvað kemur uppá verður maður bara að sigla í gegnum það. Okkar styrkur er að við höfum alltaf geta talað saman. Af okkar árum saman þá erum við stödd á okkar besta tíma núna. Maður er hættur að vera í spenningi yfir því að meika það. Í staðinn er komin nægjusemi. Við njótum núna ávaxtanna af því sem við höfum unnið að í gegnum tíðina. Núna er það fjölskyldan og barnabörnin sem við metum mest,” segir hann, en barnabörnin eru orðin sex talsins, á aldrinum eins og hálfs árs til átján ára.

Sviðsrokkarinn

Sá tími er liðinn þegar Rúnar fór hamförum á sviði enda talinn fyrsti sviðsrokkari Íslands.
Þau voru ófá böllin sem Rúnar reif sig úr að ofan og lét öllum illum látum. Svo mikill varð æsingurinn að á stundum réðust stelpurnar að honum á böllum og rifu hann úr skyrtunni og reyndu jafnvel að ganga enn lengra í aðdáunaræði sínu á honum. Það segir sig sjálft að staða Maríu hefur ekki verið öfundsverð á stundum.

“Ég var kærastan sem réð ekkert við grúppíurnar sem dýrkuðu Rúnar. Ég var nefnilega alltaf á svæðinu. Mér fannst ég vera ógurlega út undan og hallærisleg í samanburði við allar þessar pæjur með veiðiglampa í augunum. Rúnar sinnti því lítið og ég verð að viðurkenna að þetta voru erfiðar stundir. Ég tók allt svo agalega mikið inn á mig í þá daga,” segir María um hin liðnu ár. Hvort Rúnar hafi verið undir áhrifum eins og gjarnt var á þessum tíma neitar hann því. “Þetta er ákveðin tegund af trans sem ég var í. Ég var í mesta lagi léttur undir áhrifum þá og í dag spila ég aldrei með áfengi um hönd.”

Margir þurftu á áfengis-eða vímuefnameðferð að halda eftir hippaárin en Rúnar upplýsir að hvorki hann né María hafi farið í slíkt. Hann hafi heldur aldrei verið reykingamaður. “Það sést vonandi á afrakstrinum okkar í útgáfunni og í því hverju ég hef skilað af mér. Það endist enginn í þessu ætli hann stunda það að hella reglulega upp á sig.”

Fjölskylduhljómsveit

Þau María og Rúnar hafa lítið sungið saman á sviði síðan 1991. Eitt af fáum skiptum var í brúðkaupi sonar þeirra. Þar sungu þau lagið Þú ein að ósk sonarins. Lagið heitir Love Hurts, flutt með texta Ómars Ragnarssonar. Þau segja það vera lagið sitt en Rúnar nefnir til viðbótar annað lag; If You Go Away með Dusty Springfield. En María söng það á samkomu fyrir Gunnar Thoroddsen þegar hann var í forsetaframboði. Tvær plötur á vegum fjölskylduútgáfunnar hafa komið út með söng Maríu.

Vökudraumar kom út árið 1974 og inniheldur m.a. ódauðleg lög eins og Eldhúsverkin og Allir eru einhvers apaspil. Sú síðarnefnda nefnist Ef. Sólóferill Maríu varaði í nokkur ár og hún tróð víðs vegar upp. “Mér fannst ég bara aldrei syngja neitt sérstaklega vel,” segir hún þegar rætt er um hvers vegna hún hélt ekki sólóferli áfram. “Margir bökkuðu mig upp en ég tók gagnrýni hins vegar mjög nærri mér.” Rúnar segir að hann hafi alla tíð verið þessu viðhorfi Maríu ósammála.

“Hún er góð söngkona en hún hlustaði aldrei nægilega á mig,” segir hann ákveðið og brosandi. Hljómsveitin Geimsteinn tók við á tímbilinu 1977–1989. Þau störfuðu saman í sveitinni og spiluðu um allt land. Á tímabili var öll fjölskyldan saman í bandinu og þar með talin tengdadóttirin. Eftir það tók Rúnar upp samstarf við Bubba í GCD og lagði María sönginn þá formlega á hilluna. GCD má segja að hafi markað nokkur kaflaskil hjá Rúnari. Nýir tónlistarmenn höfðu stolið tónlistarsenunni á tímabili og lítið borið á honum miðað við það sem áður var.

“María hefði örugglega líka lagt fyrir sig tónlistina alfarið ef umhverfið væri eins og núna. Hvatningin er svo mikil og nóg að líta á Idolið sem kennir og hjálpar ungum söngvurum að koma fram og njóta athygli,” segir Rúnar og María tekur undir það.

