Ja hérna hér. 

Þetta var ótrúlega skemmtilegt. Ég hefði aldrei átt von á því að það gæti verið gaman að vera í framboði, en það var ótrúlega skemmtilegt að eiga allskonar samtöl við fólk með allskonar skoðanir og allskonar drauma og væntingar. Það var ótrúlega skemmtilegt að taka þátt í samtölum á opinberum vettvangi með forystufólki hinna framboðanna, og ég vona að þeim gangi öllum mjög vel í framhaldinu. En umfram allt var gaman að vera hluti af nýju alþjóðlegu stjórnmálaafli sem kom inn í umræðuna sem, að margra mati, hálfgerður brandari, og sanna að við værum miklu meira en það.

Píratar náðu fínum árangri í þessum kosningum. Þrjú þingsæti kunna að virðast lítið, en þegar litið er á það hvað annað við gerðum í þessum kosningum er margt áhugavert. 

Fyrst: hvað fór úrskeiðis? Við vorum með 6.3% nokkuð áreiðanlega í öllum skoðanakönnunum síðstu vikuna, og risum alveg upp í 9% á tímabili. Það sem klikkaði var helst tvennt, held ég. Í fyrsta lagi voru nákvæmlega tveir í okkar flokki sem höfðu reynslu af stjórnmálum, og ákveðnar náttúrulegar takmarkanir á því hversu mikið þau gátu ausið úr sínum viskubrunnum. Við þurftum því að gera nokkur byrjendamistök hér og þar, því við erum alveg óttalega mannleg. Í öðru lagi urðum við kosningahegðun að bráð: ungt fólk myndaði kjarnann okkar, og þótt margir hafi mætt og kosið þá virðist kjörsókn ungra hafa verið minni en æskilegt hefði verið. Þá er það líka þannig að fólk hefur tilhneygingu til að verða íhaldssamara þegar það kemur í kjörklefann, og velja þá frekar það sem þau völdu síðast. Allt af þessu var fyrirsjáanlegt, og ekkert af þessu er neitt til að skammast sín fyrir. Svona gerist þetta.

Þetta tvennt var þó nauðaómerkilegt í samanburði kosningakerfið. Þessar kosningar voru sem skólabókardæmi á alla helstu galla kosningakerfisins: 5% mörkin, engin forgangskosning heldur bara einföld X eins og við værum á 14. öld, engir möguleikar á persónukjöri, og svo framvegis. Svo var svo margt í ólagi með framkvæmd kosningana að það mætti skrifa um það stutta bók. Það verður reyndar gert - Píratar eru að útbúa samantekt núna.

En það er merkilegt að við keyrðum kosningabaráttu nær algjörlega án auglýsinga í hefðbundnum fjölmiðlum - aðeins nokkrar, þá aðallega í héraðsfjölmiðlum á lokametrunum. Fyrir mestan part nýttum við okkur bara víðtækt net stuðningsmanna til að magna upp náttúrulega umræðu. Þetta geta ekki allir flokkar gert. Eins og Doc Searls og David Weinberger bentu á eru markaðir samtöl, og fólk tekur ekki þátt í samtölum ef því finnst vera talað niður til sín. Hefðbundin stjórnmál þurfa að læra að tala eins og mannverur. Sumir, til dæmis Katrín Jakobsdóttir, sem er klárlega einn af mínum uppáhalds íslenskum stjórnmálamönnum, kunna það - en mér finnst agalegt hvað það eru mörg vélmenni í sumum flokkum. Í kosningabaráttunni þegar fulltrúar framboðanna hittust voru langsamlega flestir mjög vinalegir og skemmtilegir, en það voru fyrst og fremst tveir menn sem voru kaldir á manninn og óvinalegir. Þeir hafa sennilega ekki einusinni áttað sig á því sjálfir. Við eigum eftir að taka saman heildarkostnað við kosningabaráttuna, en mér skilst að hún skagi rétt upp fyrir þrjár milljónir, með starfsmannakostnaði.

Við erum líka fyrsti flokkur Pírata til að ná fólki inn á þjóðþing. Undanfarna tvo daga hafa rignt yfir okkur hamingjuóskir að utan, og það hefur verið fjallað mjög mikið um þennan sigur Pírata í alþjóðlegum fjölmiðlum. Þetta þýðir að nú eru Píratar með kjörna fulltrúa í 7 löndum, og stefna hraðbyr á fleiri sigra um alla Evrópu og víðar á komandi árum.

Píratar náðu auk þess að breyta umræðunni verulega. Á tímabili gat helst enginn opnað á sér munninn í umræðunni án þess að minnast á einhvern hátt á málefnin sem Píratar lögðu áherslu á: gagnsæi, þátttökulýðræði, og sveigjanlega smáiðju. Alveg sama hvað gerist í framhaldinu verða þessi umræðuefni inní þjóðmálaumræðunni - að minnsta kosti meðan Píratar eru á Alþingi.

