Noregur er í Borgarfirði. Hann er
nánar tiltekið við þjóðveginn á leiðinni upp í Norðurárdal. Ég held að flestir
sem aka þessa leið í norðurátt hljóti að átta sig á því hvenær þeir eru allt í
einu komnir til Noregs, eins og fyrir galdra. Maður brunar upp og niður ása og
leit, um kjarrivaxnar hlíðar og hrjóstrug holt, og þá blasir allt í einu við
stór grenilundur.

Maður ekur meðfram honum dágóða stund, hann er á hægri hönd
sé maður á norðurleið, og grenitrén eru margra metra há innan vandaðrar
girðingar. Þessi gróskumikli grenireitur hefur mér alltaf þótt vera bútur af
Noregi.

Þetta er líklega ein einfaldasta og ódýrasta utanlandsferðin sem völ er
á; skyndilega er maður hrifinn burt úr íslensku umhverfi og ekur þarna spölkorn
um Þrændalög, eða Hörðaland, eða gott ef ekki sjálfa Finnmörku.

Svo er maður skyndilega kominn
framhjá og aftur lentur á Íslandi þar sem klettarnir gægjast gegnum lágvaxið
birkikjarrið.

ÓÞJÓÐLEGT LANDSLAG?

Landslag ætti auðvitað að vera
óþjóðlegt með öllu. Og auðvitað er svo, þegar öllu er á botninn hvolft. En samt
tengir maður landslag og náttúru óhjákvæmilega við ákveðna heimshluta, ákveðin
ríki, jafnvel ákveðnar þjóðir.

Í ljóðabókinni Aðflutt landslag lýsti fornvinur
minn Sveinn Yngvi Egilsson því til dæmis skemmtilega þegar hann rakst allt í
einu á íslenskt fjall á ferðum sínum um Skotland.

Í ljóðinu hans Sveins Yngva er
fundur hans og íslenska fjallsins í Skotlandi jákvæður atburður, ef ég man
rétt, og mér fannst líka gaman að því þegar ég rakst einmitt á slíkt íslenskt
fjall þegar ég var einu sinni að keyra um skosku hálöndin.

En hitt verð ég að
viðurkenna að þessi bútur af Noregi uppi í Borgarfirði finnst mér einhvern
veginn eins og aðskotahlutur, alveg út úr kú, eins og það heitir. Eitthvað
óviðkunnanlegt við hann, þó þetta sé bara ósköp meinlaus grenilundur. Af því
hann er á vitlausum stað.

Undanfarið hefur svo vaxið með mér
sú tilfinning að ýmsir staðir á Íslandi séu á kolvitlausu róli, og séu jafnvel
komnir beina leið að utan – og eigi varla heima hér á landi. Ég er að tala um
Alaskaöspina, sem nú sprettur sem aldrei fyrr úr íslenskri mold.

Öspin er greinilega frábærlega
dugleg jurt, harðger og nánast ódrepandi, og ég skammast mín hálfpartinn fyrir
að amast við henni. Í mörg ár hef ég verið að setja niður rammíslenskt birki í
spildu nálægt Heklu og þar sýnist mér að ég megi kallast góður ef birkið vex örfáa
sentímetra á sumri.

Á sama tíma virðist öspin þjóta upp nánast sama hvar hún er
sett niður. Ég sé ekki betur en öspin geti náð tíu tólf metra hæð, jafnvel
meira, á örfáum árum.

SJÓNDEILDARHRINGURINN HORFINN

Og það er mergurinn málsins. Út um
allar koppagrundir á Suðurlandsundirlendinu, þar sem ég hef verið að þvælast
síðustu dagana, þar eru aspirnar farnar að teygja sig til himins af miklum
dugnaði – en ég get ekki varist þeirri tilfinningu að mér finnst þær vera í
öðru landi en á Íslandi.

