Í greininni, sem ég birti í síðasta pistli, nefni ég frásögn frá Breiðuvík sem birtist í bókinni "Stattu þig strákur" sem Stefán Unndórsson skráði eftir Sævari Ciesielski og birtist 1980. Þar kemur mjög glöggt fram hvað gekk á í Breiðuvík, og ef yfirvöld og aðrir hefðu brugðist við þá, aðeins tæpum áratug eftir að verst lét í Breiðuvík, þá hefði sálrænn skaði Breiðuvíkurdrengja orðið mun minni.

En ekkert var gert. Enginn tók mark á Sævari í þessari bók.

Það sem hefði átt að kveikja athygli almennings og yfirvalda er meðal annars þetta hér:

“Það fyrsta sem ég gerði mér grein fyrir var að forstöðumaðurinn
var harðjaxl og að strákarnir óttuðust hann og hötuðu ... [Hann] réð öllu og
var í sannleika sagt snarbrjálaður í skapinu. Hann lét okkur skilja að hann
væri þarna til að gera okkur að mönnum.

Lærdómurinn fólst aðallega í barsmíðum.
Verst þótti okkur að það var engin regla á þessu hjá honum, hann barði menn ef þeir
gerðu eitthvað af sér, en svo barði hann líka ef þannig lá á honum, uppúr þurru,
ef einhver var fyrir honum eða hann þurfti að skeyta skapi sínu á einhverjum.
Ég held honum hafi ekki alltaf verið sjálfrátt.

Ofbeldi lá stöðugt í loftinu. Reglur voru mjög
strangar og það varð að hlýða þeim skilyrðislaust. Refsingar voru tvennskonar
fyrir utan barsmíðar: innilokun í herbergi og svelti uppí þrjá daga, og
innilokun í húsinu. Menn reyndu að hlýða, samt var þó-nokkuð um agabrot. Og það
greip heldur betur um sig paník þegar eitthvað var að ske. Þá skulfu allir og
nötruðu einsog þeir væru að fara undir fallöxina. Þeir sem settir voru inná
herbergi fóru ekki útúr þeim, þeir vissu hvað það gat þýtt ...

Skammt frá bænum eru hlýir vatnsálar, Vaðlarnir, og þar
var hægt að synda og veiða. En það þurfti alltaf að biðja um leyfi. Einu sinni
fór einn í leyfisleysi og kallinn kom að honum, tók um fæturna á honum og stakk
honum ofaní vatnið, kippti honum síðan upp úr og barði hann.

Kellingin var ströng og leiðinleg en þorði lítið að
gera nema kallinn væri á staðnum ...

Þegar ég var búinn að vera þarna í nokkra mánuði fékk
ég kláðamaur eða eitthvað í þeim dúr, sár útum allan líkamann og litlar bólur
með glærum vökva í. Lengi vel var ekkert gert í þessu ...

Eftir hálft ár var ég
orðinn aðframkominn og hættur að geta sofið. Þá fótbrotnaði einn strákurinn og það
var farið með hann á Patró og ég tekinn með. Læknarnir þar hleyptu brúnum þegar
þeir sáu mig ...

Og fáir komu í heimsókn nema einstaka kall úr
sveitinni. Og einn eftirlitsmaður eða sálfræðingur kom úr Reykjavík og skoðaði
heimilið og okkur strákana. Þetta var pínulítill maður og furðulegur og ég átti
við hann stutt samtal. Hann kom uppá herbergið mitt og spurði hvort ég hefði
yfir einhverju að kvarta. Ég sagði honum að það mætti vera aðeins betra að borða
og eiginlega ættum við að fá sama mat og starfsfólkið ... [Á borði
starfsfólksins] var alltaf meiri og betri matur ... Litli kallinn skrifaði þetta
niður, svo fór hann. Þá sagði forstöðumaðurinn að ef ég ætlaði að halda uppi
kvörtunum skyldi ég bara vara mig. Meira varð ekki úr því ...

Sonur forstöðumannsins kenndi okkur og hann sjálfur
smávegis. Sonurinn var oft með helvítis kjaft, þó var hann miklu skárri en
pabbi hans, enda barði kallinn hann ekkert síður en okkur, sérstaklega ef hann
var sjálfur rakur; þá barði hann yfirleitt bara son sinn ...

Ég gleymi aldrei einum tíma í stafsetningu hjá [forstöðumanninum].
Hann sat með lappirnar uppá borði og kaffibolla og sígarettu í hendi og var að
reyna að kenna okkur ypsilon. Ég kom uppað töflu og skrifaði skir, svo kom
annar og skrifaði ifir. Kallinn trylltist gersamlega, rak okkur uppá herbergi að
læra og barði þann sem skrifaði ifir þannig að báðar varirnar á honum sprungu.
Síðan kann ég að skrifa yfir og skyr ...

Þessi sífelldi ótti var þreytandi, sérstaklega hlýtur þetta
að hafa verið erfitt fyrir yngri strákana. Sumir voru þarna árum saman ...

Ég hef oft furðað mig á þessum manni. Ég man bara
eftir einu skifti sem eitthvað mannlegt kom fram hjá honum. Ég hafði skift um
dekk á bílnum og hann leyfði mér að koma með í bíltúr niðurí fjöru. Á leiðinni
keyrði hann í holu og ég kastaðist með hausinn í framrúðuna. Hann spurði hvort
ég hefði meitt mig ...

Ég átti að fermast ... og forstöðumaðurinn lét mig
læra djöfuldóm af sálmum ... Kallinn sagði að það væri hollt að kunna sálma, um
Jesú talaði hann hinsvegar aldrei ...

Strákarnir í Breiðavík lentu flestir í glæpum. Það er
með eindæmum ef þessir strákar sem voru þarna um þetta leyti hafa ekki lent hér
á Hrauninu. Þegar þeir komu í bæinn úr Breiðavík gengu þeir um með þaninn
brjóstkassa og önduðu djúpt að sér, og ef einhver sagði eitthvað var hann
sleginn. Það höfðu þeir lært fyrir vestan: maður notar hnefana. Þótt kallinn
kenndi þeim ekki mikið, þá kenndi hann þeim það.”

Viðbót IJ.

Ekki er fjallað um
kynferðislegt ofbeldi af hálfu starfsmanna gegn piltum í Breiðuvík í bók
Sævars. Þar segir aðeins eitthvað á þá leið að sumir piltarnir hafi verið með ýmsa
kynferðislega tilraunastarfsemi en hann hafi ekki tekið þátt í því.