Ég læt það ógert að lýsa minni skoðun á niðurstöðum kosninganna að öðru leyti þar til búið er að mynda ríkisstjórn, nema hvað ég skal segja þetta: Þetta valdi fólk, þetta var lýðræðisleg niðurstaða, óháð kostum og göllum kosningakerfisins. Ef einhver verður á einhverjum tímapunkti á komandi kjörtímabili ósátt við niðurstöðu kosninganna er nákvæmlega tvennt í boði: að kvarta og kveina eins og vanalega yfir því hvað stjórnvöld eru hrikaleg og láta eins og þetta sé eitthvað sem kom fyrir án þess að þau hafi haft neitt um það að segja, eða að taka þetta til sín og hugsa sinn gang.

Nú smá persónulegt:

Á undanförnum dögum hafa rosalega margir, úr öllum flokkum, sagt við mig að þeir vildu gjarnan að ég hefði komist inn á þing, og margir hafa spurt mig hvað ég mun gera næst. 

Meðan ég þakka það traust sem mér er sýnt, þá er ég alveg sáttur við niðurstöðuna fyrir mitt leyti. Ég hef ekki mikla þörf fyrir að fara á Alþingi persónulega, og var framboð mitt ekkert annað en tilraun til að láta gott af mér leiða á þessum innlenda vettvangi. Það að vera ekki fastur á Alþingi næstu fjögur ár þýðir bara að ég hef meiri sveigjanleika og frelsi til að halda áfram að gera áhugaverða hluti á alþjóðlegum vettvangi - þar sem ég uni mér best.

Ég er með fulla dagskrá næstu vikur. Strax á morgun fer ég til London og verð með erindi í Royal Society um framtíð tækniþróunar og valds. Næsta dag fer ég til Kostaríka á World Press Freedom Day hátíðarhöldin sem UNESCO standa fyrir, en þar mun ég kenna rannsóknarblaðamönnum að verja öryggi sitt. Því næst til Ungverjalands, þar sem ég mun vera með fyrirlestra um þátttökulýðræði og reyna að hjálpa aðeins til varðandi þeirra ógurlega lýðræðishalla. Þegar því öllu er lokið verður væntanlega komin mynd á hvernig hlutirnir verða heima á Íslandi og ég get tekið frekari ákvarðanir um framhaldið.

Ljóst er að stofnunin sem ég hef rekið undanfarin ár - IMMI - er farin að sakna þess að hafa framkvæmdarstjórann sinn í vinnu. Nú eru vonandi nýjir styrkir að koma þar inn og mikil uppbyggingarvinna framundan. IMMI hefur veitt ýmsum ríkisstjórnum aðhald, haft áhrif á þróun mála á Íslandi og í Evrópusambandinu, og verið virkur þátttakandi í ýmsum mikilvægum umræðum sem hafa verið að eiga sér stað á heimsvísu. Okkur vantar nú að tryggja stofnuninni aukið fjármagn, fjölga starfsfólki, og spýta í lófana, því upplýsinga- og tjáningarfrelsi á undir högg að sækja sem aldrei fyrr. En IMMI er ekki pólitískt háð stofnun, og ég þarf að gera ýmislegt til að tryggja að þátttaka mín í Pírötum hafi ekki neikvæð áhrif á stofnunina.

Ég hef líka áhuga á að sinna skrifum betur á næstunni: nú er ég kominn í ráðgjafarráð tímaritsins Arc, sem ég hef verið að skrifa fyrir, en þar er ég í hópi með helstu vísindaskáldsögurithöfundum okkar tíma - bókstaflega fólkið sem mótaði mína hugsun á uppvaxtarárunum. Það verður gaman að skrifa meira þar, og líka fyrir önnur tímarit. Það er líka ágætis slatti af fræðigreinum sem mig langar að klára á næstu mánuðum, meðal annars um öryggisskilyrði fyrir rafrænt lýðræði, um þróun fjarskiptalöggjafar, og um valddreifingu. Þetta verður helskemmtilegt!

Þátttaka mín í Pírötum mun samt halda áfram, en hugsanlega með aðeins breyttu sniði. Það eru flokkar Pírata um allan heim sem eru að skipuleggja sig og reyna að koma sér á framfæri. Samhliða því að vinna í innra starfi íslenskra Pírata og aðstoða þingflokk Pírata eins mikið og ég get hér á Íslandi gæti verið að ég leggi svolitla vinnu í að styðja og styrkja flokka Pírata víðsvegar í Evrópu, sem ætla sér í sameiginlegt framboð til Evrópuþings á næsta ári. Ekkert er svosem ákveðið í þessu ennþá, en það eru ýmsir möguleikar í boði.

Hvað annað gerist veit ég ekki. Það er af nógu að taka. Mér leiðist aldrei.