Aldrei hætt

Bítlakóngarnir í Hljómum voru einstaklega afkastamiklir í útgáfu platna og lagagerð. Slíkt varir enn í kringum Rúnar. Reyndar segir hann Hljóma aldrei hafa verið lagða niður. Það sé misskilningur. Í spjalli við Rúnar er lífskrafturinn áþreifanlegur og margt fram undan. Vinnusiðferðið er fastmótað í hinu alþýðlega viðhorfi um að standa alltaf skil á sínu, að sýna fagmennsku. Undanfarin sex ár hefur Rúnar gefið út eina sólóplötu á ári. Fjöldi platna sem Rúnar hefur komið við á frá upphafi er vart hægt að festa tölu á en þær skipta tugum.

Á síðasta ári kom út platan Trúbrotin 13 sem var á trúarlegum nótum. Nýja platan, Blæbrigði lífsins, kemur út á afmælisdaginn og er framhald af þeirri fyrri. Þar spilar Reggísveitin Hjálmar undir en Geimsteinn er einmitt þeirra útgefandi. “Ég trúi á guð í manninum og reyndar djöfulinn í honum líka því hann þarf sitt. En þetta eru plötur á andlegu nótunum,” segir Rúnar spurður um trúmál og efni platnanna. Fyrir nokkrum árum stofnaði hann Rokksveit Rúnars Júl með sonum sínum, Júlíusi Frey, 33 ára, og Baldri Þóri, 41 árs. Rokksveitin tók við af Geimsteini og spilar nánast um hverja helgi. Það er fyrir utan reglulega spilamennsku með hinum endurnærðu Hljómum.

Ummæli Bubba Morthens í bók Dr. Gunna Eru ekki allir í stuði? lýsa vinnusemi Rúnars þar sem aldrei neitt er gefið eftir. Þar segir Bubbi rokkkónginn í Keflavík vera fyrirmynd sína og lýsir því ömurlegu erfiði sem fylgdi því að taka þriggja sumra sveitaballatúr með hljómsveitinni GCD. Í bókinni segir Bubbi: “Það eina ánægjulega við túrinn var að sjá Rúnar vinna vinnuna sína.”

Önnur dæmi segja hið sama. Þarsíðasta sumar slasaðist Rúnar þegar bíll keyrði harkalega á hann. Með andlitið útkýlt, skorið og bólgið mætti hann í vinnuna. “Maður fer og tekur giggið sama hvað. En einhverjir héldu að ég væri fullur þegar ég mætti til að spila því ég gat varla talað,” segir hann og hlær. María bætir við þeirri frásögn þegar Rúnar þurfti að fara á spítala: “Við fórum með röntgenmyndir af lungunum í honum upp á Borgarspítala. Rúnar var langt leiddur vegna hjartagalla en bassann varð hann að hafa með. Hann átti að spila um kvöldið sem ekkert varð þó úr þar sem Rúnar fór samdægurs í meiri háttar aðgerð. Stærsta áhyggjuefni hans var að geta ekki mætt til að spila. Kannski ekki skrýtið hjá manni sem hefur spilað í hverri einustu viku síðan 1963, við ólíklegustu aðstæður og á ólíklegustu stöðum,” rifjar hún upp.

Erfiðir tímar

Árið 1996 var erfitt ár. Rúnar og faðir Maríu, Baldur Júlíusson, veiktust á sama tíma. Baldur lést eftir erfiða baráttu við krabbamein og Rúnar gekk í gegnum viðamikla hjartaaðgerð. Fæðingargalli í hjarta kom í ljós sem lét á sér kræla eftir fimmtugt. “Einkennin gerðu vart við sig þegar ég hætti að spila fótbolta. Ein hjartalokan var gölluð og ég varð síþreyttur. Mikill sviti fylgdi þessu, sérstakur hósti og lungun söfnuðu vökva jafnt og þétt,” segir hann.

“Mér var haldið lifandi í öndunarvél í einn og hálfan tíma. Á meðan var hjartað geymt annars staðar og haldið köldu á ís. Ég andaði ekki sjálfur, lá í dái og var ræstur í gang með þartilgerðum startköplum.” María rifjar upp að Rúnar hafi verið ansi óþreyjufullur að komast af spítalanum. “Hann var svo reiður að vera tekinn úr umferð. Hann gat ekkert talað og skrifaði á bréf þar sem hann spurði mig hvenær hann kæmist eiginlega út,” segir hún brosandi en dregur ekki úr þeim áhyggjum sem þessu fylgdu.

Elsta útgáfa landsins

Plötuútgáfufyrirtækið Geimsteinn er elsta starfandi útgáfa landsins. Rúnar er stoltur af því og María ekki síður enda hefur hún gengið í öll störf í rekstrinum. Útgáfan var stofnuð árið 1976 og er í eigu fjölskyldunnar og bróður Maríu, Þóris Baldurssonar hljómborðsleikara.

Plötuútgáfubransinn er þó harður á Íslandi og fáir lifa af til lengri tíma. Kostnaður er mikill og markaðurinn lítill. Rúnar segir að Geimsteinn hafi sennilega gengið vegna þess hugarfars sem ræður rekstrinum. “Markmiðið er ekkert sérstaklega að græða, heldur að láta enda ná saman og vinna sjálfur jafnt og þétt í öllu”.

