Eftir furðulega fáar vikur getum
við “haldið upp á” tveggja ára afmæli hrunsins. Það er undarleg staðreynd.

Því tvö ár geta verið svo dæmalaust
langur tími. Barn, sem fæddist um þær mundir sem Þorsteinn Már Baldursson fór sína
feigðarför til Davíðs Oddssonar í Svörtuloftum Seðlabankans, það fór að
hjala um það leyti sem þjóðin rak upp sitt ramakvein við Alþingishúsið og búsáhaldabyltingin
hófst.

Þegar kosningar til Alþingis fóru
fram og þjóðin sagði álit sitt á stjónarháttum undanfarinna missera, þá sagði
barnið “mamma” og “pabbi” í fyrsta sinn. Þegar fyrra Icesave-maraþonið stóð á
Alþingi í fyrrasumar var barnið farið að skríða, og það steig sína fyrstu skref
þegar seinni umræðuhrinan stóð sem hæst. Og þá orðið eins árs.

Um það bil sem Ólafur Ragnar Grímsson
reyndi að mála yfir orðspor sitt sem gólftuska útrásarvíkinganna, þá var barnið
komið með tennur.

Núna, þegar við sitjum föst í
einhverju undarlegu millibilsástandi þar sem okkur er annars vegar boðað þrefalt
svarthol yfirvofandi, en hins vegar að héðan í frá muni leiðin liggja upp á við
á ný, þá er barnið farið að tala. Kannski ekki altalandi beinlínis, en það er
samt töluvert farið að tjá sig.

Á þessum tæpu tveim árum hafa
foreldrar barnsins fylgst með þeim galdri sem er þroski þess og vöxtur. Það
hefur svo margt gerst, tilveran hefur tekið ótal heljarstökk, hugarfar
foreldranna er að ýmsu leyti gjörbreytt og allt hefur tekið stakkaskiptum mörgum
sinnum – en nú er þarna komin manneskja, sem hleypur um öll gólf, kjaftar á
henni hver tuska, þess albúin að láta til sín taka í lífinu.

En hvað hefur gerst á þessum tveim
árum í hugarfari íslensku þjóðarinnar, hvað hrunið snertir? Höfum við borið gæfu
til að taka heljarstökk til að hindra að hrun geti aftur orðið, er hugarfar
okkar á einhvern hátt nýtt, hefur eitthvað raunverulega breyst?

Því miður – svo sorglega fátt. Við
vitum hvað gerðist, við vitum hverjir eiga sökina, við vitum að þeir gera hvaðeina
til að koma í veg fyrir að þeir axli nokkra raunverulega ábyrgð á þeirri sök,
við vitum þetta allt, en við höfum samt engan veginn borið gæfu til að þroskast
jafn mikið þessi tvö ár og við hefðum átt að gera.

Jafnaldrar bankahrunsins þroskast
hröðum skrefum, en við – sem samfélag - sitjum í sömu súpunni og fyrr.

Að sjálfsögðu gat þetta aldrei orðið
auðvelt. Þótt sú kreppa sem nú gengur yfir okkur geti auðvitað ekki talist
neitt ógnarleg svona í samanburði við alvöru hörmungar erlendis, þá er hún samt
skelfilegt áfall.

Það versta er kannski ef heil
kynslóð Íslendinga verður eftir hrunið hneppt í skuldafjötra allt sitt líf, án þess
að hafa til þeirra saka unnið. Því börn þessarar kynslóðar munu hafa sig á
brott við fyrsta tækifæri, frekar en sitja uppi með armæðu foreldra sinna, og þau
munu ekkert endilega snúa aftur.

En verði skuldavandinn einhvern
veginn leiðréttur í alvöru, og ef tekst að auka atvinnu á ný, þá verðum við líklega
fljót að ná okkur á strik á ný – eða gætum að minnsta kosti verið það.

En ég er smeykur um að hugarfarið
gæti reynst okkur þyngst. Við erum flest hver orðin svo dösuð og ringluð af
hruninu og krepputali og bölmóði þessara síðustu tveggja ára, að ef okkur tekst
ekki að brjóta okkur úr vítahring svartsýninnar, þá mun jafnvel efnahagslegur
bati ekki megna að létta okkur lund.