Edward R. Murrow sagði í sinni frægu RTNDA ræðu 1958 að "sú staðreynd að rödd þín sé mögnuð að því marki að hún nái frá einum enda landsins yfir á hinn veitir þér ekki neina meiri visku eða skilning en þú hafðir þegar rödd þín náði aðeins frá einum enda á barnum yfir á hinn."

Í gær sagði einhver við mig að þessi kosningabarátta væri "fyrsta Facebook kosningabaráttan." Hún er spiluð á allt annan hátt en hingað til hefur verið gert, af öllum aðilum. Hefðbundnar auglýsingar í hefðbundnum miðlum hafa nánast engin áhrif á fylgi flokka, sem sveiflast til eins og strá í stormi. Hinsvegar eru til flokkar - kannski ekki síst minn flokkur, Píratar - sem hafa náð feiknarlegum árangri með því að tala hreint og beint við fólk og halda uppi málefnalegri umræðu á samfélagsmiðlum.

En samfélagsmiðlarnir gegna líka öðru og dimmara hlutverki. Eitt sinn var það þannig að þegar fólk tjáði sig við vini sína var tjáningin hverful. Minningin stóð ef til vill eftir meðal vinanna en enginn utan hópsins gat nálgast þá umræðu. Sú tíð er liðin. Nú er sístækkandi hluti mannlegrar tjáningar skrásett í gagnagrunna og kortlögð af leitarvélum til frambúðar, og öll sú vernd sem hið hverfula veitti er horfin. Í dag, þegar einhver segir eitthvað kjánalegt, þá verður þess minnst í áraraðir. Þegar einhver talar í bræði er það skrásett. Æ fleiri tjáningar, góðar, slæmar, heimskulegar, djúpstæðar, asnalegar og stórkostlegar, verða eftir í samfélagslega minni okkar - Internetinu - um ókomna tíð.

Samfélagið okkar hefur ekki enn lært að lifa við þannig raunveruleika. Við höfum ekki aðlagast þeirri hugmynd að friðhelgi einkalífsins nær ekki lengur til skoðanna okkar. Á suman hátt er þetta gott: kjánaskapur ef til vill upprætist hraðar, heimskuleg ummæli verða fordæmd harðar, og vitund samfélagsins þroskast betur. En á margan hátt er þetta slæmt. Þegar engar skoðanir eru leyndar er skoðanakúgun mun auðveldari.

Ég ætla ekki að segja að það sé mannréttindi að sýna á sér fávitaskap, eða að það sé í lagi að tala um ofbeldi eins og það sé ekkert tiltökumál, eða að fólk eigi að passa sig á því að viðra sumar skoðanir bara í einrúmi. Ég ætla að segja svolítið annað:

Nú er að fullorðnast heil kynslóð fólks sem hefur lifað allt sitt líf á opinberum vettvangi. Rödd þess hefur náð frá einum enda heimsins yfir á hinn frá því að það fór að hafa getu til að tjá sig. Í því felst að allur mannlegur breiskleiki, hvort sem hann er gamall eða nýr, hefur fangast. Í þessum nýja heimi, þar sem fjórtán ára krakkar smella myndum af sér á samfélagsmiðla þar sem þeir eru í sínum fyrsta sleik, eða fullorðið fólk ákveður að láta í ljós pirring sinn í óvönduðu máli eftir einum of marga bjóra, er ekki til neitt sem heitir hrein forsaga.

Nú er gamla kynslóð stjórnmálanna umsetin af ungu fólki með skuggalega fortíð sína málaða upp um allt net. Þessi gamla kynslóð tilheyrir enn þeim heimi þar sem enginn sagði neitt opinberlega nema eftir rétt námskeið og réttan framgang í gegnum flokkakerfið. Þau tilheyra þeim heimi þar sem litlu ljótu leyndarmálin eru falin, og ógeðslegustu skoðanirnar heyrast ekki nema þegar menn tala af sér.

Þegar unga fólkið stillir sér upp með Pírötum og kallar eftir nýrri stjórnmálahegðun, meira gagnsæi, færri tjáningarhöftum og betri aðgang að ákvörðunartökuferlinu, eru þau ekki að því vegna þess að þau langar til að geta sagt hvað sem er án ábyrgðar. Þau eru að því vegna þess að sá heimur sem þau búa í ætlast til þess að þau séu ofurmannleg, geri aldrei mistök, og sætti sig við það að til sé ósnertanlegt fólk sem þrátt fyrir sinn mikla hroka og sína mörgu vankanta telja sig hæf til að draga línur, skapa reglur, og njörva niður samfélagið allt.

Það getur enginn gengist við því að vera ofurmannlegur.

Nei! Ég er mannlegur. Ég geri mistök. Ég vil bæta mig. Ég vil bæta samfélagið mitt. Ég er Pírati.