María tekur undir það að þetta hafi verið óslitin vinna og þau hafi ekki hlíft sér við neinu sem til þurfti til að standa skil á hlutunum. Margir af helstu tónlistarmönnum landsins hafa notið útgáfu og hljóðvers Geimsteins. Alls 99 plötutitlar hafa verið gefnir út, m.a. með Hljómum, Þokkabót, Trúbroti, Lónlí Blú Bojs, Gylfa Ægissyni, Bjartmari Guðlaugssyni, Deep Jimi, Texas Jesús, Fálkum og nú síðast Reggíhljómsveitinni Hjálmum. Geimsteinn er líka prýðilegt tónlistarsögusafn því Bubbi Morthens, Megas, Björgvin Halldórsson, Gunnar Þórðarson, Þórir Baldursson, Eyþór Gunnarsson, Sverrir Stormsker, Kolrassa krókríðandi og Sniglabandið eru meðal þeirra listamanna sem hafa tekið upp í hljóðverinu.

Tónlistin í dag

Rúnar og María fara á flug þegar talið berst að ungu tónlistarfólki. “Það eru gífurlegir hæfileikar sem þessir nýju söngvarar búa yfir,” segja þau. Rúnar nefnir sem dæmi Eyvöru Pálsdóttur og Hjálma og María segir Guðrúnu Gunnarsdóttur himneska söngkonu. “Erna Gunnarsdóttir hefur alltaf verið góð líka og svo er ég hrifin af stórum söngkonum, s.s. Diane Warwick, Tinu Turner, Gladys Knight og Dusty Springfield,” segir hún.

“Ray Charles hefur fylgt mér alla tíð og Solomon Burke er það sem ég hlusta á þessa dagana,” segir Rúnar. Margt fleira listafólk er nefnt en tímarnir hafa breyst á ákveðinn hátt sem þau hafa skoðun á. “Í dag er samkeppnin allt öðruvísi. Áður fyrr komu út 5 plötur á ári en núna kemur út ein plata á dag að jafnaði. Tónlistarfólk þarf að hafa sig allt við að mæta á allar útvarpsstöðvarnar, í sjónvarp og fleira til að fá smáathygli. Markaðssetning er orðin þróaðri. Listafólk hefur umboðsmenn sem leggja línurnar í þessu öllu saman. Menn eins og Einar Bárðarson er kominn fram á sjónarsviðið. Hann er að gera góða hluti og með band eins og Nylon hefur hann beinlínis búið sjálfur til eftirspurnina. Núna vilja foreldrar að börnin þeirra leggi tónlist fyrir sig. Fólk er ekki eins bælt. Áður voru það vondar fréttir ef unglingurinn var í hljómsveit. Það var auðvitað litið á okkur sem síðhært og sóðalegt hyski,” segir hann brosandi og bætir við að fólk gefi bara sjálft út sína tónlist sé því hafnað. Slíkt gerði Trúbrot líka á einum tímapunkti sem þótti óvenjulegt. Bæði eru jákvæð út í þróunina.

“Það eru svo sem sömu lögmál í gangi. Ef þú ert góður færðu frekar samning. Hins vegar hefur verið lesið vitlaust í spilin undanfarið hjá stóru útgáfufyrirtækjunum. Eyvör, Mugison, Hjálmar, Ellen Kristjáns og Raggi Bjarna eru dæmi þar sem litlu útgáfurnar kveiktu á perunni. Mér skilst að Ragga hafi verið boðnir svo lélegir samningar að hann gaf metsöluplötuna sína bara sjálfur út. Sjálfur hef ég ekkert verið snuðaður í tætlur af stórum fyrirtækjum eins og Skífunni. Eitthvað sem kannski aðrir lentu í. Ég hef komist vel frá þessu og var t.a.m. gefinn út af Skífunni með GCD. Þar var allt heiðarlega gert,” bætir Rúnar við. En það má líka nota tónlistina til að koma skoðunum sínum á framfæri. Skemmst er að minnast þátttöku Rúnars í baráttu fyrir tvöföldun Reykjanesbrautarinnar fyrir fáeinum árum. Þá gaf hann út plötuna Reykjanesbrautin. “Það var tvöföld plata,” segja þau og hlæja að hugmyndinni. Hjartaaðgerðin breytti heldur engu um húmor Rúnars sem gaf út plötuna Með stuð í hjarta í kjölfar hjartaveikindanna. Annað mun heldur ekki breytast. Sumt lýtur föstum lögmálum og rokkhjónin verða áfram í Keflavík. “Við erum ansi ánægð með nýja bæjarstjórann. Það verður mikill gangur í framkvæmdum í vor og langt síðan annað eins hefur verið upp á teningnum í Keflavík,” segja þau.

Í þessum bæ munu rokkhjörtun líka slá um ókomna tíð. Þó ekki væri nema þessi tvö á
Skólaveginum.

Birt í Mannlífi í apríl 2005.