Ég skal viðurkenna að ég á svolítið
erfitt með að þola það þegar fólk atyrðir núverandi ríkisstjórn og telur hana
bera sök á öllum okkar vanda.

Því það er svo fjarri lagi.

Sökin á hruninu liggur hundrað prósent hjá stjórnvöldum
fyrri ára, ríkisstjórnum Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, og ég leyfi
mér að fullyrða að engin önnur sjáanleg ríkisstjórn hefði staðið sig öllu betur
en stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Vandinn sem við er að eiga er einfaldlega
meiri en svo.

Í gær hitti ég gamlan vin minn sem
starfar hjá íslensku fyrirtæki sem rekur mestöll sín viðskipti erlendis. Í raun
væri væntanlega eðlilegast að fyrirtækið færi að öllu leyti úr landi. En ennþá
er haldið úti starfsstöð hér á landi, og vitiði af hverju?

Af hér er svo ódýrt vinnuafl. Ekki
þarf að borga fólkinu sem vinnur á skrifstofunni nema hluta af því sem þyrfti að
borga starfsfólki til dæmis á Norðurlöndum. Þetta vissum við kannski öll, en
vitiði hversu miklu munar? Þá datt nefnilega af mér andlitið, þegar hann sagði
mér það.

Skrifstofumaður á Íslandi kostar
30 prósent af því sem skrifstofumaður á Norðurlöndunum myndi kosta. Segi og
skrifa 30 prósent!

Auðvitað er það ekki ríkisstjórn Jóhönnu
Sigurðardóttur að kenna þegar við höfum dregist svo langt, langt aftur úr hinum
Norðurlandaþjóðunum. Þeim Norðurlandaþjóðum, sem íslenska Viðskiptaráðið taldi á
hátindi “góðærisins”, rétt fyrir Davíðshrunið, að við ættum að hætta að bera
okkur saman við.

Því við stæðum þeim svo miklu framar!

Þessi hryllingur, að við séum ekki
einu sinni hálfdrættingar á við Norðurlandaþjóðirnar, er annars vegar stjórnarfarinu
síðasta hálfan annan áratug að kenna, og hins vegar íslensku krónunni.

Og fléttast þær sakir þó saman, því
það voru jú sömu menn sem blésu upp góðærisbóluna og tóku ekki í mál að við kæmum
okkur í samband við siðaðar þjóðir og tækjum upp alvöru mynt. Sem hefði komið í veg fyrir verstu kollsteypuna.

Evran er ekki fullkomin, og hún
hefur mátt þola ágjöf síðustu misseri, en mér sýnist hún reyndar bara ætla að komast ljómandi
vel frá þeim hildarleik.

Ólíkt okkar íslensku krónu, en hræ
hennar liggur nú á sextugu dýpi út af Svörtuloftum.

Nei, kreppan nú er ekki núverandi
ríkisstjórn að kenna. Það má alveg finna til hitt og þetta, sem hún hefði átt að
gera betur. Og getur enn gert betur.

Hvar eru til dæmis einhver merki þess
að það verði skorin upp herör gegn hinum klassísku peningastéttum sem sitja nú
eins og púkar á fjósbitum slitastjórnanna og maka krókinn? Gerið svo vel að
skera upp þá herör strax, hæstvirt ríkisstjórn – þá mun þér vel farnast.

En það sem núverandi ríkisstórn
hefur hins vegar flaksað allra verst á, og það býsna illilega, það er hin
andlega leiðsögn. Já, ég voga mér að segja það – uppörvun! Ég efast svo sem
ekki um að allir séu að gera sitt besta, þó það sé reyndar nokkuð átakanlega
misgott.

En það skortir alla viðleitni til
að ráðast gegn bölsýninni og armæðunni sem gagntekur samfélagið.

Tveggja ára barnið hleypur skríkjandi
út í lífið.

Tveggja ára hrun hefur hins vegar
lagt á herðar okkar þær byrðar vonleysis og deyfðar að við gætum kiknað undir því.
Það er hlutverk ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að koma í veg fyrir það.

                   (Pistill úr
DV frá síðastliðinni helgi.)