Þetta er stríðsópið, sjáiði til. Við búum ekki yfir endalausri visku, við vitum ekki alltaf rétta svarið. Við vitum að það er margt sem mætti betur fara, en við vitum að við getum látið það fara betur ef við vinnum saman. Þrátt fyrir alla okkar ágalla og kannski einmitt vegna þeirra er tími til kominn að ágallar hins gamla upplýsist, og að hinar hliðar samfélagsins verða jafn opnar fyrir kortlagningu leitarvélanna og líf okkar hefur verið.

Við gerum einfalda heimtingu: Gagnsæi, lýðræði, sjálfsákvörðunarréttur. Allt annað þurfum við að ræða, jafnvel þótt fólk æsi sig stundum.

“Stofnum ekki til allsherjarstríðs á aðfangadegi alheimsfriðar” - Ókannaða Landið

Fram til byrjun árs 1913 voru tvennskonar vígvellir í heiminum. Landhernaður hefur fylgt mönnum frá því að samfélög komu fyrst fram. Sjóhernaður varð til um það leyti sem samfélög fóru að keppast um siglingaleiðir eða rekast á önnur samfélög á gagnstæðum ströndum.

Það stríðir kannski gegn söguvitund flestra að það hafi verið Búlgaría sem bjó til þriðja vígvöllinn þegar þeir hófu að henda sprengjum niður úr Bleriot XI flugvélum á borgina Adrianople í Ottóman heimsveldinu. Með þeim gjörningi var himininn orðinn að vígvelli, og síðan þá hefur þróunin verið mikil – orustuflugvélar og sprengjuflugvélar; njósnavélar, hljóðfráar þotur og nú nýlega mannlausar fjarstýrðar flugvélar og flugvélar með gervigreind.

Löngu áður en flughernaður varð til áttaði fólk sig á hættunni. Frá árinu 1863 voru reglur um framkvæmd flughernaðar í alþjóðasáttmálum, og tóku þær stakkaskiptum 1899 og svo aftur 1907. Árið 1923 lögðu bandaríkin til verulegar takmarkanir á flughernaði, en þær náðu aldrei fram að ganga. Í sögulegu samhengi virðist það skoplegt að bandaríkin hafi verið fremstir í því að kalla eftir takmörkunum á flughernaði, enda hafa þeir öðrum fremur náð himininn á sitt vald og hafa beitt flughernaði hve harðast.

Eftir seinni heimstyrjöld var ljóst að þriðji vígvöllurinn var kominn til að vera, en stuttu síðar varð til sá fjórði.

---

Þegar Sóvétríkin sendu Spútnik á loft opnuðu þeir dyrnar fyrir vopnakapphlaup milli kaldastríðsveldanna sem ætti sér stað ofan Kárman-línunnar (í tæpri 100km hæð yfir jörðu). Geimkapphlaupið átti sér að hluta til stað í nafni vísindanna, en eftir því sem lengra líður frá lokum kaldastríðs sjáum við betur og betur hversu mikill hernaður fór raunverulega fram. Sem dæmi “fann” bandaríski flugherinn tvo risavaxna stjörnusjónauka í stíl við Hubble í geymslu nýverið og gaf þá til NASA, sem hefur sjálft varla haft efni á því að viðhalda einu stykki. Svo virðist sem herinn hafi haft nægilegt fjármagn til geimrannsókna til að smíða sjónauka sem hver um sig var betri en Hubble, og svo gleyma tilvist þeirra í nokkra áratugi.

Strax og stjörnustríðsáætlunin kom fram fóru Sameinuðu Þjóðirnar að krefjast þess að mjög strangar reglur yrðu settar á geimhernað. Geimsamningarnir þrír sem nú eru í gildi virðast á yfirborðinu hafa komið í veg fyrir að sporbraut jarðar – og tunglið – séu gerð að vopnabúrum jarðríkja. Hvað leynist undir yfirborðinu er óvitað: svo mörg gervitungl eru á sporbraut núna, og svo mörg þeirra notuð í leynilegum tilgangi, að það er engin leið að segja með vissu hvað fer þar fram. Þótt ólíklegt sé að þetta sé jafn ýkt og í kvikmyndinni Iron Sky, þar sem öll aðildarríki Sameinuðu Þjóðanna (nema Finnar!) reyndust vera með vopnakerfi á sporbraut þegar á hólminn var komið, þá er nokkuð ljóst að einhver vopnakerfi gætu leynst inn á milli veðurtunglanna og fjarskiptahnattanna.

Hitt er annað mál að geimsáttmálarnir virðast vera að virka. Þó svo að hugsanlega séu vopn í geimnum er bersýnilega ekki verið að nota þau, og þá er markmiðinu náð. Það að engin þjóð vilji sýna að þeir eigi vopnabúr á sporbraut tryggir ákveðinn frið á fjórða vígvellinum.

---

Síðan Ísland gekk í NATO hafa tveir nýjir vígvellir orðið til í hugum herja. Geimurinn hefur í raun verið til frá upphafi alheimsins, en fimmti vígvöllurinn varð til sem aukaverkun af rannsóknarverkefni í fjarskiptum sem bandaríska varnarmálaráðuneytið framkvæmdi í upp úr 1963.