Snyrtilegar raðir af þráðbeinum öspum verða hvarvetna
fyrir sjónum manns. Þær hafa augljóslega oftast verið gróðursettar til að búa
til skjól fyrir vindum, og vissulega ekki vanþörf á slíku víða á Íslandi, en
þegar aspirnar eru orðnar tíu metrar eða meira fara þær óneitanlega að skyggja
ótrúlega víða á sjóndeildarhringinn.

Enda hef ég komið í tvo sumarbústaði í
sumar, þar sem dugmiklar aspir hafa sprottið svo mikið á örfáum síðustu
misserum að sjóndeildarhringurinn hafði beðið stóran skaða af.

Mér sýnist reyndar sem Íslendingar
umgangist sjóndeildarhringinn víða af helstil lítilli virðingu. Þeir reisa sér
sumarbústaði sína á fallegum stöðum, þar sem oftar en ekki er vítt til veggja
og frjálst í fjallasal, en virðast síðan ekki í rónni fyrr en þeir eru búnir að
fela sjóndeildarhringinn bak við sem allra mest af trjám.

Nú veit ég ósköp vel
að trjáræktin er fyrst og fremst hugsuð til þess að veita skjól þeim sem í
bústöðunum dveljast, en fyrr má nú oft vera – því sumir bústaðir hverfa
gjörsamlega inn í trjágróðurinn svo þar er varla neitt að sjá nema
trjágróðurinn. Og þar eru aspirnar dugmestar.

EITTHVAÐ ÓEÐLILEGT

Ég verð að viðurkenna að mér finnst
eitthvað stórlega óeðlilegt við að sjá aspir í íslenskri náttúru. Burt með þær! Þessi
þráðbeinu hávöxnu tré virka eins og aðskotadýr í moldinni hér; mér finnst í
fúlustu alvöru að íslensk tré eigi að svolítið kræklótt, eins og þau hafi lagað
sig af næðingnum – og ekki of há, svo við sjáum í kringum okkur fyrir þeim, en
þau loki okkur ekki inni.

Meira að þessi 
fölgræni litur á blöðum asparinnar finnst mér helstil gervilegur fyrir
íslenska náttúru.

Þegar maður viðrar þá skoðun að
manni finnist einhverjar tilteknar jurtir ekki “eiga heima” í íslenskri
náttúru, þá eru andmælin stundum af þeim toga að helst er jafnandi við andmæli
gegn rasisma. Er ég ekki bara að amast við “útlendingum” þegar ég vil ekki sjá
þessi “ó-íslensku” tré, eins og aspirnar?

En þetta er náttúrlega bara vitleysa
– tré eru ekki fólk, og ég legg þrátt fyrir allt ekki að jöfnu jurtir og fólk.
Ég vil helst fá að horfa á náttúruna í kringum mig tiltölulega “óspillta” af
áhrifum mannsins (það er að segja öspinni, og já, grenitrjánum líka) en með
mestu gleði skal ég svo njóta þeirrar náttúru með fólki sem upprunnið er úr
öllum heimshornum!

UNDARLEGAR RAÐIR AF ÞRÁÐBEINUM
ÖSPUM

Vandamálið er bara að hinar
undarlegu reglulegu raðir af hinum þráðbeinu öspum sem svo undarlega víða eru
farnar að teygja sig til himins í íslenskum sveitum, virðast mér alls ekki vera
á Íslandi.

En ég veit reyndar ekki í hvaða landi þessar snyrtilegu raðir eiga
heima. Litla trú hef ég á að svona sé þetta í Alaska. Það er kannski einna
helst að Íslendingar virðist með þessum aspagöngum vera að reyna að búa til
trjágöng eins og tíðkast meðfram vegum eða kringum hús í Hollandi eða Belgíu
eða einhvers staðar.

Og er ætlað að loka úti sérhvern gust.

En heldur skal ég þola svolítinn
næðing hér á mínu Íslandi ef ég fæ að halda sjóndeildarhringnum.

(Pistill úr DV síðastliðinn föstudag.)