Bandaríski hagfræðingurinn Arthur B Laffer flutti fyrirlestur hér á landi fyrir helgina og ræddi meðal annars víðfræga kenningu sína um að skatttekjur ríkisins geti jafnvel aukist þótt skattar séu lækkaðir. Hann hélt því meðal annars fram að það væru auðsæ sannindi að ef skattar væru lægri á stað B en á stað A flytjist fólk eðlilega frá A til B. Guðmundur Ólafsson hagfræðingur svarar spurningum um Laffer í viðtali við dv.is og segir að Laffer hafi slegið af bjargbrúnarkenningu Davíðs Oddssonar seðlabankastjóra.

Kannast þú við hugmyndir bandaríska hagfræðingsins Arthurs B. Laffers?

Já. Þekktastur er hann fyrir svokallaðan Lafferboga sem á að sýna að með því að lækka skatta geti skatttekjur ríkissjóðs hækkað. Um þetta eru til ágæt dæmi. Rússar lögðu 33 prósenta tekjuskatt á þegna sína og gekk illa að innheimta hann. Þeir lækkuðu skattinn í 13 prósent og við það lagaðist innheimtan og tekjur ríkissjóðs jukust. Annað dæmi er lækkun skatta á fjármagnstekjur hér á landi.  Þegar skatturinn var hærri komu menn sér hjá honum með bókhaldsæfingum og öðrum hætti. Nú telja menn ekki eftir sér að borga 10 prósenta fjármagnstekjuskatt; jafnvel er hann greiddur með glöðu geði af leigutekjum.

Er alltaf hægt að lækka skatta?

Nei það er fráleitt. Ekki einu sinni Laffer heldur því fram. Hins vegar vil ég nefna að það er afar nauðsynlegt að taka til í íslenska skattkefinu. Það hefur ekki endilega með lækkun skatta að gera heldur réttlæti og og leiðir til að koma í veg fyrir mismunun. Hvað á það til dæmis að þýða að skattleggja bílastyrki fyrir fólk, enkum á landsbyggðinni, sem þarf að fara tugi kílómetra til og frá vinnu og sækja nauðsynlega þjónustu í þéttbýlið, jafnvel til höfuðborgarinnar? Hvað á það að þýða að viðurkenna ekki kostnað fólks sem fellur til af þessum sökum?

Laffer segir að að það blasi við að ef skattar eru hærri á stað A heldur en á stað B flytji fólk eðlilega frá A til B. Hvað segir þú um þetta?

Jú þetta er alveg rétt og ekki ný kenning. Margir þekkja kenninguna um að ósýnileg hönd stýri öllu til hins besta á frjálsum markaði. Ósýnileg hönd framkallar rétt verð á frjálsum markaði og svo framvegis. Þetta er hinsvegar kenningin um um ósýnilega fótinn. Fólk taki til fótanna frá sveitarfélögum með háa skatta og setjist að í sveitarfélögum með lága skatta. Þetta er ekki ný kenning og er ekki einu sinni frá Laffer komin frekar en kennisetninginu um að skatttekjur ríkisins geti aukist með lækkun skatta. En þetta er auðvitað einföldun. Það má segja að ósýnilegi fóturinn ráði för að þessu leyti.

Laffer hélt því fram á fyrirlestri hér á landi fyrir helgina að erlend skuldasöfnun og mikill viðskiptahalli væri ekkert vandamál. Hvað segir þú um það?

Þetta er bara það sem ég hef sagt í mörg ár. Ég skrifaði grein í Morgunblaðið fyrir nokkrum árum um illkynja og góðkynja viðskiptahalla. Það er ekkert að því að almenningur og fyrirtæki taki lán í útlöndum og myndi viðskiptahalla og erlendar skuldir. Einstaklingar og fyrirtæki telja vitanlega að lánið gefi meira af sér en sem nemur vöxtunum sem greiða þarf af lánunum. Er ekki allt í lagi að einstaklingar og fyrirtæki dragi hingað erlent fjármagn til að láta það vinna hér á landi? Svo er hitt að fari fyrirtæki á hausinn þá er það ekki vandamál alls þjóðfélagsins heldur viðkomandi fyrirtækis og erlendra lánardrottna.

Er skárra að lána einstaklingum og fyrirtækjum en ríkinu?

Skuldasöfnun ríkisins  er miklu hættulegri vegna þess að ríkið hirðir ekki í sama mæli um að taka lán til arðbærra hluta. Skuldsett ríki er hættulegt því það hefur tilhneigingu til að velta vandanum yfir á almenning með aukinni verðbólgu.

Erum við þá ekki á bjargbrúninni þótt þjóðin skuldi mikið og viðskiptahallinn sé geigvænlegur?

Nei það er bara órökstutt bull. Það veit enginn almennilega hvað við er átt með að þenslan sé of mikil og að hagkerfið geti ofhitnað. Þetta er bara vitleysa. Laffer blés af bjargbrúnarkenningu Davíðs Oddsonar seðlabankastjóra heyrðist mér. Hún felst í því að bankastjórinn hefur miklar áhyggjur af skuldasöfnun almennings og fyrirtækja í útlöndum og að við séum komin að mörkum þess sem þjóðfélagið þolir í þeim efnum. Þetta er í fyrsta skipti í veraldarsögunni sem seðlabankastjóri kvartar yfir því að almenningur kaupi leikföng.