Internetið hefur öðlast hernaðarlegt mikilvægi langt umfram mikilvægi geimsins. Þetta þétt samofna net tölva, síma og annarra raftækja er bakbein heimsviðskipta, samskipta innan og á milli ríkja, og undirstaða fjölmiðlunar og almennra fjarskipta fyrir sístækkandi hluta jarðarbúa. Áætlað er að í gegnum netið séu stunduð 11 trilljón dollara viðskipti á ári, og þá er ekki talið með viðskipti í gegnum rafrænar kauphallir.

Sjá má dæmi um nethernað, eða rafrænan hernað, alveg aftur til upphafsára tölvunnar. Fólk sá fljótt tækifæri til að láta tölvukerfi hegða sér öðruvísi en þeim var ætlað, og hugtök eins og “vírus” og “trojuhestur” voru tekin upp til að lýsa hegðun ákveðinna forrita. Á svipuðum tíma voru rafrænar símstöðvar að ná fótfestu, og ungir símaáhugamenn áttuðu sig á því að hægt væri að ná stjórn á símstöðvum eða ná fram undarlegum áhrifum á símkerfinu með því einu að senda tiltekna tóna í gegnum símtólið. Eftir því sem tölvur og nettengingar urðu algengari kom betur og betur í ljós að hönnuðir netsins höfðu gleymt einu frekar mikilvægu atriði.

Netið var ætlað sem dreift kerfi sem myndi tryggja áframhald ríkisins ef til kjarnorkustyrjaldar kæmi. Áreiðanleiki netsins átti að sjá til þess að þótt einstakir partar netsins skemmdust væri enn hægt að koma skilaboðum til skila: netið getur leitt framhjá skemmdum. En áreiðanleiki kerfisins fólst alfarið í lögun þess – að tengipunktar voru tengdir hver öðrum á marga vegu. Ekkert hafði verið gert til að tryggja að óvinveittir aðilar gætu ekki komið fölskum skilaboðum fyrir, komið í veg fyrir að skilaboð bærust, eða jú bara lesið skilaboðin án þess að nokkur tæki eftir því. Dulkóðun var eftiráhugsun sem átti að smyrja ofan á eftir þörfum.

Þegar svo netið fór að verða algengara meðal almennings vöknuðu upp spurningar hjá fólki á borð við Tim May og Philip Zimmerman, hvort dulkóðun væri ekki bæði eðlilegur fylgifiskur netsins og nauðsynlegt tól til að tryggja tjáningarfrelsi. En sterk dulkóðun byggð á eiginleikum prímtalna var lagalegum takmörkunum háð. Bandarísk yfirvöld höfðu áttað sig á hernaðarlegu mikilvægi sterkrar dulkóðunar og ákváðu að útflutningur á dulmálskerfum skyldi vera sömu takmörkunum háð og útflutningur á kjarnorkuvopnum.

Það var ekki fyrr en 1998 sem þessu útflutningsbanni var lyft, að loknum mörgum stórum dómsmálum. Aflétting bannsins gerði netið tilbúið fyrir raunveruleg viðskipti, og með því sama raunverulegan hernað.

--- 

Í Haag-sáttmálanum frá 1907 var kveðið á um að ekki skyldi gera árásir úr lofti á bæi, þorp eða aðrar mannabyggðir. Þetta skilyrði hljómaði skynsamlega en gerði ekkert nema tryggja að samningurinn héldi ekki. Það er mikil óskhyggja fólgin í reglum sem segja að einungis herir og vopn þeirra séu gjaldgeng hernaðarleg skotmörk. Alla tíð hafa borgir og markaðir verið stór hluti af hernaðaráætlunum. Sagt hefur verið að aðferð Mongóla til að tryggja að enginn gæti gert árás aftan á her þeirra meðan hann sveipaði yfir Asíu var að skilja hreinlega engan eftir lifandi fyrir aftan sig. Landvinningar Babýlóníumanna, Fönikkumanna, Egypta, Grikkja og Rómverja voru öll byggð á því að eyðileggja markaði sem þeir komu til, uppræta gjaldmiðla og viðskiptasambönd sem voru til staðar, og skapa ný í þeirra stað.

Ástæðan fyrir því að geimurinn hefur ekki orðið að raunverulegum vígvelli er að hann er ekki nógu verðmætur fyrir neinn - enn sem komið er. Ríki njóta nægilega jafns aðgangs að geiminum, þótt þau séu misvel búin til að nýta aðganginn. Þau þurfa ekki að keppa við hvert annað þar.

Á sömu forsendum sést að netið er óskavígvöllur allra hershöfðingja. Fimmti vígvöllurinn er ofinn úr hrárri þekkingu. Þegar markaður er skemmdur í gegnum netið eru skemmdirnar djúpstæðar og langvarandi. Þegar innviðir eru eyðilagðir gegnum netið er allt að því ómögulegt að auðkenna gerandan. Á netinu er ekki hægt að gera efnislegan greinarmun á hryðjuverkamönnum og ríkisstjórnum, á barnaníðingum og bönkum. Hið hernaðarlega og hið menningarlega falla saman svo þétt að eingöngu upplýsingar ná að smeygja sér á milli þeirra.

Undanfarin ár hafa stjórnvöld víða í heiminum farið að leggja metnað í gerð netvopna af ýmsum toga. Það er misjafnt eftir löndum að hverjum vopnunum er beint. Í sumum löndum virðast óvinir ríkisins vera þegnar þess. Í þýskalandi hefur ríkisstjórnin kostað gerð trojuhests sem hefur verið sett inn á tölvur fólks sem á leið um flugvelli og þegar þau hafa verið stöðvuð af lögreglu. Trojuhesturinn aflar upplýsinga um notkun tölvunar og sendir til eftirlitsaðila.

Þessi trojuhestur, sem kallaður hefur verið “bundestrojan,” er varla einstakur. Þótt ýmis önnur lönd hafi farið þá leið að njósna bara um nettengingar borgara sinna eru margir sem stunda löggæslu sem vilja nánari rýni til að sniðganga dulkóðaðar tengingar, alveg óháð öllum mannréttindum.

En mikilvægari flokkur netvopna hefur verið að koma fram: sérsniðnar veirur á borð við Flame, Stuxnet, og Gauss. Flame var hannaður til að kortleggja innri netkerfi Írans, brjóta sér leið í gegnum hinar ýmsu öryggisráðstafanir og finna veikleika. Stuxnet var þróaður til að nýta marga áður óþekkta veikleika í mörgum mismunandi tegundum kerfa, ásamt upplýsingunum sem Flame safnaði, til að komast inn í Natanz kjarnorkuverið og eyðileggja þar skilvindur sem ætlaðar voru til að hreinsa úran. Ólíkt fyrri tveimur var Gauss var ekki beint gegn Íran, né heldur hefur komið í ljós hver smíðaði veiruna eða hvers vegna. Hún gekk berserksgang í bankakerfi Lebanons og njósnaði um bankareikninga og viðskiptavini þar, að öllum líkindum í þeim tilgangi að reyna að kortleggja peningaflæði Hezbollah.

Þetta sýnir breidd og eðli netvopna ágætlega: njósnaforrit, forrit sem eyðileggur áþreifanlega innviði, og forrit sem eyðileggur óáþreifanleg grunnkerfi.

Í ráðleggingum mínum til breska varnarmálaráðuneytisins um hvað eigi að gera varðandi "netvopn" benti ég þeim á að "netvopn" eiga meira sameiginlegt með njósnurum og skemmdarverkamönnum en með árásarherjum. Það er mjög undarlegt og hugsanlega hreinlega hættulegt hversu margir vilja líta svo á að hér séu herir að mætast. Þetta gerir það að verkum að ríki heimsins eru að einbeita sér að því að túlka hvar línan er dregin þar sem árásir falla undir Law of Armed Conflict. 

--- 

Á þingfundi NATO í Búkarest í október 2011 var lögð fram skýrsla um netvarnir þar sem lagt var til að undir ákveðnum kringumstæðum væri heimilt að hefja “kínetíska” árás með hefðbundnum vopnum sem andsvar við netárás. Hver skilyrðin eru fyrir slíku andsvari hefur ekki verið gefið út. Samkvæmt kenningunni er það í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að einhver gangi nálægt mörkunum og valdi skaða, en uppfylli vísvitandi ekki öll skilyrðin fyrir gagnárás.

Þetta er eitt af mörgum dæmum um alþjóðlegar og yfirþjóðlegar stofnanir og þjóðríki að vígbúa fimmta vígvöllinn. Bandaríkin hafa sitt US Cyber Command, kínverska ríkisstjórnin er að stunda netárásir á bandarísk tæknifyrirtæki á borð við Adobe og Google. NATO stofnaði Cooperative Cyber Defence Center of Excellence í Tallin eftir að Eistland varð fyrir mjög stórtækri netárás, að því er talið er frá Rússlandi. Bæði Indland og Pakistan hafa stofnað “net her”. Hervæðing Internetsins er hafin.

Afleiðingarnar eru alvarlegar. Veikleikar netsins eru nú þegar verulegir, og stafa af óöruggum kerfum og misnotkun á því óöryggi. Kreditkort eru í eðli sínu óöruggt greiðsluform og því verður ekki breytt, og fyrir vikið eru kreditkortasvik staðlaður hluti af glæpastarfsemi á netinu. En skipulagðir glæpir eru hluti af hagkerfinu sem þeir misnota – eins og blóðsugur gerir það þeim ógagn að drepa hýsilinn. Ef hagkerfi netsins myndi hrynja stæðu skipulagðir glæpahópar uppi án tekjustofns. Herir hafa á hinn boginn enga slíka hagsmuni: þeim er sama um afdrif hagkerfisins sem þeir starfa innan, svo fremi sem hernaðarlegum markmiðum er náð og möguleikinn á sköpun nýrra hagkerfa er til staðar.

Það er einfeldingslegt að líta bara á netið sem hagkerfi, en það er á margan hátt auðveldasta greiningin. Sú samþætting við alla þætti daglegs lífs sem netið hefur náð á undanförnum árum gerir það í senn að mikilvægasta vígvellinum til framtíðar litið, en um leið þann brothættasta. Það er ekki hægt að undirstrika nógu oft mikilvægi þess að tryggja að hervæðing netsins eigi sér ekki stað. Enn sem komið er hefur enginn lagt til að netsáttmáli verði gerður á svipaðan hátt og geimsáttmálarnir, en jafnvel þá er ekki víst að það myndi hafa nein áhrif. Meðan Bandaríkin og Ísrael telja sig stafa ógn af Íran og Kína, og Indland og Pakistan steyta hnefum hvor við annan, er vígbúnaður netsins nokkuð tryggður, sama hverjar aukaverkanirnar verða.

--- 

En það eru til möguleikar í stöðunni. Vígbúnaður háloftanna gat af sér flugiðnaðinn, sem nú ber tugir milljóna farþega um heiminn í hverjum mánuði. Mikið af þeirri heimsvæðingu á menningu sem hefur orðið í heiminum, og sá aukni skilningur og það bræðralag sem heimsvæðingin ber með sér, eru bein afleiðing af aðgengi almennings að ódýrum flugferðum. Aðgengi að netinu virðist vera jafn byltingarkennd leið, ef ekki byltingarkenndari, til að slá saman mannkynið í sameiginlegan menningararf til að deila friði. Það eitt og sér er nægjanlg ástæða til að leyfa ekki hervæðingu netsins. Við megum ekki við því að stofna til allsherjarstríðs á aðfangadegi þess alheimsfriðar sem netið býður. Við verðum að leyfa netinu að þróast án afskipta frá hernaði, og veita því gott heimili allsstaðar þar sem það sprettur upp.

Íslendingar ættu því að beita sér fyrir netsáttmála í Sameinuðu Þjóðunum sem tekur mið af þessum ógnum og þeim möguleikum sem netið býður. Við ættum að hvetja þjóðir heims til að vígbúast ekki en taka bara upp varnir, og að alvarleg viðurlög verði við netárásum milli landa. Íslendingar hafa ríka hagsmuni af því að tryggja frið á netinu, og hver veit nema þar skapist grundvöllur til að ræða frið á hinum vígvöllunum fjórum – og öllum þeim framtíðarvígvöllum sem kunna að finnast.

Þegar kosningar fara fram eru tveir valkostir í boði: að taka þátt, eða að taka ekki þátt. Þátttaka felst í því að mæta á kjörstað og gefa upp afstöðu sína, en þátttökuleysi felur í sér að sitja heima eða að mæta á kjörstað og skila auðu. Nú eru stjórnarflokkarnir og andstæðingar nýrrar stjórnarskrár að ræða um að svipta almenningi rétt til þátttökuleysis í þjóðaratkvæðagreiðslum um stjórnarskrárbreytingar.

Þetta er gert með því að láta það að taka ekki þátt öðlast sömu merkingu og að hafa tekið þátt og sagt nei. Afleiðingin af því er að ógreidd atkvæði munu standa gegn greiddum já-atkvæðum með sama mætti og önnur nei-atkvæði.

Það verður nánast ómögulegt að ná fram breytingum undir þessu fyrirkomulagi. Það er það sem sumir vilja, þrátt fyrir skýra afstöðu þeirra 70% kosningabærra manna sem nýttu sér sinn þátttökurétt í þjóðaratkvæðagreiðslunni núna í haust.

Svona fyrirkomulag er ekkert annað en árás á lýðræðið. Þetta eru frekar stór orð, en það hlýtur hver að sjá að það er ekkert lýðræðislegt við það að það sé mun erfiðara að segja "já" en "nei".

Ímyndum okkur að þetta væru forsetakosningar með tveimur frambjóðendum, og búið væri að setja lög um það að það þyrfti 40% kosningabærra manna að styðja annan þeirra til að hann gæti orðið forseti, en annars myndi hinn vinna. Það væri nóg fyrir nei-gaurinn að skapa aðstæður þannig að fólk viti ekki almennt af því að það sé kjördagur (t.d. með því að minnka fjölmiðlaathygli á málinu) eða sannfæra fólk um að vera heima út af einhverju öðru (kannski heimsmeistaramót í einhverri íþrótt?) til að hinn gæti ekki unnið.

Þótt við séu ekki að tala um val milli fólks erum við að tala um val milli valkosta. Það að gera mismunandi kröfur fyrir samþykki mismunandi valkosta er ekki lýðræðislegt.

En þetta vilja formennirnir á Alþingi núna. Svei.

Ég hef nokkrum sinnum heyrt fólk kvarta yfir því að stefna Pírata sé of flókin fyrir almenning. Við notum víst of stór orð, eins og "gegnsæi" og "sjálfsákvörðunarréttur". Mér finnst ekkert að því að hafa smá trú á leshæfileika almennings. Hinsvegar lenti ég sjálfur í smá lesörðugleikum í gær.

Þegar ég hafði lesið grein Heiðu Kristínar Helgadóttur í Fréttablaðinu á föstudaginn, sem bar yfirskriftina "Má bjóða þér Bjarta framtíð?" lagði ég frá mér blaðið í smá stund og reyndi að átta mig á skilaboðunum. Svo las ég hana aftur.

Svo í þriðja skiptið, og það fjórða, áður en ég komst að þeirri niðurstöðu að annaðhvort hlyti mér að hafa áskotnast bráðalesblinda á alvarlegu stigi, eða þá að þessi 665 orð hafi verið að mestu leyti merkingarlaus. Jújú, það var svo sem eitt og annað í þessu: smá æskuminning, smá sjálfshól fyrir að hafa náð að stofna tvo stjórnmálaflokka, og einhverskonar þjóðrembingsleg sjálfhverfa í lokin... en það getur varla verið að þetta hafi verið allt og sumt, er það? Greinar sem birtast í dagblöðum fjalla að jafnaði um eitthvað.

En þegar ég hugsa málið betur er þetta álíka merkingarbær grein og allt annað sem ég hef séð frá Bjartri framtíð. Heiða, sem hefur lýst sér sem "pólitísku undrabarni" virðist hafa áttað sig á því að það sé hægt að ná góðri kosningu án þess að leggja fram neinar staðfastar hugmyndir, svo lengi sem orðræðan er nægilega vel aðlöguð að sínum þörfum.

Orðræðuverkfræði er í mikilli uppsveiflu þessa dagana. Til dæmis hefur það farið í taugarnar á mér að talað er um Guðmund Steingrímsson og Róbert Marshall í flestum fjölmiðlum sem "þingmenn Bjartrar framtíðar". Þetta er hreinlega ekki satt. Það er rétt að þeir eru báðir þingmenn, og það er rétt að þeir eru báðir meðlimir í Bjartri framtíð, en það gerir þá ekki að þingmönnum Bjartrar framtíðar neitt frekar en að það að vera meðlimur í Kiwanisklúbbi geri þingmann að þingmanni Kiwanis.

Á Alþingi eru þingflokkar sem eru búnir til samkvæmt þingskaparlögum og þingmenn sem tilheyra þingflokki eru þingmenn þess þingflokks. Guðmundur og Róbert eru þingmenn utan flokka þar til þessu kjörtímabili lýkur, nema þeir gangi til liðs við annan þingflokk eða stofni nýjan.

En þetta virkar. Þrátt fyrir að liðsmenn þessa ágæta flokks hafi ekki lagt fram neinar áþreifanlegar hugmyndir um hvernig eigi að gera hlutina eða hvað megi betur fara hafa þeir fengið til sín gríðarlegt fylgi. Stefnuskrá þeirra er álíka innantóm og grein Heiðu, þó svo að það sé mikil yfirborðsfegurð og góð stílfæring í gangi. Fjölmiðlarnir éta þetta upp gagnrýnislaust og endurvarpa eins og þeir fái borgað fyrir það - sem ég vona að sé ekki tilfellið.

Þetta er ekki bara Björt framtíð og alls ekki ætlun mín að gera bara árás á þann flokk - hann kom bara þessari hugsun af stað hjá mér. Allir flokkar hafa gerst sekir um það að reyna að smætta alla umræðu niður í einfeldingsleg slagorð og óljósar lausnir. Þetta er gert vegna þess að ráðamenn landsins hafa áratugum saman gengið út frá því að almenningur sé illa upplýstur og hegði sér helst eftir óupplýstu hjarðeðli og að það eigi barasta að vera þannig áfram.

Er þetta allt sem þarf til að ná kjöri á Íslandi? Leyfum við mælskum stjórnmálamönnum enn að slá ryki í augun á okkur með ofureinfaldaðri fortuggðri orðræðu? Er ekki kominn tími til að við kynnum okkur málið, lesum á milli línanna og afskrifum þá sem hafa ekkert fram að færa? Til að bæta samfélagið þurfum við djúpa samfélagsumræðu og fólk sem ætlar sér að gera eitthvað annað en líta vel út og segja snyrtilega hluti í pontu á Alþingi.

Við þurfum raunveruleika á mannamáli ekki pólítíska drauma um töfralausnir. Því miður er ekki hægt að koma slíkum raunveruleika að án þess að nota flóknu orðin líka.